วันผู้ลี้ภัยโลก : เมื่อฉันร่วมทางไกลมากับเพื่อนชายเพื่อขอลี้ภัยในอังกฤษ

ที่ประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติประกาศให้ 20 มิ.ย. ของทุกปีเป็นหนึ่งในวันสากลโลกเมื่อ ธ.ค. 2543 เนื่องในโอกาสครบรอบ 50 ปีอนุสัญญา ค.ศ. 1951 ว่าด้วยสถานภาพผู้ลี้ภัย

เว็บไซต์ของหน่วยงานด้านผู้ลี้ภัยของสหประชาชาติระบุว่า วันผู้ลี้ภัยโลก มีขึ้นอย่างเป็นทางการครั้งแรกในปี 2544 เปรียบเสมือนแสงสว่างที่ทำให้ผู้คนได้ตระหนักเห็นถึงสิทธิ ความต้องการ และความฝันของผู้ลี้ภัย เพื่อขับเคลื่อนเจตจำนงทางการเมืองและทรัพยากรที่จำเป็นให้พวกเขาสามารถดำรงชีวิตและกลับมายืนหยัดได้อีกครั้ง ขณะที่การมอบความคุ้มครองและพัฒนาคุณภาพชีวิตแก่ผู้ลี้ภัยในทุกวัน เป็นเรื่องที่สำคัญ วันผู้ลี้ภัยโลกช่วยเน้นย้ำให้ประชาคมโลกเห็นถึงความสำคัญในการสร้างความเปลี่ยนแปลงซึ่งการจัดกิจกรรมวันผู้ลี้ภัยโลก เป็นหนึ่งในการสร้างโอกาสในการช่วยเหลือผู้ลี้ภัยได้เช่นกัน

ประเทศไทยต้องแบกรับผู้ลี้ภัยจากการสู้รบในประเทศเพื่อนบ้านอยู่บ่อยครั้ง ทั้งระยะสั้นและระยะยาวนับสิบปี แต่อีกด้านหนึ่ง ในรอบกว่าสิบปีที่ผ่านมา หลังการรัฐประหาร 2 ครั้ง คนไทยหลายสิบคนกลายเป็นผู้ลี้ภัยทางการเมืองในต่างแดน หรือกลายเป็นบุคคลสูญหายในต่างแดน เนื่องเพราะสิ่งที่พวกเขาคิดและเชื่อเป็นสิ่งที่ขัดต่อกฎหมายของประเทศไทย

ป. คือ หนึ่งในคนไทยที่ต้องหนีออกจากประเทศไทย ไปพำนักในประเทศเพื่อนบ้านระยะหนึ่ง ก่อนตัดสินใจบินข้ามทวีปมายังเกาะอังกฤษ โดยมี ต. เพื่อนสาวชาวไทยที่ถือสัญชาติอังกฤษแล้ว ร่วมเดินทางมาด้วย

สี่ปีหลังเหตุการณ์ ต. ตัดสินใจแบ่งปันประสบการณ์ให้บีบีซีไทยและผู้อ่านเพราะ "อยากให้รู้ว่า การเป็นผู้ลี้ภัย ไม่ได้หมายความว่าเขาเหล่านั้นก่ออาชญากรรม แต่เพราะพวกเขาส่วนใหญ่คิด พูด เขียน ด้วยความปรารถนาดีต่อบ้านตัวเอง ทว่านั่นทำให้ต้องทิ้งบ้าน ครอบครัว เพื่อน งาน ทิ้งทุกอย่างที่เคยมีไว้ข้างหลัง กลายเป็นผู้ลี้ภัยทางการเมือง"

ทั้งสองมาถึงสนามบินฮีทโธรว์เมื่อ 18 มิ.ย. 2561 แม้เธอเคยผ่านเข้า-ออกมาหลายสิบครั้ง แต่การปรากฏตัวที่นั่น ในวันนั้น มันต่างออกไปมาก

"วันนั้นฉันไม่ได้เหยียบฮีทโธรว์คนเดียว แต่ฉันมาพร้อม [ป.] ตลอดเส้นทางยาวไกลจากอีกฟากโลก และด้วยสถานะพาสปอร์ตพลเมืองอังกฤษ ฉันมีส่วนพา [ป.] เข้าเมืองในฐานะผู้ขอลี้ภัย"

เธอเล่าต่อว่า หลังความต้องการของพวกเขาถูกเปิดเผยต่อเจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมืองของสหราชอาณาจักร ป. ถูกกักตัวทันที ส่วน ต. ถูกกันตัวออกมาในฐานะคนอังกฤษ แต่ก็ถูกเจ้าหน้าที่มองหน้า มองตรงเข้ามาในตา และถามว่า "รู้ใช่ไหมว่าทำอะไรลงไป"

"เราตอบว่า 'รู้สิ ก็แค่ทำในสิ่งที่ต้องทำไง'"

ในเวลาต่อมา เจ้าหน้าที่จากกระทรวงมหาดไทย หรือ Home Office ที่ดูแลเรื่องการเข้าเมือง ก็ถาม ป. ว่า "ช่วยบอกเหตุผลดี ๆ มาสักข้อสิว่า ทำไมเราต้องปล่อยตัวคุณ แล้วให้คุณได้ในสิ่งที่เรียกร้อง"

"ผมออกจากประเทศตัวเองเพื่อ 'อิสรภาพ' ผมมาจนถึงดินแดนที่มีเสรีภาพ แล้วคุณยังจะมากักขัง กีดกันไม่ให้ผมมีอิสระเสรีได้ยังไง" คือ คำตอบที่ ป. ให้

หญิง-ชาย ชาวไทยทั้งสองถูกกักตัวอยู่ที่สนามบินถึง 7 ชั่วโมงเต็ม ก่อนได้รับการปล่อยตัวออกมา โดย ป. ได้เข้าสู่กระบวนการลี้ภัยในสหราชอาณาจักร

"ฉันเชื่อเสมอว่า เสรีภาพ อิสรภาพ เป็นพื้นฐานที่มนุษย์ทุกคนต้องได้รับ ถ้ายังไม่ได้ มันก็เป็นสิทธิเต็มที่ของคนคนหนึ่งที่จะต้องต่อสู้ทุกทางเพื่อจะให้ได้มันมา ผู้ลี้ภัย ก็คือคนที่ต่อสู้ เพื่อเสรีภาพ อิสรภาพ"