กฎหมายอะไรใช้คุมกัญชาในช่วงสุญญากาศและเพียงพอหรือไม่

หลังจากการปลดล็อกการใช้กัญชา ให้ทุกคนปลูก จำหน่ายส่วนของต้น และประกอบการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อาหารได้ เมื่อวันที่ 9 มิ.ย. 2565 เกือบสองเดือนของการปลดล็อก สื่อหลายแขนงรายงานถึงหนังสือที่กระทรวงสาธารณสุข ส่งถึงผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ให้ดำเนินคดีผู้ที่ทำการวิจัย ส่งออกกัญชา ขาย และแปรรูปกัญชาเพื่อการค้า โดยไม่ขออนุญาต

นี่เป็นครั้งแรก ๆ ที่ปรากฏข่าวการบังคับใช้กฎหมายสำหรับการควบคุมกัญชา นับตั้งแต่เกิดภาวะ "สุญญากาศกัญชา" จากการปลดล็อก ที่ฝ่ายกลุ่มบุคลากรทางการแพทย์แสดงความกังวลถึงการใช้กัญชาจนเกิดผลกระทบกับร่างกายตามที่ปรากฏเป็นข่าวหลายกรณี

ความเคลื่อนไหวนี้ ยังเกิดขึ้นเพียง 1 วัน ที่กลุ่มแพทย์และศิษย์เก่าแพทย์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล จำนวน 851 รายชื่อ ออกแถลงการณ์ให้ปิดสภาวะกัญชาเสรีในสภาวะสุญญากาศทันที

เนื้อหาในหนังสือที่ลงนามโดย นายณรงค์ สายวงศ์ รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข หัวหน้ากลุ่มภารกิจด้านพัฒนาการแพทย์ ปฏิบัติราชการแทน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ลงวันที่ 26 ก.ค. 2565 ส่งหนังสือด่วนที่สุดถึงผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ดำเนินคดีกับผู้ไม่ขออนุญาตศึกษาวิจัย หรือส่งออกสมุนไพรควบคุม หรือจำหน่าย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมเพื่อการค้า

แจ้งให้สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ร่วมกับพนักงานเจ้าหน้าที่ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ.2542 ดำเนินการจับกุมและดำเนินคดีกับบุคคลหรือนิติบุคคลใดที่ไม่ดำเนินการตามมาตรา 46 แห่ง พ.ร.บ. ดังกล่าว ในกรณีดังต่อไปนี้

 หนังสือฉบับนี้ ระบุด้วยว่า "หากพบการกระทำผิดกรณีไม่ขออนุญาตศึกษาวิจัย ไม่ขออนุญาตส่งออก ไม่ขออนุญาตจำหน่าย ไม่ขออนุญาตแปรรูปกัญชาเพื่อการค้า ต้องดำเนินการจับกุมและดำเนินคดีตามมาตรา 78 แห่ง พ.ร.บ. กล่าวด้วย จึงเรียนมาเพื่อโปรดทราบ และพิจารณาดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องด้วย จะเป็นพระคุณ"

 บีบีซีไทย ขอคำชี้แจงจากโฆษกกระทรวงสาธารณสุข ช่วงเช้าวันนี้ (27 ก.ค.) แต่ยังไม่ได้รับการตอบรับ

อ้างอิงกฎหมายอะไรบ้าง

หนังสือฉบับดังกล่าว อ้างอิงถึงประกาศและ พ.ร.บ. รวมอย่างน้อย 3 ฉบับที่อ้างอิงต่อกันดังนี้

 1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ.2565 ลงนามโดยนายอนุทิน ชาญวีรกูล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ในวันที่ 16 มิ.ย. 2565 และเมื่อประกาศกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมแล้ว บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลซึ่งอยู่ในความหมายของคำว่าผู้ใดต้องได้รับอนุญาตให้ศึกษาวิจัยหรือส่งออกสมุนไพรควบคุม หรือจำหน่าย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมเพื่อการค้า

2. มาตรา 46 แห่ง พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ.2542 ประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับในข้อ 1 เป็นประกาศที่กำหนดให้เป็นไปตามความในมาตรา 46 แห่ง พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ.2542 ทุกกรณี

 3. กฎกระทรวงการอนุญาต ให้ศึกษาวิจัย หรือ ส่งออกสมุนไพรควบคุม หรือจำหน่าย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมเพื่อการค้า พ.ศ.2559 ตามหนังสือ การดำเนินการขออนุญาตต้องดำเนินการตามกฎกระทรวงฉบับนี้

 เนื้อความระบุว่า กระทรวงสาธารณสุขได้มอบหมายให้อธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกเป็นผู้อนุญาตในส่วนกลาง

 และมอบหมายให้นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด เป็นผู้อนุญาตในเขตพื้นที่แต่ละจังหวัดที่รับผิดชอบในการนี้ เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายเป็นไปด้วยความเรียบร้อย

 บีบีซีไทยเข้าใจว่า หากบุคคลผู้ใดศึกษาวิจัย ส่งออกสมุนไพรควบคุม หรือจำหน่าย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมเพื่อการค้า ในที่นี้คือกัญชานั้น หากอยู่ต่างจังหวัด หมายความว่าต้องไปดำเนินการขออนุญาตกับนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด

ก่อนหน้านี้ ในช่วงเริ่มต้นของการปลดล็อก การขออนุญาตปลูก หรือจำหน่ายส่วนของพืชไม่ต้องขออนุญาต แต่ถ้าขายเมล็ดพันธุ์ กิ่งพันธุ์ สารสกัด ต้องขออนุญาต

ส่วนการนำส่วนของกัญชา กัญชง มาใช้ในอาหารที่ผลิตเพื่อจำหน่าย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ระบุว่า ต้องดำเนินการยื่นขอรับเลขสถานที่ผลิตอาหารและเลขสารบบอาหารด้วย

เพียงพอหรือไม่

ก่อนหน้านี้ เมื่อวันที่ 25 ก.ค. กลุ่มแพทย์ประจำบ้าน แพทย์ประจำบ้านต่อยอด อาจารย์แพทย์ และศิษย์เก่าแพทย์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล จำนวน 851 รายชื่อ ออกแถลงการณ์ให้ปิดสภาวะกัญชาเสรีในสภาวะสุญญากาศทันที และมีผู้ร่วมลงรายชื่อแคมเปญ “ชะลอกัญชาเสรีขอออกกฎหมายคุ้มครองไม่ให้เด็กใช้กัญชาออกมาก่อน” บนช่องทาง change.org ของภาคประชาชน ซึ่งในเช้านี้ (27 ก.ค.) มีผู้ร่วมลงชื่อกว่า 15,520 คน

 แถลงการณ์​ระบุว่า ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภทที่ 5 พ.ศ. 2565 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2565 ที่ผ่านมา ได้กำหนดให้พืชกัญชาไม่เป็นยาเสพติด "แต่ไม่มีนโยบายควบคุมการใช้กัญชาอย่างครอบคลุมและปลอดภัย"

 แถลงการณ์ของแพทย์ระบุว่า ภาวะเช่นนี้ "จึงทำให้มีการใช้กัญชาอย่างเสรีในเชิงนันทนาการอย่างแพร่หลาย นำไปสู่การเข้าถึงการใช้กัญชาของเด็ก และเยาวชน ซึ่งผิดจากเหตุผลของการออกนโยบายกัญชาเสรีที่รัฐบาล และผู้เกี่ยวข้องเคยกล่าวอ้างว่าต้องการให้ประชาชนได้เข้าถึงกัญชาทางการแพทย์มากขึ้น"

นอกจากนี้ การใช้กัญชาอย่างเสรีโดยปราศจากข้อบ่งชี้ทางการแพทย์นั้นมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ชัดเจนมากมายว่า ส่งผลกระทบต่อร่างกาย และการเจริญเติบโตของสมองในเด็ก และวัยรุ่นอย่างมาก เป็นภัยคุกคามต่อระบบสาธารณสุขและสุขภาพของประชาชนทั้งในระยะสั้น และระยะยาวอย่างแท้จริง

 หลังจากจากปรากฏหนังสือ จากกระทรวงสาธารณสุขที่ส่งถึง ผบ.ตร. นพ.สมิทธิ์ ศรีสนธิ์ แพทย์นิติเวช โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล โพสต์บนเฟซบุ๊กระบุว่า ไม่เห็นด้วยกับการใช้เพียง ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ.2565 เนื่องจากการฝ่าฝืนข้อกำหนดประกาศ และกฎหมาย พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2554 ไม่มีบทลงโทษ ดังนั้น เจ้าหน้าที่ตำรวจจึงไม่สามารถดำเนินการอะไรได้

 "....การฝ่าฝืนตามมาตราในข้อ 2 ทั้งหมด กลับไม่มีโทษใดๆ เห็นได้จากโทษตามพ.ร.บ. นี้ ทั้งหมดในรูปที่ 4 จะไม่มีมาตรา 44-45 เลย ดังนั้น ไม่แปลกครับที่ตำรวจทำอะไรไม่ได้ เพราะมันมีแต่ความผิด แต่ไม่มีโทษไงครับ"

เร่งปรับปรุง "ช่อดอกกัญชา" เป็นสมุนไพรควบคุม

ล่าสุดเมื่อวานนี้ (27 ก.ค. 2565 นพ.ณรงค์ สายวงศ์ รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ นพ.ยงยศ ธรรมวุฒิ อธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก แถลงข่าวกรณีการขอความร่วมมือตำรวจดำเนินคดีผู้ไม่ขออนุญาตการใช้กัญชา

โดยน พ.ณรงค์ กล่าวว่า จากกรณีที่มีการทำหนังสือถึงผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ เรื่องการดำเนินคดีกับผู้ไม่ขออนุญาตศึกษาวิจัย หรือส่งออกสมุนไพรควบคุม หรือจำหน่าย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมเพื่อการค้านั้น นัยของหนังสือฉบับนี้ เพื่อต้องการคุ้มครองผู้ที่มีอายุไม่ถึง 20 ปี สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร แต่จากที่ตรวจสอบหนังสือแล้วและปรึกษากับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง มีข้อสรุปและข้อสั่งการให้อธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกทบทวนรายละเอียด โดยได้นำหนังสือฉบับดังกล่าวกลับมาพิจารณาอีกครั้ง ทบทวนเพื่อให้เกิดประโยชน์กับประชาชนมากที่สุด

 ด้าน นพ.ยงยศ กล่าวว่า คณะอนุกรรมการด้านกฎหมาย ภายใต้ พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 หารือแล้วเห็นว่าการกำหนดกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมต้องมีความชัดเจน 4 เรื่อง คือ

คณะอนุกรรมการด้านกฎหมายฯ จึงเห็นควรให้ปรับปรุงประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม ให้มีความชัดเจนขึ้น โดยจะกำหนดเฉพาะช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมเท่านั้น

“ถ้าประกาศทั้งต้นจะมีผู้ได้รับผลกระทบจำนวนมาก แต่การประกาศเฉพาะช่อดอกจะทำให้ผู้ที่ใช้ประโยชน์จากราก ต้น กิ่ง ใบ ยังสามารถใช้ได้ตามปกติ นอกจากนี้ จะกำหนดปริมาณช่อดอกสำหรับครัวเรือนที่เหมาะสมซึ่งอยู่ระหว่างการพิจารณาและรับฟังความคิดเห็น คาดว่าสัปดาห์หน้าจะได้ข้อสรุปปริมาณช่อดอกกัญชา หากไม่เกินที่กำหนดจะไม่เข้าข่าย สามารถใช้ดูแลสุขภาพตนเองได้ หากเกินหรือเพื่อการค้าก็ต้องขออนุญาต ซึ่งไม่ใช่เรื่องยาก เพราะจะอำนวยความสะดวกด้วยการขอทะเบียนออนไลน์ โดยจะกำหนดคุณสมบัติของผู้จำหน่ายไว้ ทั้งนี้ หลังปรับปรุงแล้วจะเสนอให้คณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาฯ ซึ่งมีปลัดกระทรวงสาธารณสุขเป็นประธานพิจารณา ก่อนเสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขลงนาม” นพ.ยงยศกล่าว

นพ.ยงยศกล่าวต่อว่า การออกประกาศฉบับใหม่จะเร่งดำเนินการโดยเร็วที่สุดเพื่อลดผลกระทบต่อประชาชน และเมื่อมีความชัดเจนจะมีการทำความเข้าใจกับผู้ปฏิบัติคือ นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดในฐานะผู้อนุญาตในพื้นที่ และหารือร่วมกันกับทางตำรวจเพื่อทำความเข้าใจ