ประชามติ: ร่าง พ.ร.บ.ประชามติ คาสภา หลังองค์ประชุมหวิดล่มจาก ส.ส.ภูมิใจไทย ลาประชุมยกพรรค กักตัวเฝ้าระวังโควิด

ที่ประชุมรัฐสภายังไม่อาจผ่านร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ว่าด้วยการออกเสียงประชามติ วาระที่ 2 ได้ เนื่องจากองค์ประชุมส่อไม่ครบ

สมาชิกรัฐสภาเข้าร่วมประชุมอย่างบางตาตลอด 2 วันที่ผ่านมานี้ (7-8 เม.ย.) เนื่องจาก ส.ส.ภูมิใจไทย (ภท.) ทั้งพรรครวม 61 ชีวิต และ ส.ส. รัฐบาลบางส่วนทั้งจากพรรคประชาธิปัตย์ (ปชป.) อย่างน้อย 6 คน และพรรคพลังประชารัฐ (พปชร.) แจ้งลาการประชุมรัฐสภาเพื่อกักตัว หลังเป็นกลุ่มเสี่ยงติดโควิด-19 นอกจากนี้ยังมี ส.ส. และ ส.ว. รายอื่น ๆ ขอลาประชุมด้วย เพราะไม่มั่นใจกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิดในระลอกใหม่

สำหรับองค์ประชุมที่ต้องการคือ 366 จาก ส.ส. และ ส.ว. ที่ปฏิบัติหน้าที่ได้ 731 คน

ทว่าในระหว่างการพิจารณาร่าง พ.ร.บ.ประชามติ วาระที่ 2 ซึ่งต้องพิจารณาและลงมติเป็นรายมาตรา ได้เกิดเหตุองค์ประชุมหวิดล่มเป็นระยะ ๆ โดยเฉพาะในช่วงบ่ายวันนี้ (8 เม.ย.) เมื่อเข้าสู่การพิจารณามาตรา 50 เรื่องการนับคะแนนเสียงประชามติ ปรากฏว่ามีสมาชิกแสดงตนเป็นองค์ประชุมเพียง 372 คน หรือเกินองค์ประชุมไป 6 เสียงเท่านั้น เป็นผลให้นายชวน หลีกภัย ประธานรัฐสภา ต้องเอ่ยปากเตือนสมาชิกและขอความร่วมมือให้อยู่ในห้องประชุม ให้อดทนช่วยกันทำหน้าที่ เพราะเดินมาไกลกันแล้ว แต่ไม่ทำให้สถานการณ์ดีขึ้น

พอเข้าสู่การพิจารณามาตรา 50/1 เรื่องการนับคะแนนเสียงประชามตินอกราชอาณาจักร นายชวนต้องกดออดถึง 3 รอบเพื่อเรียกสมาชิกให้แสดงตนเป็นองค์ประชุม แต่ห้องประชุมก็ยังค่อนข้างร้าง ทำให้นายครูมานิตย์ สังข์พุ่ม ส.ส.สุรินทร์ พรรคเพื่อไทย (พท.) ขอหารือว่าหากต้องเลื่อนการประชุมออกไปก่อน จะมีผลทางกฎหมายหรือไม่ และยังสอบถามด้วยว่าจะเปิดประชุมวิสามัญอีกครั้งได้หรือไม่ แต่นายชวนชี้แจงว่าจะไม่มีการเปิดประชุมวิสามัญเป็นครั้งที่ 3 แล้ว ถ้าไม่ผ่าน เรื่องก็ค้าง ต้องไปเปิดประชุมอีกทีในสมัยสามัญ เหมือนเราไม่รับผิดชอบ จึงขอให้ทุกคนอดทน ช่วยกันทำหน้าที่ จากนั้นได้กดออดเรียกสมาชิกอีกเป็นครั้งที่ 4 ซึ่งปรากฏว่ามีสมาชิกแสดงตน 377 คน เกินองค์ประชุมไป 11 เสียง และได้พิจารณากันต่อ

ต่อมาเมื่อเข้าสู่การพิจารณามาตรา 51 เรื่องการประกาศผลการออกเสียงประชามติ บรรยากาศห้องประชุมรัฐสภาเหงาหนัก ทำให้นายกิตติศักดิ์ รัตนวราหะ ส.ว. ลุกขึ้นเสนอให้นับองค์ประชุมด้วยการขานชื่อเป็นรายบุคคล แต่นายชวนแย้งว่ามีสมาชิกเข้า ๆ ออก ๆ ห้องประชุม และพยายามขอร้องไม่ให้นับองค์ประชุม ขณะที่นายสมชาย แสวงการ ส.ว. กล่าวเสริมว่า เห็นใจการประชุมวันนี้ เพราะมีเรื่องสถานการณ์โควิดเข้ามา ส.ส. หลายคนไม่สามารถมาประชุมได้ เพราะไปพบคนติดเชื้อโควิด จึงต้องเดินทางไปโรงพยาบาลตรวจหาเชื้อ แต่ขอให้ระวังเรื่องการเสียบบัตรแทนกันด้วย เพราะไม่อยากเกิดเหตุขึ้น จนมีคนนำไปร้องศาลรัฐธรรมนูญเรื่องการเสียบบัตรแทนกัน เพราะสังเกตเห็นเสียงตอนแสดงตนเป็นองค์ประชุม กับเสียงตอนลงมติมีผลต่างห่างกันแบบผิดสังเกต เกรงจะมีคนเสียบบัตรแทนกัน ทำให้นายคารม พลพรกลาง ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล สวนกลับทันทีว่าเรื่องการเสียบบัตรแทนกันไม่มี "ท่านอย่ามาโยนขี้ให้กัน" ขณะที่นายชวนก็รีบตัดบทวิวาทะเข้าสู่สาระการประชุมต่อ

กระทั่งเข้าสู่การพิจารณามาตรา 53 มีสมาชิกอยู่แสดงตนเป็นองค์ประชุม 374 เสียง ทำให้นายชวนสั่งพักการประชุม 10 นาที เพื่อเรียกคณะกรรมการประสานงาน (วิป) 3 ฝ่ายมาหารือกันเพื่อแก้ปัญหาสมาชิกร่วมประชุมแบบโหรงเหรง

หลังพักประชุม นายชวนแจ้งว่าการพิจารณาร่าง พ.ร.บ.ประชามติ เหลืออีก 2 หมวดคือ หมวด 8 และหมวด 9 ซึ่งหากอภิปรายไม่มากก็จะใช้เวลาไม่นาน ก่อนสั่งการให้ฝ่ายเลขานุการอ่านเนื้อหาในหมวด 8 การคัดค้านการออกเสียง และเอ่ยขึ้นว่า "ถ้าไปไม่รอด ผมก็ตัดสินใจได้... ผมไม่ไปตำหนิใครนะครับ เพราะรู้ว่าสถานการณ์ไม่ปกติ" ในระหว่างนั้น ส.ส. ฝ่ายค้านได้เรียกร้องให้สมาชิกที่อยู่นอกห้องประชุมเข้ามาเป็นองค์ประชุม

"เมื่อเหตุการณ์มันเป็นแบบนี้ ก็ต้องยอมรับความจริง ผมจะรอสักพักให้เพื่อน ๆ เข้ามาเพื่อให้ท่านได้แสดงตน ชื่อท่านจะปรากฏในนาทีสุดท้ายว่าใครอยู่ในห้องประชุม" นายชวนกล่าวย้ำว่า รัฐสภาได้เปิดวิสามัญเพื่อพิจารณาเรื่องนี้มา 2 ครั้งแล้ว คงไม่ใช่สิ่งที่พึงปรารถนา

ต่อมาเจ้าหน้าที่ได้ส่งกระดาษโน้ตให้นายชวน ซึ่งเข้าใจว่าน่าเป็นการรายงานจำนวนผู้อยู่ในห้องประชุมรัฐสภา และก็เป็นประธานรัฐสภานั่นเองที่แจ้งขอเลื่อนการพิจารณาเรื่องนี้ไว้ไปในการประชุมครั้งต่อไป เนื่องจากต้องให้องค์ประชุมสมบูรณ์ โดยที่ยังไม่มีการนับองค์ประชุมใด ๆ

นายชวนสั่งให้เลขาธิการสภาอ่านพระราชกฤษฎีกา (พ.ร.ฎ.) ปิดประชุมรัฐสภาสมัยวิสามัญทันควัน เป็นอันว่าการประชุมรัฐสภาปิดลงในเวลา 15.19 น.

ประธานรัฐสภาต้องเรียกประชุมสมัยวิสามัญเพื่อพิจารณาร่าง พ.ร.บ.ประชามติ ต่อในวาระที่ 2 เป็นหนที่สอง หลังจากคณะกรรมาธิการ (กมธ.) เสียงข้างน้อยพลิกมาชนะโหวตในมาตรา 9 ระหว่างการประชุมรัฐสภาเมื่อเดือน มี.ค. โดยเปิดทางให้รัฐสภาและประชาชนเสนอต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) จัดให้มีการออกเสียงประชามติได้ ทำให้คณะกรรมการกฤษฎีกาต้องปรับแก้เนื้อหาในมาตราอื่น ๆ ให้สอดคล้องกัน

แต่ท้ายที่สุดร่างกฎหมายสำคัญของรัฐบาลฉบับนี้ ก็ยังไม่ผ่านความเห็นชอบของรัฐสภา จากปัญหาองค์ประชุมหวิดล่ม สรุป 2 วันพิจารณาเนื้อหาไปได้แล้ว 53 จากทั้งหมด 67 มาตรา เป็นผลให้ร่าง พ.ร.บ. ประชามติ คารัฐสภาต่อไป

สถานะล่าสุดของร่าง พ.ร.บ.ประชามติ

สำหรับมาตราสำคัญ ๆ ที่เสียงส่วนใหญ่ในรัฐสภามีมติเห็นชอบในช่วง 2 วันนี้ อาทิ

ร่าง พ.ร.บ.ประชามติ เกี่ยวอย่างไรกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญ

การเสนอขอแก้ไขรัฐธรรมนูญจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมี พ.ร.บ.ประชามติ เสียก่อน ซึ่งนายยิ่งชีพ อัชฌานนท์ ผู้จัดการโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (ไอลอว์) ระบุว่า "ถ้าผ่านและให้ประชาชนเสนอให้ทำประชามติได้ การจะทำประชามติเพื่อเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ ก็ยังมีโอกาสเดินต่อ..."

ก่อนรัฐสภาจะพิจารณาร่าง พ.ร.บ.ประชามติ เมื่อวันที่ 18 มี.ค. รัฐสภามีมติเสียงข้างมาก เห็นด้วยกับข้อเสนอของ กมธ.เสียงข้างน้อย ที่นายชูศักดิ์ ศิรินิล รองหัวหน้าพรรคเพื่อไทย แปรญัตติเพิ่มในมาตรา 9 เปิดทางให้รัฐสภาและประชาชน เสนอ ครม. ขอออกเสียงประชามติได้

ก่อนหน้านั้น กมธ.เสียงข้างมาก ได้แก้ไขร่าง พ.ร.บ.ประชามติ กำหนดให้การทำประชามติจากทุกช่องทาง ยกเว้นประชามติตามบทบัญญัติที่ว่าด้วยการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ต้องเป็นประเด็นที่ ครม. เห็นสมควร การแก้ไขดังกล่าวทำให้ ไอลอว์ ออกมาให้ความเห็นว่า ทำให้ความหวังที่ประชาชนและรัฐสภาจะมีอำนาจกดดันรัฐบาลให้ทำประชามติ "อาจกลายเป็นเพียงความฝัน"

สืบเนื่องจากมาตรา 9 ที่เปิดให้รัฐสภาและประชาชน เสนอ ครม. ออกเสียงประชามติได้ ทำให้ ส.ว.กลุ่มหนึ่ง และ ส.ส. พลังประชารัฐ เตรียมจะยื่นศาลรัฐธรรมนูญ ให้วินิจฉัยว่าขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่

ไอลอว์วิเคราะห์ด้วยว่า "หากร่างกฎหมายฉบับนี้ผ่านเกมการจัดทำประชามติก็ยังเป็นเกมที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) เป็นคนกำหนดได้เบ็ดเสร็จ ดังนั้น อนาคตของการร่างรัฐธรรมนูญใหม่ทั้งฉบับจึงเป็นสิ่งที่ยังมองไม่เห็น"