Америка ва сайлов: Путин ва Россия учун ким яхши – Трамп ё Ҳаррис?

Керакли маслаҳат — агар у нишонлашга арзигулик нарса эканлигига ишончингиз комил бўлмаса, катта миқдорда шампань виноси сотиб олишга шошмай туринг.

2016 йил ноябрда, россиялик ультра-миллатчи сиёсатчиси Владимир Жириновский Доналд Трампнинг ғалабасидан ғоятда хурсанд эди ва бу АҚШ-Россия муносабатларини тубдан ўзгартиради, деб ишонди.

Шунинг сабабдан ҳам у Дума — Россия парламентида 132 бутилка шампань сотиб олиб, партия офисларида телекамералар қаршисида тантанавор байрам қилди.

У Трампнинг ғалабасидан сармаст бўлган ягона сиёсатчи эмасди.

Трампнинг кутилмаган Оқ уй ғалабасининг эртаси куни, RT (Russia Today) давлат телеканали бош муҳаррири Маргарита Симонян ўз автомобили деразасида Америка байроғи билан Москва бўйлаб ҳаракатланиш ниятини твит қилиб қолдирди.

Россия расмийси менга Трамп ғалабасини нишонлаш учун сигара чекилган ва бир бутилка шампань ичилганини айтган дақиқани мен ҳеч қачон унутмайман.

Москвада Трампнинг Россияга қарши санкцияларни бекор қилиши, ҳатто Украина томонидан аннексия қилинган Қрим яриморолини Россиянинг бир қисми сифатида тан олиши ҳақида катта умидлар бор эди.

“Трампнинг қадри у Россиядаги инсон ҳуқуқлари масаласини ҳеч қачон муҳокама қилмаганида эди,” дейди Константин Ремчуков, “Независимая Газета” эгаси ва бош муҳаррири.

Бу газак пасайиши эса унчалик ҳам кўп вақт олмади.

“Трамп Россияга ўша пайтдаги энг қаттиқ санкцияларни киритди,” дейди Ремчуков.

“Унинг муддати охирига келиб, кўплаб одамлар унинг президентлигидан норози бўлиб қолдилар.”

Шунинг сабабдан, орадан саккиз йил ўтибдики, Россия расмийлари иккинчи Трамп даври ҳақида — ҳеч бўлмаса, омма олдида — анчайин эҳтиёткорлик билан мулоҳаза қилмоқдалар.

Шунинг сабабдан, орадан саккиз йил ўтибдики, Россия расмийлари иккинчи Трамп даври ҳақида — ҳеч бўлмаса, омма олдида — анчайин эҳтиёткорлик билан мулоҳаза қилмоқдалар.

Гарчи бу “қўллов” Кремль ҳазили сифатида талқин қилинган бўлсада, ҳатто Президент Владимир Путин Демократик Партия номзодини қўллаб-қувватлашини билдирди.

Путин Камала Ҳарриснинг “юқумли” кулгисини ёқтирганини иддао қилди.

Бироқ, сайлов кампанияси давомида Ҳаррисдан кўра кўпроқ Трампнинг айтганлари Путиннинг юзига табассум улашганини англаш учун сиз тажрибали сиёсий таҳлилчи бўлишингиз шарт эмас.

Масалан, Трамп Украина учун АҚШ ҳарбий ёрдамининг миқдорини танқид остига олиши, Россиянинг кенг кўламли босқинчилигида Путинни айблашни истамаслиги ва президентлик дебатида Украина ғалаба ҳақидаги саволларга жавоб беришдан бош тортиши юқоридаги нуқтаи назарни яна бир бор мустаҳкамлайди.

Бунга буткул қарама-қарши ўлароқ, Камала Ҳаррис Украина учун ёрдам Америка “стратегик манфаатида” эканлигини таъкидлаган ва Путинни “қотил диктатор” деб атаган.

Айни пайтда Россия давлат телевидениеси ҳам Ҳаррис ҳақида жуда ижобий кайфиятда эмас.

Бир неча ҳафта олдин, Россиянинг энг оғир танқидий телесухандонларидан бири Ҳарриснинг сиёсий қобилиятларини мутлақо рад этиб, ҳатто, Ҳаррис телевизион ошпазлик шоусини олиб бориши яхшироқ эканлигини урғулаган.

Кремль учун яна бир мумкин бўлган натижа — жуда яқин сайлов, сўнгра унинг музокараларга тўла оқибати. Сайловдан кейин тартибсизлик, чалкашлик ва тўқнашувлар билан банд бўлувчи Америка, хорижий сиёсатга, жумладан Украина урушига камроқ вақт ажратиши мумкин.

АҚШ-Россия муносабатлари Барак Обама даврида ёмонлашди, Доналд Трамп даврида эса янада оғирлашди ва Вашингтондаги Россия элчиси Анатолий Антоновнинг сўзларига кўра, Жо Байден даврига келиб, “парчаланяпти”.

Вашингтон бунда бутунлай Москвани айблайди.

Путин ва Байден Женевадаги саммитда учрашганидан атиги саккиз ой ўтиб, Кремль раҳбари Украина устида кенг кўламли рус босқинчилигини бошлади.

Россияга қарши санкциялар тўлқинини юбориш билан бирга, Байден маъмурияти АҚШ ҳарбий ёрдамининг муттасил жўнатилиши орқали Киевга икки ярим йилдан кўпроқ вақт давомида Россия урушидан омон қолишга имкон яратиб берди.

Америка Украина учун тақдим этган замонавий қуроллар қаторида Абрамс танклари ва HIMARS ракеталар тизими мавжуд.

Вазият шу қадар қалтислашдики, бир пайтлар руслар ва америкаликлар глобал хавфсизликни мустаҳкамлаш учун ҳамкор сифатида иш олиб боришга ваъдалашганига ишониш қийин.

1980 йилларнинг охирида Роналд Рейган ва Михаил Горбачев ўз мамлакатларининг ядро арсеналларини камайтириш учун геосиёсий жуфтлик ташкил этишганди.

Агар Рейганга ядро қуролини камайтиришдек завқ бероладиган яна бирон нарса бўлганда эди, бу шубҳасиз бузилган рус тилида Горбачевга рус мақолларини ўқиб бериш бўлган бўларди (“Агар у нишонлашга арзигулик нарса эканлигига ишончингиз комил бўлмаса, катта миқдорда шампань вино сотиб олишга шошмай туринг,” яхши танлов бўларди).

1991 йилда СССР ва АҚШ биринчи хонимлари, Раиса Горбачева ва Барбара Буш Москвада ғалати бир ёдгорликни очишди — бир она ўрдак ва унинг саккиз полапонлари.

Бу Бостон жамоат боғларидаги ҳайкалнинг нусхаси бўлиб, СССР ва Америка болалари ўртасидаги дўстлик рамзи сифатида Москвага тақдим этилганди.

Бу москваликлар орасида ҳали ҳам машҳур.

Гарчи супер кучлар “ўрдак дипломатияси” ҳақидаги ҳикояни камдан-кам меҳмонлар билишсада, россияликлар Новодевичй Паркига бронза қушлар билан суратга тушиш учун тез-тез тўпланишади.

АҚШ-Россия муносабатлари каби, ўрдаклар ҳам бир неча маротаба зарар кўрган. Бир сафар уларнинг бир қисми ўғирланган ва алмаштирилишига тўғри келган.

Руслар Америка ва АҚШ сайлови ҳақида қандай фикрда эканликларини билиш учун секин Москва ўрдаги ва унинг ўрдакчалари томон яқинлашаман.

“Мен Америка йўқ бўлишини хоҳлайман,” дейди яқин атрофдаги ҳовузда балиқ тутаётган ғазабнок балиқчи Игор. “У дунёда жуда кўп урушларни бошлади. АҚШ Совет даврида бизнинг душманимиз эди ва ҳозир ҳам шундай. Президент ким эканлиги муҳим эмас.”

Американи Россиянинг абадий душмани сифатида гавдалантириш — бу кўп ҳолларда давлат оммавий ахборот воситаларида акс этадиган дунёқараш. Игор шунчаки асабийлашганми ёки у янгиликларини Россия телевидениесидан қабул қиладими? Ёки, эҳтимол, у балиқ тутишда ови бароридан келмаётгандир.

Мен у ерда суҳбатлашган одамларнинг ҳаммаси ҳам Американи душман сифатида кўрмайди.

“Мен тинчлик ва дўстлик тарафдориман,” дейди Светлана. “Лекин Америкадаги дўстим айни пайтда менга қўнғироқ қилишдан қўрқади. Балки, у ерда сўз эркинлиги йўқдир. Ёки, эҳтимол, бу ерда, Россияда сўз эркинлиги йўқ. Билмайман.”

“Бизнинг мамлакатларимиз ва иккита халқимиз дўст бўлиши керак,” дейди Никита, “урушларсиз ва кимда кўпроқ ракеталар борлигини исботлаш учун рақобатлашмасдан. Мен Трампни афзал кўраман. Унинг президентлик пайтида катта урушлар бўлмаган.”

Россия ва Америка ўртасидаги фарқларга қарамай, икки мамлакатда бир умумий жиҳат бор — улар ҳар доим эркак президентларга эга бўлиб келган.

Руслар бу ҳолатнинг ўзгаришини қачондир кўришадими?

“Агар аёл президент бўлса, бу жуда яхши бўларди,” дейди Марина.

“Мен бу ерда [Россияда] аёл президент учун овоз беришга тайёрман. Мен яхшироқ ёки ёмонроқ бўлишини айтмаяпман. Лекин бу бошқача ҳис беради.”