“เส้นจำนวนแนวตั้ง” ช่วยให้คำนวณและตัดสินใจได้เร็วขึ้น

หากมีคนขอให้คุณเขียนตัวเลข 1-10 ลงบนกระดาษ หรือพิมพ์บนหน้าจอคอมพิวเตอร์ คุณจะเลือกเรียงลำดับจากจำนวนน้อยไปหาจำนวนมากในแนวไหน ? จะเลือกเป็นแนวนอนจากซ้ายไปขวา หรือว่าแนวตั้งจากบนลงล่าง ?

ระบบการศึกษาแบบตะวันตกทำให้โรงเรียนส่วนใหญ่สอนวิชาคณิตศาสตร์แก่เด็ก ๆ โดยใช้ “เส้นจำนวน” (number line) ในแนวนอน ซึ่งเป็นการปลูกฝังพื้นฐานการคิดเลขในใจแบบหนึ่ง โดยเส้นจำนวนแนวนอน (horizontal number line) จะจัดเรียงจำนวนน้อยกว่าไว้ทางซ้ายมือแล้วค่อยไล่ไปหาจำนวนที่มากขึ้นกว่าเดิมทางขวามือ

ด้วยเหตุนี้การคำนวณโดยใช้เส้นจำนวนแนวนอน จึงกลายมาเป็นสัญชาติญาณของใครหลายคนเวลาที่ใช้ความคิดเรื่องตัวเลข หรืออาจเรียกได้ว่าถือเป็น “เส้นจำนวนในใจ” (mental number line) ของคนส่วนใหญ่ ซึ่งเชื่อมโยงแนวคิดเรื่องจำนวนตัวเลขเข้ากับแนวคิดเรื่องพื้นที่ด้านซ้ายและขวานั่นเอง

อย่างไรก็ตาม เราไม่อาจแน่ใจได้ว่าการใช้เส้นจำนวนแนวนอนเป็นหลักนั้น ถือเป็นวิธีคิดคำนวณที่ดีที่สุดหรือเหมาะสมที่สุดกับมนุษย์หรือไม่ เพราะวิธีการเชื่อมโยงจำนวนตัวเลขเข้ากับพื้นที่ของแต่ละคนนั้น ได้รับอิทธิพลมาจากภาษาและวัฒนธรรมที่แตกต่างกันด้วย แม้แต่สัตว์บางชนิดอย่างเช่นลูกไก่ที่มีอายุได้สามวัน นกพิราบ และนกบลูเจย์ ก็ยังรู้จักใช้ “เส้นจำนวนในใจ” จัดเรียงตัวเลขตามลำดับในแนวนอน แต่อาจเรียงจากซ้ายไปขวาหรือขวาไปซ้ายก็ได้ ขึ้นอยู่กับนิสัยของสัตว์แต่ละชนิด 

ล่าสุดทีมนักจิตวิทยาและนักประสาทสรีรวิทยาจากมหาวิทยาลัยโมแนชของออสเตรเลีย ได้ทำการศึกษาเรื่องดังกล่าวและตีพิมพ์รายงานวิจัยในวารสาร PLOS ONE ฉบับวันที่ 25 ส.ค.ที่ผ่านมาโดยพบว่าคนเราสามารถคิดคำนวณหรือตัดสินใจเกี่ยวกับตัวเลขต่าง ๆ ได้ดีกว่าและรวดเร็วกว่า หากหันมาใช้เส้นจำนวนที่อยู่ในแนวตั้ง (vertical number line) แทนที่จะเป็นแนวนอน

มีการทดลองให้อาสาสมัครเลือกจำนวนที่มากกว่า เมื่อผู้วิจัยแสดงตัวเลขคู่หนึ่งที่มีค่าระหว่าง 1-9 บนจอคอมพิวเตอร์ โดยให้อาสาสมัครใช้จอยสติ๊กชี้บอกจำนวนที่มากกว่าให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ ในขณะที่ผู้วิจัยจะเปลี่ยนตำแหน่งการวางตัวเลขทั้งสองบนหน้าจอไปเรื่อย ๆ 

ผลปรากฏว่าเมื่อจัดวางตัวเลขให้เรียงกันในแนวตั้ง เวลาที่อาสาสมัครใช้ตัดสินใจเลือกจำนวนที่มากกว่ากลับสั้นลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อจัดเรียงให้ตัวเลขที่มากกว่าอยู่ข้างบนเหนือตัวเลขที่น้อยกว่า แต่อย่างไรก็ตาม ความเร็วในการให้คำตอบเมื่อจัดเรียงตัวเลขในแนวนอนกลับคงที่ ไม่มีการเปลี่ยนแปลงแต่อย่างใด

นั่นเท่ากับว่าเส้นจำนวนแนวตั้งที่เราไม่สู้จะคุ้นเคยกันนัก กลับมีความเหมาะสมที่จะใช้เป็นหลักในการคำนวณมากกว่า ซึ่งเรื่องนี้ส่งผลอย่างมากต่อการตัดสินใจได้ถูกต้องรวดเร็วในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการประกอบอาชีพต่าง ๆ ที่ต้องอ่านข้อมูลตัวเลขและคำนวณอย่างจริงจังอยู่เสมอ เช่นวิศวกร นักบิน เภสัชกร หรือแม้แต่คนทั่วไปก็ต้องตัดสินใจเกี่ยวกับข้อมูลตัวเลขบ่อยครั้ง เช่นในเวลาที่เลือกกดปุ่มลิฟต์

ทีมผู้วิจัยระบุในบทความออนไลน์ทางเว็บไซต์ The Conversation ว่าการค้นพบความสำคัญของเส้นจำนวนแนวตั้งในครั้งนี้ จะช่วยให้การออกแบบหน้าปัดอุปกรณ์ต่าง ๆ เปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น โดยการจัดเรียงลำดับเลขจำนวนน้อยไปหาจำนวนมากจากล่างขึ้นบน จะช่วยให้ผู้ใช้งานเข้าใจง่ายรวมทั้งคิดตัดสินใจในภาวะฉุกเฉินได้รวดเร็วขึ้น

ปัจจุบันมีการเรียงลำดับตัวเลขในแนวตั้งจากล่างขึ้นบนแล้วหลายกรณี เช่นหน้าปัดแสดงข้อมูลต่าง ๆ ในห้องนักบิน หรือหน้าจอใหญ่ของตลาดซื้อขายหลักทรัพย์ แต่ทีมผู้วิจัยหวังว่าจะมีการใช้งานเส้นจำนวนแนวตั้งลักษณะนี้ให้กว้างขวางแพร่หลายยิ่งขึ้น รวมทั้งเปลี่ยนแปลงหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อให้ผู้คนคุ้นเคยกับวิธีคิดคำนวณแบบใหม่นี้ตั้งแต่เด็กด้วย