Dhana 5 potofu kuhusu mabadiliko ya tabia nchi

Udharura wa kukabiliana na mabadiliko ya tabia nchi hauwezi kupitiwa - na bado, kwenye mitandao ya kijamii, taarifa potofu zinaendelea kugubika uelewa wa baadhi ya watu kuhusu ongezeko la joto duniani. 

Huku mkutano wa kilele wa COP 27 wa mabadiliko ya tabia nchi ukiendelea nchini Misri, watu katika mitandao ya kijamii wamekuwa wakifuatilia mada kuhusu mabadiliko ya hali ya hewa. Hata hivyo kumekuwa na ongezeko la taarifa ghushi kuhusiana na suala hilo.

Hizi ni baadhi ya dhana hizo.

Madai: 'Mabadiliko ya tabia nchi si ya kweli'

Baadhi ya watu ambao wanaamini mabadiliko ya hali ya hewa sio jambo la kweli wanaweza kukubaliana na nadharia za njama kama njia ya kupinga suala lenyewe..

Wanaweza kuamini ongezeko la joto duniani ni uwongo wa hali ya juu ulioandaliwa na genge la kisiri la kimataifa. Wengine huenda wakafikiria kwamba ni njama wa kutengeneza pesa - au hata njama mbaya ya kukandamiza haki na uhuru wetu.

Hakuna ushahidi unaounga mkono madai kama hayo.

Idadi kubwa ya wanasayansi - asilimia 99, kwa kiwango fulani - wanakubali kwamba mabadiliko ya hali ya hewa ni ya kweli na yamesababishwa na mwanadamu.

Tangu 1850, wastani wa joto duniani umeongezeka kwa 1.1C, kulingana na Jopo la Serikali za Kimataifa kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi (IPCC), kundi la Umoja wa Mataifa la wanasayansi wa hali ya hewa.

Matokeo yake, matukio ya hali mbaya ya hewa imeendelea kushuhudiwa, na kutishia maisha na riziki kila mahali.

"Ni wazi kwamba shughuli za wa binadamu zimechangia ongezeko la angajoto baharini na ardhi," ilisema ripoti ya IPCC ya 2021.

"Mabadiliko ya hali ya hewa yanatuathiri sote: ukitaka kutathmnini angalia hali mbaya ya mwaka huu ili kuamini hivyo," anasema Dk Ella Gilbert, mwanasayansi katika Utafiti wa Antarctic wa Uingereza. 

Hii ni sehemu ya sababu kwa nini serikali zao zinataka kusikilizwa katika mazungumzo ya hali ya hewa - ikiwa ni pamoja na katika COP27, ambapo mada ya haki ya hali ya hewa itapewa kipaumbele katika ajenda.

Madai: 'Mabadiliko ya tabia nchi ni tatizo la Magharibi'

Ongezeko la joto duniani linachochewa na utoaji wa gesi chafu, kama vile kaboni, ambayo hufunza joto kutoka kwa jua na kuifanya sayari kuwa na joto zaidi.

Mataifa tajiri yamewajibika kwa uzalishaji mkubwa wa gesi hiyo - nchi kama Marekani, Uingereza na Ujerumani.

Kwa baadhi ya katika nchi maskini, hii inafanya suala lakukabiliana na mabadiliko ya hali ya hewa kuwa "tatizo la nchi za Magharibi": tatizo ambalo si lao kushughulikia na ambalo halihusiani sana na maisha yao ya kila siku.

Lakini mabadiliko ya hali ya hewa hayana mipaka na tayari hilo limeanza kudhihirika,kwa mfano nchini Pakistan, ambako ongezeko la joto duniani linaaminika kuchangia katika mafuriko ya hivi majuzi.

Utafiti pia unaonyesha kuwa nchi maskini zaidi zitaathirika zaidi na mabadiliko ya hali ya hewa - miongoni mwa sababu nyingine, kwa sababu ya ukosefu wa rasilimali za kujiandaa dhidi yake.

"Mabadiliko ya hali ya hewa ni suala la kimataifa," anasema Dk Lisa Schipper, mtafiti katika Chuo Kikuu cha Bonn nchini Ujerumani. Mataifa maskini zaidi, yenye maendeleo duni kiviwanda "sio waathiriwa tu, ni mawakala hai wa mabadiliko"

Madai: 'Mabadiliko ya tabia nchi yanaweza kuwa mazuri kwetu'

Katika nchi ambazo zinakabiliwa na hali ya hewa ya baridi isiyoisha, wazo la sayari yenye joto zaidi linaweza kuonekana kuvutia kwa mtazamo wa kwanza.

Rais Putin kwa mfano: kabla ya mwaka wa 2003, alipendekeza kwamba, katika Urusi yenye joto, watu "watatumia nguo kidogo za manyoya na mavuno ya nafaka yangeongezeka" - maoni ambayo bado yanaungwa mkono hadi wa leo kwenye mitandao ya kijamii ya Kirusi.

Tatizo ni kwamba faida yoyote ya kando ambayo inaweza kutokana na mabadiliko ya hali ya hewa ni ndogo na athari yake pana katika sayari.

IPCC inakadiria kuwa ikiwa wastani wa joto duniani ulipanda kwa 1.5C kufikia mwisho wa karne hii, mabadiliko ya hali ya hewa yanaweza kugharimu dunia $54 trilioni ($69 trilioni, ikiwa halijoto itapanda kwa 2C).

Wakati ujao unaweza kuonekana kuwa mbaya: Nchi za Mashariki ya Kati zinakabiliwa na hatari ya mashamba kugeuka kuwa jangwa; Mataifa ya visiwa vya Pasifiki yanaweza kutoweka kutokana na kupanda kwa viwango vya maji ya bahari ; na mataifa kadhaa ya Afrika yanaweza kukumbwa na uhaba wa chakula.

Hata katika nchi zenye baridi kama vile Urusi, moto wa nyikaniunaweza kuzuka - kama ule uliotokea kote Siberia mnamo 2021 - tayari unaongezeka mara kwa mara, kwani hali ya hewa inazidi kuwa moto na kavu.

Madai: 'Kiwango cha bahari hakipandi. Ni mawimbi tu'

Kulingana na shirika la Marekani la anga za juu (Nasa), bahari tayari imechangia asilimia 90 ya ongezeko la joto ambalo limetokea katika miongo ya hivi karibuni kutokana na kuongezeka kwa gesi chafu.

Kwa sababu hiyo, barafu iliyonaswa kwenye nchi kavu imeanza kuyeyuka. Na kwa sababu viwango vya maji hupanda kadiri joto linavyozidi kuongezeka, bahari zimepanuka pia kadiri halijoto inavyopanda.

Katika mitandao ya kijamii, mara kadhaa nimeona wakosoaji wa mabadiliko ya hali ya hewa wakiwadhihaki wenza kwamba eti wanashindwa kuthamini "kazi ya mawimbi" - lakini ukweli ni ngumu zaidi kuliko huo.

Mawimbi hupanda na kushuka: yanawakilisha mabadiliko madogo ya kila siku ambayo yanasawazisha kwa wakati. Lakini inakadiriwa kwamba, katika muda wa miaka 100 tu, kiwango cha bahari duniani tayari kimeongezeka kwa 160 hadi 210mm (karibu 6 hadi 8).

"Hii ni ya juu zaidi kuliko karne ya 20," anasema Ken Rice, profesa wa fizikia katika Chuo Kikuu cha Edinburgh. Na mchakato huu unakua haraka zaidi. Ingawa mabadiliko haya yanaweza yasionekane kwa macho, tayari yana athari ya wazi.

Bahari ya juu inamaanisha mmomonyoko wa pwani unaongezeka, na uwezekano wa mafuriko unaongezeka.

Na wanasayansi wanasema kwamba isipokuwa hatua za haraka hazitachukuliwa, viwango vya bahari vinaweza kuongezeka kwa kama mita mbili (karibu futi 6.5) kufikia mwisho wa 2100.

Hii ina maana mamilioni ya watu ambao kwa sasa wanaishi katika maeneo ya pwani - hasa barani Asia - wanaweza kuona maeneo yao yakiwa yamejaa maji au hata chini ya maji.

Madai: Tumechelewa sana kudhibiti mabadiliko ya tabia nchi'

Ni vigumu kutokuwa na wasiwasi juu ya vichwa vya habari vinavyoangazia kuhusu mabadiliko ya hali ya hewa. 

Mazungumzo yote ya "nafasi ya mwisho" na "hatari inayotukabili" inayanaweza kuwa na athari.

Hii inaweza kuwafanya wengine kuhisi kwamba hakuna kitu kinachoweza kufanywa kukabiliana na suala hilo.

Lakini kuna habari njema pia. Shukrani kwa wanasayansi wa hali ya hewa, tunajua kile kinachohitajika kufanywa katika uso wa shida hii ambayo haijawahi kutokea.

Nchi zitalazimika kupunguza kwa kiasi kikubwa uzalishaji wa gesi chafuzi, wakati - wakati huo huo - kuja na njia za kunasa gesi ambayo tayari imenaswa angani.

Hiyo ni sehemu ya sababu kwa nini mikutano ya kilele kama jambo la COP27 - ni nafasi kwa wanasiasa kuja pamoja na kujadili mipango yao ya utekelezaji dhidi ya mabadiliko ya hali ya hewa.

"Kila hatua tunayoweza kuchukua ili kupunguza athari zetu inaleta mabadiliko," anasema Dk Gilbert kutoka Utafiti wa Antaktika wa Uingereza.

"Dirisha la fursa ya kuchukua hatua ni finyu, lakini bado lipo, na lazima tuchangamkie fursa hiyo."