เปิดภารกิจพิทักษ์หอยทากสีคิวบา ที่ใกล้สูญพันธุ์เพราะความงามของมันเป็นเหตุ

นักวิจัยเริ่มภารกิจพิทักษ์สิ่งที่บางคนบอกว่ามันคือหอยทากที่สวยงามมากที่สุดในโลก รวมถึงปลดล็อกความลับทางชีวภาพของมัน

หอยทากต้นไม้โพลีมิตา (Polymita tree snail) หรือหอยทากสีคิวบาขึ้นชื่อว่ามีเปลือกหอยสีสันสวยงามและลวดลายที่โดดเด่น ปัจจุบันมันกำลังใกล้สูญพันธ์จากถิ่นที่อยู่อาศัยในป่าพื้นเมืองของคิวบาตะวันออก

น่าเสียดายที่เปลือกหอยของพวกมันกลายเป็นที่ต้องการของนักสะสม โดยผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์กล่าวว่าการค้าเปลือกหอยกำลังผลักดันให้หอยทากชนิดนี้มุ่งไปสู่การสูญพันธ์

นักชีววิทยาในคิวบาและผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยนอตทิงแฮมในสหราชอาณาจักร ร่วมมือกันเพื่อช่วยชีวิตหอยทากสีคิวบาจำนวน 6 สายพันธ์ที่รู้จักกันดี

หอยทากสีคิวบาที่ใกล้สูญพันธุ์มากที่สุดคือสายพันธุ์โพลีมิตา ซัลฟูโรซา (Polymita sulphurosa) ซึ่งมีสีเขียวมะนาว พร้อมด้วยลวดลายเปลวไฟสีน้ำเงินขดเป็นวงกลม ผสมกับแถบสีส้มเหลือสดใสทั่วเปลือก

ทว่า หอยทากสีคิวบาทุกสายพันธุ์ล้วนมีสีสันสดใสอันน่าทึ่ง และเป็นความลึกลับทางวิวัฒนาการในตัวของพวกมัน

"เหตุผลหนึ่งที่ผมสนใจหอยทากเหล่านี้ก็เพราะมันสวยงามมาก" ศ.แองกัส เดวิสัน นักพันธุศาสตร์วิวัฒนาการและผู้เชี่ยวชาญด้านหอย จากมหาวิทยาลัยแห่งนี้ กล่าว

เขาบอกว่า เรื่องน่าขันก็คือนี่เป็นเหตุผลที่ทำให้หอยทากถูกคุกคามอย่างมาก

"ความงามของมันดึงดูดนักสะสมและผู้ค้าเปลือกหอย ดังนั้นสิ่งที่ทำให้พวกมันแตกต่างและทำให้ผมสนใจในฐานะนักวิทยาศาสตร์ ก็กำลังกลายเป็นสิ่งคุกคามพวกมันด้วยเช่นกัน"

จากการสืบค้นออนไลน์ร่วมกับ ศ.เดวิสัน เราพบหลายแพลตฟอร์มที่ผู้ขายในสหราชอาณาจักรเสนอขายเปลือกหอยทากสีคิวบา โดยเว็บไซต์แห่งหนึ่งมีการโฆษณาชุดสะสมที่ประกอบไปด้วยเปลือกหอยทาก 7 อันในราคา 160 ปอนด์ (6,900 บาท)

"สำหรับหอยทากบางสายพันธุ์ เรารู้ดีว่าพวกมันใกล้สูญพันธุ์แล้ว ดังนั้นจึงมันจึงไม่ได้ใช้เวลามากนักหากใครบางคนจะรวบรวมเปลือกหอยทากเหล่านี้แล้วขายออกไป จนทำให้บางสายพันธุ์สูญพันธุ์ได้"

เปลือกหอยทากถูกซื้อและขายในฐานะของตกแต่ง แต่เปลือกอันว่างเปล่าทุกอันครั้งหนึ่งเคยเป็นที่อยู่อาศัยของสิ่งที่มีชีวิตมาก่อน

แม้ว่าจะมีกฎเกณฑ์ระหว่างประเทศเพื่อคุ้มครองหอยทากสีคิวบา แต่การบังคับใช้กลับเป็นเรื่องยาก เนื่องจากการนำหอยทากหรือเปลือกหอยทากออกจากคิวบาโดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นสิ่งผิดกฎหมายภายใต้อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์ หรือ ไซเตส (CITES) แต่การขายเปลือกหอยทากที่อื่น ๆ กลับถูกกฎหมาย

ศ.เดวิสันกล่าวว่า ด้วยแรงกดดันต่าง ๆ เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไปจนถึงการสูญเสียพื้นที่ป่าที่ส่งผลกระทบต่อถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติของพวกมันในคิวบา "คุณคงนึกภาพออกว่าการที่ผู้คนเก็บเปลือกหอย จะทำให้ประชากรหอยทากสูญพันธุ์ในท้องถิ่นได้อย่างไร"

เพื่อพยายามป้องกันไม่ให้เกิดปัญหานี้ ศ.เดวิสันจึงทำงานอย่างใกล้ชิดกับ ศ.เบอร์นาร์โด เรเยส-ตูร์ นักชีววิทยาด้านการอนุรักษ์จากมหาวิทยาลัยออเรียนเต ซานติอาโก เด ในคิวบา

เป้าหมายของโครงการนานาชาตินี้คือการทำความเข้าใจวิวัฒนาการของหอยทากให้ดียิ่งขึ้น และเพื่อให้ได้ข้อมูลที่จะเป็นประโยชน์ต่อการอนุรักษ์

ส่วนหนึ่งของความพยายามของ ศ.เรเยส-ตูร์ อาจเป็นสิ่งที่ท้าทายที่สุด นั่นคือเขาต้องทำงานภายใต้กระแสไฟฟ้าที่ไม่เสถียรและในสภาพอากาศร้อนอบอ้าว โดยเขานำหอยทากสีคิวบาเข้ามาเลี้ยงภายในบ้านของเขาเอง เพื่อเพาะพันธุ์พวกมันในกล่องหรือระบบปิด

"พวกมันยังไม่ผสมพันธุ์ แต่พวกมันก็กำลังไปได้สวย" เขาบอกกับเราในการสนทนาทางวิดีโอคอล

"แต่มันก็ท้าทายนะ เพราะไฟดับตลอดเวลา"

ขณะเดียวกัน ก็มีการวิจัยทางพันธุกรรมเกิดขึ้นในห้องปฏิบัติการที่มีอุปกรณ์ครบครันของมหาวิทยาลัยนอตทิงแฮม

ในที่แห่งนี้ ศ.เดวิสันและทีมงานสามารถเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อหอยทากขนาดเล็ก และเก็บรักษามันไว้ในตู้แช่แข็งแบบไครโอเจนิก โดยพวกเขาสามารถใช้ตัวอย่างเนื้อเยื่อดังกล่าวเพื่ออ่านจีโนมของหอยทาก ซึ่งเป็นชุดคำสั่งทางชีววิทยาที่เข้ารหัสไว้และทำให้หอยทากแต่ละตัวมีลักษณะเฉพาะตัว

ทีมงานตั้งใจที่จะใช้ข้อมูลนี้เพื่อยืนยันจำนวนสายพันธุ์ ความสัมพันธ์ระหว่างสายพันธุ์ และส่วนใดของรหัสพันธุกรรมที่ทำให้เกิดลวดลายสีอันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว

ความหวังในตอนนี้คือ การที่พวกเขาสามารถเปิดเผยความลับทางชีววิทยาเหล่านั้นได้ ก่อนที่สัตว์สีสันสวยงามเหล่านี้จะถูกซื้อขายจนสูญพันธุ์ไปจนหมด

"คิวบาตะวันออกเป็นที่เดียวในโลกที่พบหอยทากเหล่านี้" ศ.เดวิสันกล่าวกับบีบีซีนิวส์

"ที่นั่นคือที่อยู่อาศัยและที่ทำงานของผู้เชี่ยวชาญ ผู้คนที่รู้จักหอยทากเหล่านี้ ผู้ที่รักและเข้าใจพวกมัน"

"เราหวังว่าเราจะสามารถใช้ข้อมูลทางพันธุกรรมที่สามารถนำออกมาได้ เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์หอยทากเหล่านี้"