"ตำรวจพิพากษาว่าใครจะอยู่หรือตาย" ช่างภาพเล่าฉากสยอง ปฏิบัติการปราบแก๊งอาชญากรรมที่รุนแรงที่สุดในนครริโอของบราซิล

ราว 6.00 น. ของวันที่ 28 ต.ค. ที่ผ่านมา บรูโน อีตัน ช่างภาพชาวบราซิล ตื่นขึ้นมาพบข้อความจำนวนมากในโทรศัพท์มือถือของเขา ข้อความเหล่านั้นมาจากกลุ่มวอตส์แอป ( WhatsApp) ของชาวสลัมในนครริโอ เดอ จาเนโร ซึ่งเป็นชุมชนที่เขาเติบโตมา พวกเขาแจ้งเตือนว่าการยิงปะทะกันอย่างหนักได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว

ขณะนั้น อีตันยังไม่ทราบว่า ปฏิบัติการของตำรวจครั้งรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ของบราซิลกำลังเริ่มต้นขึ้น

ตำรวจบราซิลส่งกำลังเจ้าหน้าที่ประมาณ 2,500 นายเข้าปฏิบัติการในย่านสลัมอาเลมาโอ (Alemão) และเปญญา (Penha) ทางตอนเหนือของนครริโอ เดอ จาเนโร เพื่อกวาดล้างกลุ่มอาชญากรรมที่ชื่อว่า "แก๊งเรดคอมมานด์" (Red Command) หนึ่งในขบวนการอาชญากรรมที่ทรงอิทธิพลที่สุดของประเทศ

ปฏิบัติการครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อควบคุมอิทธิพลของกลุ่มอาชญากรรมนี้ ซึ่งควบคุมชุมชนที่มีรายได้น้อยหลายแห่ง โดยสำนักงานทนายความของรัฐแห่งประเทศบราซิลเปิดเผยว่า มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 121 คนจากปฏิบัติการดังกล่าว และเจ้าหน้าที่ตำรวจสามารถจับกุมผู้ต้องสงสัยได้ 113 คน

โทษประหารชีวิต

รัฐบาลจัดให้ปฏิบัติการครั้งใหญ่ครั้งนี้เป็น "ปฏิบัติการที่ใหญ่ที่สุดของกองกำลังความมั่นคงแห่งนครริโอ เดอ จาเนโร"

การกวาดล้างครั้งนี้ถือเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามอย่างต่อเนื่องในการสกัดกั้นการขยายอิทธิพลของกลุ่มอาชญากรรมเรดคอมมานด์ ซึ่งนายเคลาดิโอ กัสโตร ผู้ว่าการรัฐริโอ เดอ จาเนโร กล่าวว่าปฏิบัติการครั้งนี้ถือเป็น "ความสำเร็จ" และเป็น "การจัดการกับอาชญากรรมครั้งใหญ่"

อย่างไรก็ตาม สำนักงานสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติแสดงความรู้สึก "ตกตะลึง" ต่อการใช้กำลังของตำรวจในครั้งนี้ บรูโน อีตัน ช่างภาพชาวบราซิลซึ่งเติบโตในชุมชนแฟเวลลา ก็รู้สึกไม่ต่างกัน

"ที่บราซิลไม่มีโทษประหารชีวิต ไม่ว่าผู้กระทำผิดจะทำอะไรมา ก็ต้องถูกจับและนำเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม แต่สิ่งที่เกิดขึ้นครั้งนี้คือโทษประหารชีวิต" อีตันวิจารณ์ด้วยว่า "ตำรวจเป็นผู้ตัดสินว่าใครจะมีชีวิตอยู่ และใครจะต้องตาย"

อีตันเริ่มถ่ายภาพตั้งแต่ปี 2008 และเคยทำงานเป็นช่างภาพประจำรัฐบาลรัฐริโอ เดอ จาเนโร ระหว่างปี 2011 ถึง 2017 เขาก่อตั้งโครงการ Olhar Complexo (สายตาผ่านชุมชนแออัด) เพื่อเปิดสอนการถ่ายภาพฟรีให้กับเยาวชนในชุมชนแฟเวลลา ผลงานของเขามุ่งเน้นการถ่ายทอดชีวิตประจำวันและความเป็นจริงในชุมชนเหล่านี้

"สิ่งที่ผมให้ความสำคัญเสมอคือด้านบวกของแฟเวลลา ความหลากหลายและวัฒนธรรมที่มีอยู่ในนั้น แต่โชคร้ายที่เรารู้ดีว่า ความเป็นจริงของแฟเวลลาไม่ได้มีแค่นั้น" อีตันกล่าว

ศพที่ลานชุมชน

อีตันเดินทางถึงจุดเกิดเหตุเมื่อเวลาประมาณ 10.00 น. เขาพบรถยนต์ถูกเผาเป็นซาก มีรอยกระสุน และชาวบ้านอยู่ในสภาพตื่นตระหนก

"ผมเห็นการยิงกัน เห็นรถที่ถูกเผา ผมเริ่มบันทึกภาพไว้ ชาวบ้านเล่าว่ามีการใช้ความรุนแรงจากตำรวจอย่างมาก" อีตันกล่าว

อีตันระบุว่า โรงพยาบาลเกตูลีโอ วาร์กัส รับร่างผู้เสียชีวิตไปเป็นจำนวนมาก รวมถึงเจ้าหน้าที่ตำรวจบางนาย ในขณะนั้น ยอดผู้เสียชีวิตอย่างเป็นทางการอยู่ที่ 64 ราย

อีตันเล่าว่า ตำรวจสกัดไม่ให้สื่อมวลชนเข้าไปยังพื้นที่เปญญา

"ตำรวจยิงปืนขึ้นฟ้าและไม่ยอมให้เราผ่านเข้าไป พวกเขาตั้งแถวและบอกว่า 'สื่อมวลชนห้ามเข้าไปต่อ'"

อย่างไรก็ตาม อีตันซึ่งเติบโตในชุมชนนี้สามารถหาทางเข้าไปได้ เขาอยู่ในพื้นที่จนถึงรุ่งเช้าเพื่อถ่ายภาพเหตุการณ์

ในช่วงเช้าวันพุธ ชาวบ้านนำศพของผู้เสียชีวิตไปยังลานสาธารณะในเปญญา พวกเขาวางศพเรียงกันเป็นแถวเพื่อแสดงให้เห็นถึงความรุนแรงของปฏิบัติการครั้งนี้

รายงานของสื่อบราซิลประเมินจำนวนผู้เสียชีวิตแตกต่างกันไป ตั้งแต่ไม่น้อยกว่า 50 ราย ไปจนถึงมากกว่า 70 ราย

มีรายงานว่าหลายศพถูกนำมาจากเนินเขาใกล้เคียง ซึ่งตำรวจระบุว่าเป็นจุดที่เกิดการปะทะกันอย่างรุนแรง

"ครอบครัวของผู้เสียชีวิตเดินทางไปนำศพกลับมาเอง พวกเขาใช้รถจักรยานยนต์และรถยนต์ พร้อมผ้าปูเพื่อคลุมร่างและนำกลับมายังลานแห่งนี้" อีตันกล่าว

"ตอนแรกมีศพประมาณ 20 รายมาถึงที่นี่ แล้วมันก็ไม่หยุด มี 25, 30, 35, 40, 45... พวกเขาคือคนที่มีเลือดเนื้อ ไม่ว่าจะเคยทำอะไรมาก็ตาม"

เคลาดิโอ กัสโตร ผู้ว่าการรัฐริโอ เดอ จาเนโร ถูกผู้สื่อข่าวตั้งคำถามเกี่ยวกับถ้อยคำที่ก่อนหน้านี้เขาเรียกผู้เสียชีวิตว่า "อาชญากร" เขายังกล่าวด้วยว่า เหยื่อจากปฏิบัติการครั้งนี้มีเพียงเจ้าหน้าที่ตำรวจเท่านั้น

กัสโตรตอบว่า "พูดกันตรง ๆ เลยนะ การปะทะไม่ได้เกิดขึ้นในพื้นที่ชุมชน มันเกิดขึ้นในป่า ดังนั้นผมไม่เชื่อว่าจะมีใครเดินเล่นอยู่ในป่าในวันที่เกิดการปะทะ และนั่นคือเหตุผลที่เราสามารถจัดประเภทพวกเขาได้อย่างง่ายดาย"

กลิ่นของความตาย

สำนักงานตำรวจพลเรือนรัฐริโอ เดอ จาเนโร เตรียมเปิดการสอบสวนกรณีที่ชาวบ้านนำศพออกจากชุมชนแออัด

ตามคำกล่าวของ เฟลิเป กูรี เลขาธิการสำนักงานตำรวจพลเรือนรัฐริโอ เดอ จาเนโร เจ้าหน้าที่ต้องการตรวจสอบว่ามีการ "ทุจริตในการดำเนินการ" หรือไม่

กูรีระบุว่า ศพที่ถูกนำออกมาแสดงบนถนนสาธารณะถูกเปลี่ยนแปลงสภาพ

"เรามีภาพของศพทั้งหมด [ก่อนถูกนำออกมา] ที่แต่งกายด้วยชุดลายพราง สวมเสื้อเกราะกันกระสุน และถืออาวุธสงคราม ต่อมาหลายศพกลับปรากฏในสภาพที่สวมเพียงชุดชั้นในหรือกางเกงขาสั้น ไม่สวมรองเท้า ไม่มีสิ่งใดติดตัวเลย นี่อย่างกับเกิดปาฏิหาริย์" กูรีกล่าว

บรูโน อีตัน ช่างภาพที่อยู่ในพื้นที่ชี้ให้เห็นถึงจำนวนศพที่มีบาดแผลจากการโดนแทงโดยของมีคม

"[ศพนั้น] ไม่มีศีรษะ ร่างกายถูกทำลายจนหมด... ไม่มีใบหน้า หน้าหายไปครึ่งหนึ่ง ไม่มีแขน ไม่มีขา" เขากล่าว

อีตันกล่าวว่า สิ่งที่ทำให้เขาสะเทือนใจมากคือจำนวนศพที่มีรอยแผลจากอาวุธมีคม

"มีภาพถ่ายหลายภาพที่เห็นชัดเจนว่าเป็นรอยจากอาวุธ เป็นผลจากอาวุธมีคม คุณเข้าใจใช่ไหม ?"

เขายังเล่าว่า "กลิ่นความตาย" ยังคงติดอยู่ในความรู้สึก "ตรงที่ผมอยู่ตอนนี้ไม่มีศพแล้ว แต่กลิ่นยังอยู่ แม้แต่ในจิตใจ" เขากล่าว

อีตันกล่าวว่า เขารู้สึกตกใจมากกับความโหดร้ายและความเจ็บปวดของครอบครัวผู้เสียชีวิต "แม่ที่เป็นลม ภรรยาที่ตั้งครรภ์ร้องไห้ พ่อที่โกรธแค้น... ผมอาจเป็นหนึ่งในนั้นก็ได้ ถ้าผมไม่ได้เลือกเส้นทางการถ่ายภาพ ผมอาจเป็นหนึ่งในนั้น"

การสอบสวนทางนิติเวชยังคงดำเนินต่อไป

สำหรับอีตัน นโยบายด้านการรักษาความปลอดภัยในชุมชนแฟเวลลายังคงยึดหลักใช้ความรุนแรงเป็นหลัก

"น่าเศร้าที่การแก้ปัญหายังคงกระทำผ่านปลายกระบอกปืน ไม่เคยผ่านการดำเนินงานทางสังคม การศึกษา ที่อยู่อาศัย สุขภาพ หรือวัฒนธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่แฟเวลลาต้องการเพื่อฟื้นฟูชีวิตของผู้คนเหล่านี้" เขากล่าว

อีตันเคยบันทึกภาพเหตุการณ์ในชาคาเรซินโญเมื่อเดือนพฤษภาคม 2021 ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 28 ราย และเคยถูกจัดว่าเป็นปฏิบัติการที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ของนครริโอ เดอ จาเนโร ในขณะนั้น

แต่เขากล่าวว่า "ไม่มีอะไรเทียบได้" กับสิ่งที่เขาเห็นในวันที่ 28 ตุลาคม

ในวันที่ 29 ตุลาคม สำนักงานอัยการกลางของบราซิลได้ร้องขอให้สถาบันนิติเวชแห่งรัฐริโอ เดอ จาเนโร ส่งข้อมูลทางนิติเวชทั้งหมดเกี่ยวกับผู้เสียชีวิตจากการบุกตรวจค้นของตำรวจภายในเวลา 48 ชั่วโมง

สำนักงานดังกล่าวยังเรียกร้องหลักฐานที่ยืนยันว่ารัฐได้ปฏิบัติตามข้อกำหนดของศาลสูงสุดที่มีเป้าหมายเพื่อควบคุมปฏิบัติการของตำรวจที่อาจนำไปสู่การเสียชีวิต ข้อกำหนดเหล่านี้รวมถึงการให้เจ้าหน้าที่สวมกล้องติดตัว การมีเหตุผลอย่างเป็นทางการในการดำเนินการ และการจัดเตรียมรถพยาบาลในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ

อัยการและสำนักงานผู้พิทักษ์สิทธิสาธารณะของรัฐบาลกลางเรียกร้องให้ฝ่ายบริหารของผู้ว่าการรัฐเคลาดิโอ กัสโตร แสดงหลักฐานว่าได้ปฏิบัติตามข้อกำหนดเหล่านี้

ศาลสูงสุดของบราซิลยังเรียกร้องให้รัฐบาลรัฐริโอ เดอ จาเนโร เปิดเผยรายละเอียดเกี่ยวกับปฏิบัติการและผลกระทบที่ตามมา

อีตันมองสถานการณ์ด้วยความหงุดหงิด เขากล่าวว่า หากสังคมมองเหตุการณ์เช่นนี้ว่าเป็นชัยชนะ "ทุกคนก็จะเป็นผู้แพ้"

"ผมรับรองได้เลยว่า เมื่อมีใครสักคนตายในวงการค้ายา จะมีอีกสองหรือสามคนเข้ามาแทนที่" เขากล่าว