"ส่งพวกเขากลับบ้านไป" กระแสฝ่ายขวา-ชาตินิยมในสหราชอาณาจักร มีสาเหตุมาจากอะไร

ตลอดช่วงฤดูร้อนที่ผ่านมา สหราชอาณาจักรเต็มไปด้วยความตึงเครียดทางการเมือง เนื่องจากมีการประท้วงตามโรงแรมที่พักของผู้ขอลี้ภัยทั่วประเทศ ธงชาติหลายพันผืนถูกแขวนตามสะพานหรือเสาไฟ ผลสำรวจความคิดเห็นล่าสุดบ่งชี้ถึงการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองไปทางขวาอย่างสุดโต่ง และล่าสุดคือการเดินขบวนต่อต้านผู้อพยพในใจกลางกรุงลอนดอน ซึ่งมีผู้เข้าร่วมมากถึง 150,000 คน

ขนาดของเหตุการณ์เหล่านี้ โดยเฉพาะการประท้วงครั้งล่าสุดที่นำโดย ทอมมี โรบินสัน นักเคลื่อนไหวฝ่ายขวาจัดผู้อื้อฉาว ได้จุดประกายการถกเถียงขึ้นมาอีกครั้งว่า ฝ่ายขวาจัดกำลังได้รับแรงสนับสนุนเพิ่มขึ้นในสหราชอาณาจักรหรือไม่

ดูเหมือนว่าปรากฏการณ์นี้ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์ทางการเมืองของยุโรปในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยพรรคการเมืองที่ถูกจัดว่าเป็นฝ่ายขวากำลังเป็นผู้นำรัฐบาลในอิตาลีและฮังการี และกำลังสร้างพันธมิตรในออสเตรีย สวีเดน และฟินแลนด์ ขณะที่ในฝรั่งเศส เยอรมนี โปรตุเกส และเบลเยียม พรรคฝ่ายขวาก็ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นในฐานะฝ่ายค้านเช่นกัน

เหตุการณ์ล่าสุดในสหราชอาณาจักร อาจเป็นสัญญาณว่าประเทศนี้จะเป็นประเทศประชาธิปไตยชาติตะวันตกอีกแห่ง ที่จะได้เห็นการขยายตัวของการเมืองฝ่ายขวาแบบประชานิยมหรือไม่ ?

กระแสขวาจัดแข็งแกร่งมากขึ้น

การชุมนุมเมื่อวันที่ 13 ก.ย. ที่ผ่านมา ซึ่งมีชื่อว่า "รวมอาณาจักรให้เป็นหนึ่งเดียว (Unite the Kingdom)" ถือเป็นหนึ่งในการประท้วงของฝ่ายขวาจัดที่ใหญ่ที่สุดในสหราชอาณาจักร ตามรายงานขององค์กรการกุศลต่อต้านการเหยียดเชื้อชาติ โฮป นอท เฮท (Hope Not Hate)

ในการชุมนุมมีการตะโกนว่า "ส่งพวกเขากลับบ้านไป" และมีการนำธงชาติอังกฤษจำนวนมากมาโบกสะบัดอยู่ทั่วบริเวณ

ส่วนผู้ประท้วงบางคนถือภาพของ ชาร์ลี เคิร์ก นักเคลื่อนไหวฝ่ายอนุรักษนิยมชาวอเมริกันที่ถูกลอบสังหารเมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา

การชุมนุมดังกล่าวมีการปะทะกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ และมีการกล่าวสุนทรพจน์จากบุคคลที่ค่อนข้างอื้อฉาวหลายคน รวมถึงมหาเศรษฐีด้านเทคโนโลยีของสหรัฐฯ อย่าง อีลอน มัสก์ ซึ่งออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลอังกฤษยุบสภา และเปลี่ยนรัฐบาลที่นำโดยพรรคแรงงานชุดปัจจุบัน

นายกรัฐมนตรี เคียร์ สตาร์เมอร์ ของสหราชอาณาจักร ประณามความรุนแรงและถ้อยคำที่ใช้ในการชุมนุม โดยกล่าวว่า "เราจะไม่มีวันยอมยกธงชาติของเรา ให้กับผู้ที่ใช้มันเป็นสัญลักษณ์แห่งความแตกแยก"

จูเลีย เอบเนอร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการทำให้เกิดแนวคิดสุดโต่งจากสถาบันเพื่อการเจรจาเชิงกลยุทธ์ (Institute for Strategic Dialogue) และจากมหาวิทยาลัยอ็อกซ์ฟอร์ดในสหราชอาณาจักร ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีว่า ดูเหมือนว่าแนวคิดฝ่ายขวาจะเข้าสู่กระแสหลักของการถกเถียงในสหราชอาณาจักรแล้ว

"ทอมมี โรบินสัน เคยเป็นบุคคลชายขอบเมื่อสิบปีก่อน" เธอกล่าว "แต่ตอนนี้เขากลายเป็นบุคคลที่ทรงพลังและมีอิทธิพล ซึ่งขยายฐานผู้ติดตามของเขาออกไปไกลกว่าฝ่ายขวาจัดแบบดั้งเดิม"

เธอกล่าวว่า การที่โรบินสันแสดงให้เห็นว่าสามารถระดมผู้คนได้มากถึง 150,000 คน และดึงดูดบุคคลที่มีอิทธิพลอย่าง อีลอน มัสก์ ได้ทำให้การเดินขบวนครั้งล่าสุดกลายเป็นการแสดงความแข็งแกร่งของฝ่ายขวาจัด

ตามข้อมูลจาก เอซีแอลอีดี (ACLED) ซึ่งเป็นองค์กรอิสระที่ติดตามความขัดแย้งและวิเคราะห์ข้อมูลการประท้วงทั่วโลก ระบุว่ามีการชุมนุมของฝ่ายขวาจัดและต่อต้านผู้อพยพในสหราชอาณาจักรถึง 180 ครั้งในปีที่ผ่านมา

กระแสต่อต้านผู้อพยพเพิ่มสูงขึ้นโดยเฉพาะหลังเกิดเหตุจลาจลในเมืองเซาท์พอร์ตทางตะวันตกเฉียงเหนือของอังกฤษ เมื่อฤดูร้อนที่ผ่านมา ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากมีเหตุการณ์แทงเด็กสามคนเสียชีวิตในชั้นเรียนสอนการเต้น โดยเกิดการประท้วงที่ถูกกระตุ้นจากข้อมูลปลอมบนสื่อสังคมออนไลน์ที่กล่าวหาว่าผู้ต้องสงสัยเป็นผู้อพยพผิดกฎหมาย

จูเลียเน้นย้ำถึงบทบาทของสื่อสังคมออนไลน์ที่ช่วยขยายแนวคิดฝ่ายขวาจัด โดยชี้ว่าอัลกอริทึมมีแนวโน้มส่งเสริมเนื้อหาสุดโต่ง ทำให้ข้อมูลเท็จและทฤษฎีสมคบคิดแพร่กระจายได้เร็วกว่าข่าวสารที่อิงข้อเท็จจริง

"สื่อสังคมออนไลน์เข้ามาแทนที่แหล่งข่าวแบบดั้งเดิมสำหรับหลายคน" จูเลีย กล่าว "อัลกอริทึมได้สร้างสภาพแวดล้อมของข้อมูลที่มีอคติอย่างมาก ซึ่งแหล่งข้อมูลและข้อความที่สุดโต่งที่สุดจะได้รับการขยายออกไปมากที่สุด"

ความกังวลเรื่องผู้อพยพ

ผู้เชี่ยวชาญเห็นพ้องกันว่า การเพิ่มขึ้นของแนวคิดฝ่ายขวาจัดเกิดจากการผสมผสานของหลากปัจจัยที่ซับซ้อน เช่น ความผิดหวังต่อพรรคการเมืองกระแสหลัก การพูดคุยในสังคมเกี่ยวกับผู้อพยพที่เข้มข้นขึ้น และความกังวลด้านเศรษฐกิจ นอกจากนี้ การเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้เดินทางเข้ามายังอังกฤษทางเรือเล็กอย่างผิดกฎหมายก็มีบทบาทสำคัญในประเด็นนี้เช่นกัน

"ผู้คนเห็นว่าความเหลื่อมล้ำเพิ่มขึ้น และในบางพื้นที่บริการสาธารณะกำลังเสื่อมถอย พวกเขากลัวว่าตัวเองจะมีชีวิตแย่ลงในอีก 10 ปีข้างหน้า" สไตน์ ฟาน เคสเซล ศาสตราจารย์ด้านการเมืองเปรียบเทียบจากมหาวิทยาลัยควีนแมรีแห่งกรุงลอนดอน กล่าว

"มีความรู้สึกว่าเศรษฐกิจตกต่ำ และผู้คนมักเชื่อมโยงสิ่งนั้นเข้ากับปัญหาผู้อพยพ ข้อความของฝ่ายขวาจัดคือ [ถ้าต้องการ] ปกป้องงานและรัฐสวัสดิการ เราจำเป็นต้องหยุดการอพยพ [เข้ามายังอังกฤษ]" เขากล่าวกับบีบีซี

เมื่อไม่นานมานี้ ประเด็นเกี่ยวกับโรงแรมที่ใช้เป็นที่พักของผู้ขอลี้ภัยกลายเป็นข่าวใหญ่ในสหราชอาณาจักร โดยมีการต่อสู้ทางกฎหมายจากสภาท้องถิ่นที่คัดค้านการใช้งานโรงแรมเหล่านี้ และการประท้วงจากชุมชนที่กังวลเรื่องความปลอดภัยและค่าใช้จ่าย

มีผู้ยื่นขอลี้ภัยในสหราชอาณาจักรทั้งหมด 111,000 คนในช่วงหนึ่งปีซึ่งสิ้นสุดในเดือน มิ.ย. 2025 นี่ถือเป็นการเพิ่มขึ้น 14% จากปีก่อน ตามสถิติของรัฐบาลอังกฤษ

นักการเมืองอาจพูดว่า "'เราจำเป็นต้องจัดการเรื่องการอพยพหรือการขอลี้ภัยให้ดีขึ้น แต่เราก็ต้องการผู้อพยพเพื่อให้มีบุคลากรมาทำงานในภาคสาธารณสุขเช่นกัน' แต่ข้อโต้แย้งข้อหลังนี้ แทบจะไม่ถูกหยิบยกขึ้นมาอีกแล้ว" ศาสตราจารย์ฟาน เคสเซล กล่าว

ด้านจูเลียเสริมว่า การเพิ่มขึ้นของวาทกรรมฝ่ายขวาจัดไม่ได้เกิดจากการถกเถียงเรื่องการอพยพเพียงอย่างเดียวเท่านั้น

"มันยังเกี่ยวข้องกับประเด็นเรื่องเพศและสิทธิของผู้มีความหลากหลายทางเพศ (LGBTQ+) การดำเนินการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และเสรีภาพในการพูดและการแสดงออก มีชุดประเด็นหลากหลายที่ฝ่ายขวาจัดมักจะยืนอยู่ตรงข้ามกับสถานะเดิมที่เป็นอยู่ และสิ่งที่พวกเขาเรียกว่า 'สถาบันดั้งเดิม (establishment)'" เธอกล่าว

การผงาดขึ้นของพรรคปฎิรูปสหราชอาณาจักร (Reform UK)

การผงาดขึ้นของพรรคปฏิรูปสหราชอาณาจักร (Reform UK) ของ ไนเจล ฟาราจ ยิ่งตอกย้ำประเด็นถกเถียงที่ว่าฝ่ายขวาจัดกำลังมีอิทธิพลในประเทศมากขึ้นอีกขั้นหนึ่ง

แม้ว่าฟาราจจะวางตัวอย่างมีระยะห่างกับ ทอมมี โรบินสัน และกลุ่มขวาจัด แต่จุดยืนที่แข็งกร้าวของพรรค Reform UK เกี่ยวกับปัญหาผู้อพยพ ก็แทบไม่ต่างจากวาทกรรมของกลุ่มขวาจัดที่นำโดยโรบินสัน

พรรค Reform UK สามารถรักษาคะแนนนำอย่างมั่นคงได้ในผลสำรวจความคิดเห็น โดยผลสำรวจของอิปซอสส์ (Ipsos) ที่จัดทำในช่วง พ.ค.-มิ.ย. ปีนี้ ระบุว่ามีผู้สนใจโหวตให้พรรคและตั้งใจโหวตให้พรรครวมกัน 34% ซึ่งนำหน้าพรรคแรงงานที่เป็นรัฐบาลอยู่ถึง 9 จุด

ความสำเร็จในการเลือกตั้งของพรรค Reform UK อันรวมถึงชัยชนะในการเลือกตั้งซ่อมครั้งล่าสุด และการกวาดคะแนนเสียงจำนวนมากในการเลือกตั้งท้องถิ่นในอังกฤษที่ผ่านมา บ่งชี้ถึงความต้องการของประชาชนที่เพิ่มขึ้นในการมองหาทางเลือกใหม่แทนพรรคกระแสหลัก

"ประเด็นเรื่องผู้อพยพมีบทบาทสำคัญพอ ๆ กับปัจจัยอื่น ๆ ในการกระตุ้นการเติบโตของพรรค Reform UK" ศาสตราจารย์โทนี เทรเวอร์ส นักวิเคราะห์การเมืองจากวิทยาลัยเศรษฐศาสตร์และรัฐศาสตร์ลอนดอน กล่าว และเสริมว่า ความเบื่อหน่ายของประชาชนต่อพรรคการเมืองที่มีอยู่เดิมก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยเช่นกัน

"ผมคิดว่าผลสำรวจชี้ให้เห็นว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวนมากที่ลงคะแนนให้พรรค Reform UK รู้สึกเบื่อหน่ายกับพรรคอนุรักษนิยมและพรรคแรงงาน ซึ่งเป็นพรรคหลักของการเมืองอังกฤษมานานเกือบศตวรรษ" เขากล่าว

"ดังนั้น การลงคะแนนให้พรรค Reform UK จึงเป็นวิธีหนึ่งในการสั่งสอนพรรคเหล่านั้น เป็นเหมือน 'ความโกรธแค้นต่อเครื่องจักร' ผู้คนรู้สึกว่าพวกเขาต้องทำอะไรบางอย่าง เพื่อให้เสียงของตนเองได้รับการรับฟัง"

การทำให้แนวคิดฝ่ายขวาจัดกลายเป็นเรื่องปกติ

ศาสตราจารย์ฟาน เคสเซล ระบุว่า สภาพแวดล้อมทางการเมืองในปัจจุบัน กำลังนำไปสู่การทำให้แนวคิดฝ่ายขวาจัดกลายเป็นเรื่องปกติ เนื่องจากพรรคการเมืองกระแสหลักเริ่มนำแนวทางและข้อความของฝ่ายขวาจัดมาใช้มากขึ้น เพื่อหวังดึงคะแนนเสียงกลับคืนมา

แต่เขาเตือนว่ากลยุทธ์นี้มักจะส่งผลย้อนกลับมากกว่าจะได้ผลตามที่ตั้งใจไว้

"การพยายามแข่งขันในพื้นที่ของฝ่ายขวาจัด ด้วยการแสดงออกว่าเข้มงวดต่อเรื่องผู้อพยพ จะยิ่งทำให้ประเด็นการอพยพยังคงอยู่ในวาระทางการเมือง และท้ายที่สุดจะเป็นประโยชน์ต่อฝ่ายขวาจัด" ศ.ฟาน เคสเซล กล่าว

"นักการเมืองกระแสหลักที่มีอำนาจสามารถปรับปรุงนโยบายเกี่ยวกับผู้อพยพได้ โดยไม่จำเป็นต้องเลียนแบบวาทกรรมรุนแรงของฝ่ายขวาจัด" เขากล่าวเสริม

ด้านจูเลียเห็นด้วยว่าการรับมือกับฝ่ายขวาจัดต้องทำมากกว่าการควบคุมวาทกรรม และต้องเข้าใจอย่างลึกซึ้งถึงความไม่พอใจที่เป็นแรงผลักดันให้เกิดการสนับสนุน

"ผู้ที่สนับสนุนฝ่ายขวาจัดมาจากพื้นฐานอันหลากหลาย" เธอกล่าว "เราจำเป็นต้องรับฟังความกังวลของพวกเขาโดยไม่จำเป็นต้องสะท้อนจุดยืนที่สุดโต่ง"

นอกจากนี้ เธอยังเรียกร้องให้มีการปฏิรูประบบดิจิทัล

"สิ่งสำคัญคือ การเรียกร้องความโปร่งใสและความรับผิดชอบจากแพลตฟอร์มเทคโนโลยี" เธอกล่าว

"รัฐบาลสามารถทำอะไรได้มากมายเพื่อให้ประชาชนมีความรู้เท่าทันดิจิทัล ฉันคิดว่าสิ่งสำคัญคือการตระหนักถึงเรื่องทางจิตวิทยาในช่องทางออนไลน์ เพื่อสะท้อนให้เห็นว่าสิ่งเหล่านี้ส่งผลต่ออัตลักษณ์ของเรา ส่งผลต่อพลวัตของกลุ่มและสังคมโดยรวมอย่างไร"

กุญแจสำคัญคือการเติบโตทางเศรษฐกิจ

แต่ถ้าการเพิ่มขึ้นของฝ่ายขวาจัดยังคงดำเนินต่อไปในสหราชอาณาจักร แล้วจุดยืนทางการเมืองแบบกลาง ๆ จะยังคงอยู่ได้หรือไม่ ?

จูเลียเน้นถึงความเสี่ยงหลักสองประการด้วยกัน ประการแรกคือความรุนแรงทางการเมือง และประการต่อมาคือการกัดกร่อนของสถาบันประชาธิปไตย

ขณะเดียวกัน ศาสตราจารย์เทรเวอร์สเสนอว่า การเติบโตทางเศรษฐกิจอาจเป็นวิธีรับมือที่มีประสิทธิภาพที่สุดต่อการเพิ่มขึ้นของฝ่ายขวาจัด

"ปัญหาหลักคือ สหราชอาณาจักรแทบไม่มีการเติบโตทางเศรษฐกิจเลย รัฐบาลไม่สามารถกู้เงินเพิ่มได้มากนัก ไม่สามารถขึ้นภาษีประชาชนได้ และผู้คนรู้สึกว่ารายได้ที่สามารถใช้จ่ายได้ของตนเองลดลง" เขากล่าว

"นั่นคือจุดที่เป็นคำตอบที่แท้จริง การเมืองทั้งหมดเริ่มต้นจากปัญหาในระดับท้องถิ่น" เขากล่าวเสริมกับบีบีซี