หมาป่าสายพันธุ์โบราณอาจสูญพันธุ์ตลอดกาลเนื่องจากการผสมพันธุ์กับสุนัขจรจัด

หนึ่งในสายพันธุ์หมาป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ที่สุดอาจจะสูญพันธุ์ในไม่ช้านี้ เนื่องจากการผสมพันธุ์กับสุนัขจรจัด ผู้เชี่ยวชาญในอินเดียได้ออกมาเตือน

หมาป่าสีเทาในอินเดียถือว่าเป็นหนึ่งในเชื้อสายหมาป่าที่เก่าแก่ที่สุด และการสูญเสียพวกมันไปจะเท่ากับการสูญเสียความเชื่อมโยงที่สำคัญในวิวัฒนาการ

ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การเพิ่มขึ้นของประชากรสุนัขจรจัดและการสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัยของหมาป่า ได้กลายเป็นภัยคุกคามต่อหมาป่า อย่างไรก็ตาม อินเดียกลับยังไม่มีโครงการอนุรักษ์ที่ครอบคลุมสำหรับนักล่าชั้นยอดนี้สายพันธุ์นี้เลย

ปัจจุบันมีหมาป่าสีเทาเหลืออยู่เพียงประมาณ 3,000 ตัวในป่าในอินเดีย ซึ่งน้อยกว่าจำนวนเสือเบงกอลในป่าที่มีอยู่ แต่หมาป่ากลับไม่ได้รับความสนใจจากสาธารณชนมากเท่ากับเสือเบงกอลหรือช้าง

ขณะนี้ มีนักอนุรักษ์พลเมืองและนักวิทยาศาสตร์บางส่วนพยายามที่จะเปลี่ยนแปลงสถานการณ์ การวิจัยของพวกเขาเกี่ยวกับหมาป่าใกล้เมืองปูเนในรัฐมหาราษฏระทางตะวันตกของอินเดียกำลังดึงดูดความสนใจมาที่นักล่าเหล่านี้

"การผสมพันธุ์ข้ามสายพันธุ์อาจทำให้หมาป่าอินเดียสูญพันธุ์"

ย้อนกลับไปในปี 2014 สมาชิกของกลุ่มอนุรักษ์พลเมือง The Grasslands Trust ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองปูเน พบเห็นสัตว์ป่าที่ดูแปลกตา

“เราไม่แน่ใจว่ามันเป็นหมาป่าหรือไม่ แม้ว่ามันจะดูคล้ายหมาป่าก็ตาม แต่มันไม่ได้มีสีเทา แต่กลับเป็นสีเหลืองอมเทา”

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา พวกเขาได้พบสัตว์อีกตัวที่มีลักษณะคล้ายกัน จนทำให้เกิดการออกตามหาตัวอื่น ๆ เพิ่มเติม สมาชิกของกลุ่มอนุรักษ์พลเมืองเหล่านี้ได้รับคำแนะนำจากนักวิทยาศาสตร์ และหลังจากได้รับอนุญาตจากกรมป่าไม้ ทีมงานได้เก็บตัวอย่างขนและอุจจาระของสัตว์เหล่านี้มา แต่มันไม่ใช่เรื่องง่าย

มิหิร โกดโบล ผู้ก่อตั้งและประธานของ The Grasslands Trust กล่าวว่า "การติดตามหมาป่าเป็นสิ่งที่ท้าทายมาก เพราะพวกมันรู้จักมนุษย์ดีและมักจะรู้ทันเราเสมอ แต่เราติดตามฝูงหมาป่าเป็นเวลาหลายวันและพบที่ที่พวกมันนั่งและเวลาที่พวกมันออกจากที่นั่น นั่นคือวิธีที่เราสามารถเก็บตัวอย่างขนและอุจจาระได้"

การหาลำดับพันธุกรรมในภายหลังพิสูจน์ให้เห็นว่านี่คือหมาป่าที่ผสมกับสุนัข หรือที่เรียกว่าลูกผสมระหว่างหมาป่าและสุนัข (นี่ไม่ใช่ "วูลฟ์ด็อก" (wolfdogs) ซึ่งเป็นสุนัขที่เลี้ยงไว้และมีเชื้อสายหมาป่าสูงกว่าปกติ แต่ห่างจากสายพันธุ์หมาป่ามาหลายรุ่นแล้ว)

งานวิจัยนี้ซึ่งทำร่วมกันระหว่างสามองค์กร ได้แก่ The Grasslands Trust, มูลนิธิอโศกรเพื่อการวิจัยด้านนิเวศวิทยาและสิ่งแวดล้อม (ATREE) และ ศูนย์วิทยาศาสตร์ชีวภาพแห่งชาติ (NCBS) ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Ecology and Evolution

แม้ว่าลูกผสมหมาป่าและสุนัขจะเป็นหัวข้อวิจัยในส่วนต่าง ๆ ของโลก แต่นี่เป็นการศึกษาเชิงวิทยาศาสตร์ที่แท้จริงครั้งแรกในอินเดีย

นอกจากนี้ยังพิสูจน์ประเด็นการผสมข้ามสายพันธุ์รุ่นที่สอง ซึ่งหมายถึงสัตว์ลูกผสมที่ผสมพันธุ์กับหมาป่าอีกครั้ง

ผู้ครองทุ่งหญ้าอินเดีย

หมาป่าสีเทาสามารถพบได้ในแหล่งที่อยู่อาศัยที่หลากหลายทั่วโลก เช่น ทุ่งหญ้า ทะเลทราย ป่าไม้ และแม้กระทั่งพื้นที่ทุนดรา [บริเวณหนาวเย็นที่มีหิมะปกคลุมเกือบตลอดปี] ในอินเดีย หมาป่าอาศัยอยู่ในพื้นที่พุ่มไม้และทุ่งหญ้าสะวันนาใกล้กับพื้นที่อยู่อาศัยของมนุษย์ เช่น หมู่บ้านและเมืองต่าง ๆ

"ทุ่งหญ้าสะวันนาในอินเดียเป็นระบบนิเวศที่มีเอกลักษณ์ ซึ่งมีสัตว์ต่าง ๆ เช่น แอนทีโลป [สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกีบคู่ที่มีรูปร่างลักษณะคล้ายกับกวาง] เม่น และนก เช่น นกกระเรียนอินเดีย (Great Indian bustard) ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์ หมาป่าเป็นนักล่าชั้นยอดและเป็นส่วนสำคัญของระบบนิเวศนี้" มิหิร อธิบาย

ในอินเดียมีหมาป่าอยู่สองสายพันธุ์ ได้แก่ หมาป่าหิมาลัย (Canis himalayensis) และหมาป่าสีเทาอินเดีย (Canis lupus pallipes)

องค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) จัดให้พวกมันเป็นสายพันธุ์ใกล้สูญพันธุ์ในบางประเทศ และในอินเดียพวกมันได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมายสัตว์ป่า (1972)

หมาป่าทั้งสองสายพันธุ์นี้มีความสำคัญเป็นพิเศษ จากงานวิจัยก่อนหน้านี้พบว่า พวกมันเป็นหนึ่งในสายพันธุ์หมาป่าสีเทาป่าที่เก่าแก่ที่สุดในโลก

ประชากรหมาป่าสีเทาในอินเดียที่คาดการณ์ไว้มีประมาณ 2,000-3,000 ตัว อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์กล่าวว่าตัวเลขนี้ไม่น่าเชื่อถือ เนื่องจากไม่มีการสำรวจประชากรหมาป่าอย่างเป็นทางการเหมือนที่ทำกับเสือ

ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา กิจกรรมของมนุษย์ เช่น การทำฟาร์ม การเลี้ยงสัตว์ การทิ้งขยะ และการขยายตัวของเมืองได้เพิ่มขึ้นรอบทุ่งหญ้าในอินเดีย เมื่อมีกิจกรรมของมนุษย์เพิ่มขึ้น สุนัขจรจัดก็เข้ามาใกล้ชิดและเกิดการปฏิสัมพันธ์กับหมาป่าป่าเพิ่มขึ้น

การวิจัยชี้อะไรบ้าง

“สุนัขและหมาป่ามีความใกล้ชิดทางพันธุกรรมมาก ในบางแง่ สุนัขก็คือหมาป่าที่ถูกทำให้เชื่อง” อบิ วานัก นักวิจัยด้านความหลากหลายทางชีวภาพจาก ATREE กล่าว

“ทั่วโลกมีเหตุการณ์การผสมข้ามสายพันธุ์ระหว่างหมาป่าและสุนัขเกิดขึ้น เมื่อจำนวนหมาป่าในพื้นที่ลดลง พวกมันมักจะผสมพันธุ์กับสุนัขเมื่อไม่สามารถหาคู่ได้”

ยังมีกรณีที่มนุษย์ทำให้เกิดการผสมข้ามสายพันธุ์ และในบางที่ การเลี้ยงลูกผสมหมาป่าเป็นสัตว์เลี้ยงถือเป็นสิ่งผิดกฎหมาย ในเดือน ธ.ค. 2023 ลูกผสมหมาป่าที่เลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงในรัฐแอละแบมา สหรัฐอเมริกา สังหารทารกอายุสามเดือน

อย่างไรก็ตาม การผสมข้ามสายพันธุ์ในป่าอาจทำให้หมาป่าตกอยู่ในอันตราย เนื่องจากผลลัพธ์อาจหมายถึงความเป็นไปได้ที่จะล้างเผ่าพันธุ์ที่มีความแตกต่างทางพันธุกรรมออกไป

อูมา รามกฤษณัน นักนิเวศวิทยาระดับโมเลกุลและศาสตราจารย์จาก NCBS ซึ่งประจำอยู่ในห้องทดลองที่ทำการหาลำดับพันธุกรรมที่ยืนยันการมีอยู่ของลูกผสมหมาป่า-สุนัขในอินเดีย อธิบายว่าทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญ

“มันเหมือนกับว่าคุณมีถังสีสองถังและเริ่มผสมสีเข้าด้วยกัน สีเหล่านั้นจะไม่เป็นเหมือนเดิมอีกต่อไป ในทำนองเดียวกัน การผสมข้ามสายพันธุ์จะทำให้แหล่งพันธุกรรมของสายพันธุ์นั้นเจือจางลง”

“ถ้าสายพันธุ์หนึ่งมีสัตว์จำนวนมาก เช่น สุนัขจรจัดที่นี่ และอีกสายพันธุ์หนึ่งมีจำนวนไม่มาก เช่น หมาป่า ก็มีความเป็นไปได้ที่สุนัขจะทำให้แหล่งพันธุกรรมเจือจางและในที่สุดก็ทำให้หมาป่าหายไป”

ประชากรสุนัขจรจัดในอินเดียมีจำนวนมาก โดยประมาณ อยู่ที่ 35 ถึง 63 ล้านตัว ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่าการลดลงของแร้งซึ่งเป็นนักเก็บซากสัตว์หลักมีส่วนทำให้ประชากรสุนัขจรจัดเพิ่มขึ้น

ประชากรสุนัขจรจัดในเมืองปูเนเพียงแห่งเดียวมีประมาณ 179,000 ตัว เมื่อเทียบกับหมาป่าที่มีอยู่ราว 40 ตัวในเขตปูเน

อบิ วานัก เสริมว่า “สุนัขสูญเสียลักษณะหลายอย่างของหมาป่ากระบวนการทำให้เป็นสัตว์เลี้ยง เช่น ขนาดตัวที่เล็กลง และความแข็งแรงที่ลดลง การผสมข้ามสายพันธุ์สามารถนำลักษณะเหล่านั้นไปสู่หมาป่า ซึ่งอาจทำให้หมาป่าตกอยู่ในอันตราย”

ยังมีภัยคุกคามจากโรคที่มาจากสุนัขอีกด้วย

มิหิร โกดโบล กล่าวว่า “สุนัขสามารถแพร่เชื้อไวรัสและโรคต่าง ๆ เช่น โรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งติดต่อกันได้ง่ายมากจนสามารถทำลายประชากรหมาป่าทั้งหมดในพื้นที่ได้ นอกจากนี้ สุนัขจรจัดยังล่าเหยื่อสัตว์เล็กที่หมาป่ามักพึ่งพาเป็นอาหารอีกด้วย”

งานวิจัยอีกชิ้นหนึ่งโดยทีมของเขาแสดงให้เห็นว่าการเพิ่มขึ้นของประชากรเสือดาวกำลังรบกวนสมดุลทางนิเวศวิทยาในทุ่งหญ้า

แม้จะมีเรื่องทั้งหมดนี้ แต่ก็ยังขาดความพยายามอย่างจริงจังในการปกป้องหมาป่า

ปกป้องหมาป่า รักษาทุ่งหญ้า

อบิ วานัก กล่าวว่า: “เราต้องคิดถึงการอนุรักษ์หมาป่าในแนวทางที่แตกต่างจากการอนุรักษ์เสือ เราไม่สามารถสร้างพื้นที่คุ้มครองสำหรับหมาป่าได้ เพราะพวกมันอาศัยอยู่ในภูมิทัศน์ที่ใช้ประโยชน์ร่วมกันและมักจะพึ่งพาปศุสัตว์เป็นเหยื่อ ดังนั้น เราจำเป็นต้องพิจารณาชุมชนเลี้ยงสัตว์และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่น ๆ”

ขณะนี้ The Grasslands Trust กำลังดำเนินโครงการนำร่องที่รวมชาวบ้านในท้องถิ่นและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียโดยมีเป้าหมายเพื่อฟื้นฟูทุ่งหญ้าและรักษาสัตว์ป่าในพื้นที่ พวกเขาได้ยื่นข้อเสนอไปยังกระทรวงป่าไม้ของรัฐซึ่งรวมถึงแผนการเปิดตัวโครงการอนุรักษ์หมาป่าและกำลังรอการอนุมัติ

สำหรับอูมา งานวิจัยนี้ได้ก่อให้เกิดคำถามใหม่ๆ ขึ้น

“ความท้าทายที่ใหญ่กว่าคือคุณจะจำแนกลูกผสมอย่างไร มันได้รับการคุ้มครองภายใต้กฎหมายสัตว์ป่าของรัฐบาลหรือไม่ แล้วคุณจะทำอย่างไรกับมัน นี่ไม่ใช่แค่คำถามทางจริยธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นคำถามทางนิเวศวิทยาและชีววิทยาด้วย”

เธอกล่าวว่าลักษณะเฉพาะทางจีโนมช่วยให้เราเข้าใจว่ากำลังเกิดอะไรขึ้นกับสายพันธุ์ในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง และจากข้อมูลนั้นนักวิทยาศาสตร์สามารถให้คำแนะนำได้

“เมื่อเรานึกถึงวิวัฒนาการ เรามักจะนึกถึงอดีต แต่วิวัฒนาการก็จะเกิดขึ้นในอนาคตเช่นกัน เมื่อสายพันธุ์หนึ่งพัฒนาไป วิถีของมันจะได้รับผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญจากพวกเรา มนุษย์หรือไม่”