รัสเซีย - ยูเครน : 'บาบุชกา แซด' สตรีผู้กลายเป็นภาพแทนโฆษณาชวนเชื่อของรัสเซีย

"ฉันไม่คิดว่าพวกเขาควรจะมาสรรเสริญฉัน ฉันก็แค่ผู้หญิงบ้านนอกคนหนึ่ง ฉันไม่เข้าใจว่าตัวเองกลายไปเป็นคนดังได้ยังไง"

สตรีผู้กลายเป็นที่รู้จักในนาม 'บาบุชกา แซด' ประหลาดใจอย่างมากเมื่อบีบีซีโชว์ภาพความโด่งดังของเธอให้ดู "ฉันไม่เคยเห็น [ภาพเหล่านี้] เลย" เธอบอก

ในภาษารัสเซีย บาบุชกา แซก หมายถึง "คุณย่า" ขณะที่ตัวอักษร 'Z' อ้างอิงถึงสัญลักษณ์ที่ปรากฏบนพาหนะติดอาวุธ

วิดีโอดังกล่าวจับภาพตอนที่เธอกำลังเดินเข้าไปหาทหารยูเครนพร้อมกับธงสหภาพโซเวียตสีแดงในมือ

ทหารเหล่านั้นกล่าวว่าพวกเขามาเพื่อช่วยเหลือเธอและมอบถุงอาหารยังชีพให้กับบาบุชกา แซด แต่หลังจากนั้นพวกเขาก็ยึดธงของเธอไป ขว้างลงพื้น และเยียบมัน สตรีสูงวัยผู้รู้สึกว่าตัวเองถูกเหยียดหยาม เธอคืนอาหารที่ได้รับมาให้ทหารเหล่านั้น "พ่อแม่ของฉันตายเพื่อธงผืนนี้ในสงครามโลกครั้งที่สอง" บาบุชกา แซด พูดอย่างโกรธเกรี้ยว

สำหรับรัฐบาลรัสเซีย วิดีโอดังกล่าวมีค่าราวกับทอง ปกติแล้วโฆษณาชวนเชื่อของรัสเซียมักไม่สามารถสร้างขึ้นมาจากบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ด้วยเหตุนี้วพกเขาจึงมองว่าสตรีสูงวัยคนนี้เป็นตัวอย่างหายากของชาวยูเครนที่เสียใจกับการล่มสลายของสหภาพโซเวียตและมองว่าชาวรัสเซียเป็นผู้กอบกู้อิสรภาพ

ชาวยูเครนส่วนใหญ่ แม้แต่ในภูมิภาคที่ใช้ภาษารัสเซียเป็นภาษาหลักในการสื่อสาร ไม่สนับสนุนการรุกรานของรัสเซีย ดังนั้นภาพ "คุณย่า" กำลังโบกสะบัดธงโซเวียตฯ จึงถูกนำมาใช้เป็นหลักฐานว่าการรุกรานครั้งนี้ได้รับการสนับสนุนจากคนท้องถิ่น

นอกจากนี้ การที่ชาวรัสเซียทุกคนที่คุ้นเคยกับโปสการ์ด "มารดาแห่งรัสเซีย" ในสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง จะหวนไปรู้สึกหรือนึกถึงอดีตขณะเห็นภาพธงดังกล่าวกับบาบุชกาก็ไม่ใช่เรื่องเสียหายอะไร

เครื่องยนต์โฆษณาชวนเชื่อของรัสเซียเริ่มทำงาน ไม่กี่วันหลังจากนั้น ภาพของเธอซึ่งสะท้อนภาพจำของหญิงสามัญชนในสมัยโซเวียต สวมใส่ผ้าคลุมศีรษะแบบออร์โธดอกซ์ รองเท้าบู้ทสักหลาด และกระโปรงที่ทำมาจากผ้าที่มีเนื้อหนา ก็กระจายไปทั่ว ตั้งแต่กรุงมอสโกและไซบีเรียไปจนถึงเกาะซาคาลิน (Sakhalin) ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกไกล

บาบุชกา แซด กลายเป็นอมตะจากภาพของเธอที่อยู่บนจิตกรรมฝาผนัง โปสการ์ด รูปปั้น หรือแม้แต่สติกเกอร์แปะรถสิบล้อ เพลงและบทกวีถูกแต่งขึ้นมาเพื่อเธอโดยเฉพาะ เจ้าหน้าที่จากรัสเซียเพิ่งเปิดตัวรูปปั้นของเธอในเมืองมาริอูโปล เมืองของยูเครนที่ถูกรัสเซียทำลายจนสิ้นซาก

นับจนถึงช่วงที่ผ่านมา ไม่มีใครทราบว่าตัวตนที่แท้จริงของบาบุชกา แซด คือใคร อันที่จริง ไม่มีใครมั่นใจด้วยซ้ำว่าเธอยังมีชีวิตอยู่

เธอมีตัวตนจริง ๆ ชื่อของเธอคือ แอนนา อิวานโนฟนา และเราตามหาจนไปพบเธอที่ 'เวไลกา ดานีลิฟกา' หมูบ้านแห่งหนึ่งใกล้เมืองคาร์คีฟ ทางตะวันออกเฉียงเหนือของยูเครน เธออาศัยอยู่กับสามี สุนัข แมว และกระต่ายอีกหลายตัวของเธอ

หญิงวัย 69 ปี ที่ยังดูมีชีวิตชีวาประหลาดใจเมื่อเราโชว์ภาพของรูปปั้นของเธอให้เธอดู "ฉันดูแก่ขนาดนั้นเลยเหรอ" เธอถาม "นั่นมันเหมือนคนแปลกหน้ากำลังจ้องฉันเลยนะ"

ทว่าเรื่องราวของเธอแตกต่างจากโฆษณาชวนเชื่อที่สื่อรัสเซียกุขึ้นมามาก เธอไม่ได้สนับสนุนสงคราม

"ฉันจะสนับสนุนให้ผู้คนของฉันล้มตายได้อย่างไร หลานและเหลนของฉันต้องถูกส่งไปอยู่โปแลนด์ เรามีชีวิตอยู่ท่ามกลางความหวาดกลัว"

แล้วเหตุใดแอนนาถึงต้อนรับทหารเหล่านั้นด้วยธงโซเวียต เธออธิบายว่าเธอเข้าใจผิด เธอบอกว่าเธอสับสนว่าทหารยูเครนที่มาให้อาหารกับเธอเป็นทหารของรัสเซีย

"ฉันก็แค่ดีใจที่ชาวรัสเซียมาหาเราและไม่สู้รบกับเรา ฉันก็แค่มีความสุขที่เราจะได้รวมเป็นหนึ่งเดียวอีกครั้ง"

แอนนาไม่ได้มีจุดประสงค์ทางการเมืองแอบแฝงในการกระทำของเธอ ธงสีแดงนั้นไม่ใช่ธงสหภาพโซเวียต ไม่ใช่ธงของรัสเซีย แต่เป็น "ผืนธงแห่งความรักและความสุขของทุกครอบครัว ในทุกเมือง ในทุกสาธารณรัฐ และใครก็ตามที่พูดเป็นอื่น พวกเขาผิด"

ขณะที่แอนนากำลังพูดอยู่นั้น เสียงปืนใหญ่และการต่อสู้ดังขึ้นอยู่ไม่ไกล เธอไม่สะดุ้งแม้แต่น้อย สตรีสูงวัยคนนี้ชินเสียแล้ว

"ถ้าฉันได้พูดกับวลาดิเมียร์ ปูติน ฉันจะบอกว่าคุณกำลังทำในสิ่งที่ผิดพลาด เราคนงานยูเครน เราไปทำอะไรถึงต้องได้รับสิ่งนี้ เราคือคนที่ต้องทนทุกข์มากที่สุด"

ทว่าแอนนาคือคนที่มาจากยุคโซเวียต เธอไม่สู้เต็มใจที่จะวิจารณ์ผู้นำรัสเซียอย่างตรงไปตรงมา

"ปูตินคือประธานาธิบดี เขาคือซาร์ กษัติรย์ และจักรพรรดิ"

แม้แอนนาจะกลายเป็นดาวสำหรับรัฐบาลรัสเซีย แต่หมู่บ้านของเธอไม่ได้รับการยกเว้นจากกองกำลังของปูติน หมูบ้านแห่งนี้ถูกระเบิดลงหลายต่อหลายครั้ง

ขณะที่เรากำลังขับรถผ่าน บ้านบางหลังกำลังเกิดไฟไหม้ ขณะที่บ้านหลังอื่น ๆ เหลือแต่เถ้าถ่าน บ้านของแอนนาเองก็รับผลกระทบจากการทิ้งระเบิด หน้าต่างพัง หลังคาได้รับความเสียหาย และลูกกระสุนก็กระจัดกระจายไปทั่วสนามหญ้าหน้าบ้าน

"ตอนนี้ฉันรู้แล้ว" แอนนี้บอก "พวกเขาไม่ได้ใส่ใจคนที่นี่ในยูเครน พวกเขาใส่ใจแค่การครอบครองดินแดนของเรา"

นายดมิโทร กัลโค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมของยูเครน เห็นด้วย เขากล่าวว่าโฆษณาชวนเชื่อของรัสเซียทำให้ทุกอย่างมีเพียงมิติเดียว

"พวกนั้นไม่ได้สนใจความจริง พวกนั้นไม่ได้สนใจคนจริง ๆ พวกนั้นไม่ได้สนใจว่าแอนนาคือใคร หรือชะตากรรมของเธอ ถ้าพวกนั้นทำได้ ก็คงลักพาตัวเธอ จับเธอไปทำมันมี่ แล้วเอาร่างเธอไปไว้สุสาน" เขากล่าว

แอนนากังวลถึงความปลอดภัยของตัวเองตอนนี้ ในยูเครน เธอถูกวิจารณ์อย่างหนักในโลกออนไลน์เนื่องจากภาพลักษณ์ของเธอที่ดูเหมือนสนับสนุนรัสเซีย

เพื่อนบ้านต่างหลบเลี่ยงเธอ นี่คือหมู่บ้านเล็ก ๆ และทุกคนรู้จักกัน

"ฉันไม่ได้มีความสุขที่พวกนั้นทำให้ฉันมีชื่อเสียง เพราะในยูเครน ตอนนี้ฉันถูกมองว่าเป็นพวกขายชาติ"

แอนนาเพิ่งตระหนักว่าคาวมโด่งดังของเธออยู่ในระดับใดกันแน่ก็ตอนที่การสัมภาษณ์ครั้งนี้จบลง ขณะที่เราล่ำลาเธอ เธอพยายามมอบธงสีแดงอันเป็นที่รักซึ่งมีภาพค้อนเคียวของเธอให้กับเรา

"ฉันไม่ต้องการปัญหาอะไรอีกแล้ว ฉันไม่ต้องการให้ผู้คนใช้มันต่อต้านฉันอีก"