ชาวรัสเซียประท้วงให้ปล่อยตัวผู้นำฝ่ายค้านจะสะเทือนปูตินแค่ไหน

ชาวรัสเซียหลายแสนคนทั่วประเทศออกมาประท้วงต่อต้านการควบคุมตัวนายอเล็กเซ นาวาลนี ผู้นำฝ่ายค้าน ทำให้ผู้ประท้วงหลายสิบคนถูกจับกุมตัว บางคนถูกตำรวจทุบตี แต่การประท้วงก็ยังดำเนินต่อไป โดยวันอาทิตย์นี้ผู้คนจะออกมารวมตัวกันอีกครั้ง การประท้วงเหล่านี้มีสาระสำคัญอย่างไร และทำไมถึงสร้างความกังวลให้กับรัฐบาลรัสเซีย

ประท้วงเรื่องอะไร

ประชาชนที่เข้าร่วมการประท้วงนี้มีจุดประสงค์หลักคือเรียกร้องให้ปล่อยตัวนายอเล็กเซ นาวาลนี นักเคลื่อนไหวฝ่ายต่อต้านรัฐบาล ซึ่งถูกควบคุมตัวทันทีหลังจากเดินทางกลับจากเยอรมนีเมื่อ 2 สัปดาห์ก่อน

นาวาลนีถูกกล่าวหาว่าละเมิดเงื่อนไขทัณฑ์บนในข้อกล่าวหาทางอาญาก่อนหน้านี้ แต่เขาและ ผู้สนับสนุนไม่ยอมรับข้อกล่าวนี้โดยชี้ว่ามีแรงจูงใจทางการเมือง และบอกว่า เจ้าหน้าที่ทางการรัสเซียต้องการคุมขังเขาเพราะเป็นผู้เปิดโปงเรื่องการทุจริต และยักยอกทรัพย์

ในอดีตรัฐบาลรัสเซียไม่สนใจนาวาลนี โดยเห็นเขาเป็นเพียง "บล็อกเกอร์ที่ไม่มีใครรู้จัก" และประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ของรัสเซีย ไม่ยอมแม้แต่จะเอ่ยถึงชื่อของนาวาลนีในที่สาธารณะด้วยซ้ำ แต่เมื่อไม่นานมานี้ เจ้าหน้าที่ทางการได้ถูกบีบให้แสดงความเห็นเกี่ยวกับข้อกล่าวหาต่าง ๆ ที่มีต่อเขา

การประท้วงนี้มีอะไรต่างจากครั้งอื่น ๆ

การประท้วงต่อต้านรัฐบาลเมื่อวันที่ 23 ม.ค. เป็นการประท้วงครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายปีของรัสเซีย

นอกจากจะมีผู้เข้าร่วมจำนวนมากแล้ว ยังเกิดขึ้นกระจายไปทั่วประเทศ ไม่ใช่แค่ในเมืองใหญ่อย่างกรุงมอสโกและนครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ซึ่งมักจะเกิดการประท้วงบ่อยครั้งเท่านั้น

ประชาชนออกมาแสดงการสนับสนุนนักเคลื่อนไหวที่ถูกคุมขังในทุกเขตเวลาที่แตกต่างกันทั้ง 11 เขตของรัสเซีย

ในบางเมืองอย่าง ยาคุตสก์ หนึ่งในบริเวณที่หนาวเย็นที่สุดในโลก ยังมีผู้คนหลายร้อยคนฝ่าอุณหภูมิ -50 องศาเซลเซียสออกไปประท้วง

บีบีซีภาคภาษารัสเซีย นับจำนวนเมืองที่มีการประท้วงเกิดขึ้นได้ทั้งหมดกว่า 120 แห่ง และในช่วงสุดสัปดาห์นี้อาจจะเกิดการประท้วงที่มีขนาดและขอบเขตไม่ต่างจากเดิมอีกครั้ง

ธรรมชาติของการประท้วงก็น่าสนใจเช่นกัน พวกเขามุ่งเน้นไปที่ อเล็กเซ นาวาลนี ผู้ซึ่งท้าทายอำนาจประธานาธิบดีปูตินโดยตรง และไม่หวั่นที่จะกล่าวหาประธานาธิบดีและพันธมิตรใกล้ชิดว่าใช้อำนาจโดยมิชอบ

ในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา นาวาลนีได้สร้างเครือข่ายผู้สนับสนุนทั่วรัสเซีย คนเหล่านี้ลงสมัครรับเลือกตั้งท้องถิ่น รณรงค์เรื่องปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในพื้นที่ และจัดการประท้วง นี่เป็นเรื่องที่ทำให้เขาเป็นภัยคุกคามต่อรัฐบาลรัสเซีย

นาวาลนีคือใคร และเขาต้องการอะไร

อเล็กเซ นาวาลนี เป็นนักเคลื่อนไหวฝ่ายค้านที่ตรวจสอบการทุจริตของเจ้าหน้าที่ระดับสูงจนทำให้ชาวรัสเซียหันมาให้ความสนใจจำนวนมาก ช่องยูทิวบ์ของเขามีคนเข้าไปชมกว่าพันล้านครั้งแล้ว

เขาตราหน้ากองกำลังหลักทางการเมืองของรัสเซีย (พรรคยูไนเต็ดรัสเซียของปูติน) ว่าเป็น "พรรคแห่งคนคดโกงและหัวขโมย" และในช่วงหลายปีที่ผ่านมาเขาได้ปล่อยคลิปจำนวนมากที่กล่าวหาว่าเป็นการกระทำผิดของเจ้าหน้าที่ระดับสูง

นาวาลนีรณรงค์ให้การเมืองรัสเซียมีความโปร่งใสมากขึ้นมาเป็นเวลาหลายปีแล้ว และพยายามที่จะทำให้ผู้สมัครฝ่ายค้านชนะการเลือกตั้ง เขาลงสมัครรับเลือกตั้งนายกเทศมนตรีกรุงมอสโกในปี 2013 และได้คะแนนมาเป็นที่สอง ต่อมาเขาพยายามจะลงสมัครรับเลือกตั้งประธานาธิบดี แต่ถูกห้ามเนื่องจากความผิดอาญาหลายกรณี ซึ่งเขาไม่ยอมรับและชี้ว่าเป็นเรื่องการเมือง

ในเดือน ส.ค. 2020 นาวาลนี ถูกวางยาพิษ และรอดตายมาได้อย่างหวุดหวิด ในระหว่างที่กำลังเดินทางอยู่ในไซบีเรีย เพื่อถ่ายคลิปตรวจสอบการทำงานของรัฐบาล และช่วยรณรงค์หาเสียงให้กับผู้สมัครฝ่ายค้านในการเลือกตั้งท้องถิ่น

เขาถูกนำตัวไปรักษาที่เยอรมนี ซึ่งได้พบว่า เขาถูกวางยาพิษด้วยสารพิษทำลายประสาทโนวีชอกที่ผลิตในรัสเซีย

นาวาลนี กล่าวหาหน่วยข่าวกรองรัสเซียว่าวางยาพิษเขา และมีรายงานว่า เขาได้หลอกให้เจ้าหน้าที่จากหน่วยข่าวกรองของรัสเซีย หรือ FSB เปิดเผยรายละเอียดเรื่องนี้

ในการพูดคุยทางโทรศัพท์ ซึ่งนาวาลนีได้บันทึกเสียงไว้ และต่อมาได้นำไปโพสต์ในช่องยูทิวบ์ของเขา สายลับที่ชื่อว่าคอนสแตนติน คูครีอาฟเซฟ บอกเขาว่ามีการนำสารโนวีชอกไปใส่ไว้ในกางเกงในของเขา

การกลับมา

แม้จะได้รับคำเตือนว่า การเดินทางกลับไปยังรัสเซียนั้นไม่ปลอดภัย แต่นาวาลนีก็ยืนกรานที่จะไม่เป็นผู้ลี้ภัยทางการเมืองและเดินทางจากกรุงเบอร์ลินกลับไปกรุงมอสโก

เขาถูกควบคุมตัวที่สนามบินและจะถูกขังต่อไปจนถึงวันที่ 2 ก.พ. นี้ หลังจากที่ได้จัดให้มีการไต่สวนของศาลขึ้นที่สถานีตำรวจ (ซึ่งเป็นเรื่องผิดปกติในรัสเซีย)

นาวาลนีและผู้สนับสนุนบอกว่า การไต่สวนไม่เป็นธรรม และเรียกร้องให้ชาวรัสเซียออกมากดดันทางการด้วยการออกมาประท้วงบนท้องถนน

แม้จะถูกตำรวจควบคุมตัวอยู่ แต่นาวาลนีก็ยิ่งเคลื่อนไหวมากขึ้น โดยทีมงานของเขาได้เผยแพร่รายละเอียดการตรวจสอบสถานที่ที่พวกเขาเรียกว่า "วังของปูติน" (Putin's Palace) บ้านพักหรูหราที่มีการกล่าวหาว่า เพื่อนสนิทของนายปูตินหลายคนสร้างเป็นของขวัญให้เขา คลิปนี้กลายเป็นคลิปที่มีคนเข้าชมมากที่สุดของพวกเขาจนถึงขณะนี้

ข้อกล่าวหาในคลิปวิดีโอนี้ชี้ว่า คนวงในของปูตินเป็นผู้สนับสนุนเงินที่ได้มาอย่างผิดกฎหมายในการก่อสร้างบ้านพักหลังนี้ โดยคนเหล่านั้นยังรวมถึงผู้บริหารบริษัทน้ำมันและมหาเศรษฐีหลายคน คลิปวิดีโอแสดงภาพทั้งภายในและภายนอกของบ้านพักที่ทั้งหรูหราและโอ่อ่าอย่างยิ่ง

วิดีโอนี้มีคนเข้าชมทางยูทิวบ์แล้วมากกว่า 100 ล้านครั้ง และยังคงมีการส่งต่อกันอย่างรวดเร็วในติ๊กต็อก ซึ่งเป็นที่นิยมในหมู่คนรุ่นใหม่ของรัสเซีย

นี่คือการเคลื่อนไหวของเยาวชนหรือไม่

การเคลื่อนไหวนี้นำโดยคนอายุต่ำกว่า 35 ปี ซึ่งเป็นรุ่นที่เริ่มเป็นผู้ใหญ่ นับตั้งแต่วลาดิเมียร์ ปูติน เข้ามามีอำนาจในปี 2000

อเล็กเซ นาวาลนี เองมีอายุ 44 ปี และทีมงานของเขาก็อายุน้อยกว่านั้นอีก ผู้สนับสนุนของเขามีหลายช่วงวัย แต่มักจะเป็นคนวัยทำงานรุ่นใหม่จากทั่วประเทศรัสเซีย

การที่คลิปตรวจสอบวังปูตินได้รับการส่งต่อกันอย่างแพร่หลายและวัยรุ่นพูดถึงกันอย่างมากในติ๊กต็อกอาจมีนัยสำคัญที่แสดงให้เห็นว่า คนรุ่นใหม่เข้าร่วมกับการต่อต้านการทุจริตของฝ่ายนาวาลนี ที่บอกพวกเขาว่า "อย่ากลัว!"

คลิปวิดีโอทางติ๊กต็อกคลิปหนึ่งที่ได้รับความนิยมในช่วงก่อนที่จะมีการประท้วงเป็นคลิปที่นักเรียนหญิงปลดรูปภาพของปูตินที่ติดอยู่ในชั้นเรียนออกไป

จะเกิดอะไรขึ้นต่อไป

ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน บอกว่าการตรวจสอบล่าสุดของนาวาลนีเป็นเรื่องเท็จ และเลขาธิการด้านสื่อของเขาก็ไม่ให้ความสำคัญกับขนาดของการประท้วงรอบล่าสุดมากนัก

แต่ก็มีสัญญาณหลายอย่างที่ชี้ว่ารัฐบาลรัสเซียกำลังกังวล

แม้ว่าในช่วงแรกจะอ้างว่านาวาลนีไม่ใช่คนสำคัญ และยืนกรานว่า ถ้าพวกเขาต้องการจะสังหารนาวาลนี ก็คงจะทำสำเร็จไปแล้ว แต่เจ้าหน้าที่ทางการรัสเซียก็ทำทุกอย่างเท่าที่มีอำนาจจะทำได้ในการสกัดไม่ให้เขากลับเข้ามาในรัสเซีย แต่เมื่อเขากลับมาก็จัดการคุมขังเขาทันทีที่เดินทางมาถึงกรุงมอสโก

ก่อนการจับกุม มีการเปลี่ยนสนามบินปลายทางที่ลงจอดอย่างกระชั้นชิด กับมีการส่งตำรวจปราบจลาจลมาเตรียมพร้อมรับมือ การใช้ความรุนแรงในการปราบปรามการประท้วงที่เกิดขึ้นในเวลาต่อมา แสดงให้เห็นว่า รัฐบาลรัสเซียกำลังเห็นว่าผู้นำฝ่ายค้านคนนี้เป็นภัยคุกคามมากแค่ไหน

แต่จะทำอย่างไรกับนาวาลนีต่อไป เป็นเรื่องที่สร้างความปวดหัวให้กับทางการรัสเซียอยู่ในขณะนี้ ถ้าเขาได้รับอันตรายระหว่างการถูกควบคุมตัว ก็สุ่มเสี่ยงที่จะทำให้คนออกมาประท้วงมากขึ้น และอาจเกิดการคว่ำบาตรอย่างรุนแรงจากนานาชาติ

แม้ว่าเขาจะถูกตัดกำลังให้อ่อนแรงลงในขณะที่ถูกคุมขังอยู่ แต่ยังมีผู้นำฝ่ายค้านอีกหลายคน อย่าง ลิวบอฟ โซโบล ที่ออกมารณรงค์ให้จัดการเลือกตั้งที่เป็นธรรมทั้งในระดับชาติและระดับท้องถิ่น

นอกจากนี้ก็ยังขึ้นอยู่กับว่าจะมีคนออกมาสนับสนุนฝ่ายค้านมากแค่ไหน ถ้าจำนวนเพิ่มไปจนถึงเกือบล้านคนทั่วประเทศ ทางการก็คงไม่สามารถอ้างได้ต่อไปว่า การประท้วงได้รับการสนับสนุนจากคนที่ก่อความวุ่นวายเพียงไม่กี่คนที่ได้รับการหนุนหลังจากชาติตะวันตก

ไม่ว่าจะเป็นอย่างไร นาวาลนีและทีมงานของเขาก็ได้ทำในสิ่งที่ดูเหมือนจะไม่มีทางเป็นไม่ได้ในช่วงเวลาไม่นานก่อนหน้านี้ให้เกิดขึ้นแล้ว นั่นก็คือการได้ใช้พื้นที่ทั้งในสื่อของทางการรัสเซีย และผ่านช่องทางยูทิวบ์กับโซเชียลมีเดียอื่น ๆ ท้าทายอำนาจนายปูตินอย่างซึ่งหน้า