Bahari ya China Kusini: Kwa nini Ufilipino na Uchina ziko kwenye kipindi cha makabiliano

Tazama kwa makini video ya "mgongano" wa Jumapili kati ya meli ya walinzi wa pwani ya Ufilipino na meli ya kundi la wapiganaji wa China katika Bahari ya China Kusini.

Wakati meli inagonga sitaha ya nyingine, katikati kabisa ya fremu kuna wafanyakazi wa televisheni wa Ufilipino wakihangaika kupata kile katika biashara kinaitwa "kitendo kwa kamera".

Makabiliano kati ya Manila na Beijing kuhusu masalio ya chini ya maji katika Bahari ya China Kusini yamekuwa yakiendelea kwa miongo kadhaa.

Lakini katika miezi ya hivi karibuni mambo yamebadilika. Makabiliano baharini sasa yanajitokeza mbele kabisa ya vyombo vya habari vya televisheni.

Hii ni mara ya pili baada ya wiki kadhaa waandishi wa habari wa Ufilipino kurekodi tukio la karibu na mwamba nyeti unaojulikana kama Second Thomas Shoal, Ayungin Shoal au Ren Ai Reef.

Hii sio ajali. Ni sehemu ya sera ya makusudi ya serikali ya Ufilipino kuangazia kile ilichokiita "nguvu ya kikatili" ya China katika kudhibiti kile ambacho Manila anasema ni maji yake.

"Nadhani tumeona mabadiliko makubwa mwaka huu. Ni kile ninachokiita kampeni ya uwazi yenye uthubutu," anasema Kanali mstaafu Raymond Powell wa Kituo cha Gordian Knot cha Chuo Kikuu cha Stanford.

Kuanzia Januari, serikali ya Ufilipino ilianza kuweka video zaidi za mikutano kwa vyombo vya habari vya ndani. Kufikia majira ya kiangazi ilikuwa ikichukua waandishi wa habari zaidi na zaidi, ikiwa ni pamoja na BBC, ndani ya boti zake na ndege zinazoelekea kwenye maji yenye mzozo.

"Imekuwa kama kuwasha taa kuonyesha shughuli za giza za China," Kanali Powell anasema.

China inaonekana kushangazwa na mbinu hizi mpya.

Kwa muda ilionekana kana kwamba mkakati ulikuwa ukifanya kazi, anasema Oriana Skylar Mastro wa Taasisi ya Freeman Spogli ya Mafunzo ya Kimataifa: "Tuliona utulivu kidogo katika shughuli za Uchina."

Beijing ilitulia na Manila aliweza kusambaza tena huduma kadhaa kwenye kituo ilicho nacho huko Second Thomas Shoal - meli ya kutua ya enzi ya Vita vya Pili vya Dunia iitwayo Sierra Madre.

Iliharibiwa kimakusudi mwaka wa 1999. Tangu wakati huo, kikosi kidogo cha wanamaji wa Ufilipino kimekuwa kikiwa na watu ndani ya meli hiyo yenye kutu kwani imeanza kusambaratika taratibu.

Mnamo 2014, timu ya BBC ilipanda meli hiyo. Wakati huo ilikuwa katika hali mbaya sana ikiwa na mashimo makubwa kwenye ubavu wake, na mawimbi yakipita kwenye muundo huo.

Wachambuzi wengi wanaamini China imeridhika kucheza mchezo huo usio na mwisho. Wakati uhusiano kati ya Beijing na Manila umekuwa mzuri walinzi wa pwani wa Uchina wameruhusu usambazaji wa bidhaa kwa Sierra Madre kuendelea.

Wakati uhusiano umegeuka kuwa mbaya, wamehamia kuzuia meli za usambazaji tena.

Lakini tathmini ya jumla ya Beijing ni kwamba Sierra Madre haiwezi kudumu milele, na wakati fulani, Ufilipino italazimika kuwahamisha wanajeshi wake majini, huku meli ikiharibika kabisa baharini.

Wakati wa miaka sita chini ya rais wa zamani Rodrigo Duterte dhana hiyo ilionekana kuwa na msingi mzuri. Lakini tangu kuchaguliwa kwa Rais Ferdinand Marcos Jr mwaka jana, sera ya mambo ya nje ya Ufilipino imebadilika kabisa.

Sio tu kwamba Rais Marcos amebadilisha sera ya Bw Duterte ya kujihusisha na Beijing, amekubali tena muungano na Marekani na kuanza kupiga kelele kuhusu uvamizi wa China katika eneo la Kiuchumi la Maili 200 la Manila.

Kuna zaidi. Vyanzo vya habari huko Manila vinasema kuwa chakula na maji sio kitu pekee ambacho Ufilipino imekuwa ikipeleka kwa Sierra Madre katika ugavi upya. Wanasema imekuwa ikisafirisha kwa utulivu vifaa vya ujenzi, ikiwa ni pamoja na saruji. Lengo ni kuifufua tena meli iliyo na kutu.

"Ni vigumu sana kuona jinsi wangeweza kuongeza maisha ya meli," Kanali Powell anasema. "Nadhani tunafikia wakati wa mgogoro. Mwisho umekaribia kwa Sierra Madre. Inaweza kuvunjika hivi karibuni."

Labda ni hisia hii mpya ya uharaka ambayo inasukuma Manila na Beijing kuwa na uthubutu zaidi. Ufilipino inatamani sana kung'ang'ania uwepo wake kwenye Ayungen Shoal. Na Beijing kwa mara nyingine tena inasisitiza nguvu yake, imeamua kwamba Sierra Madre haitaendelea kuwepo.

Lakini kama Sierra Madre hatimaye itabomoka ndani ya maji ya aquamarine ya Bahari ya Kusini ya China - au Bahari ya Ufilipino Magharibi kama inavyoitwa Manila - nini kitatokea?

Je, Beijing itaingia na kujaribu kunyakua udhibiti wa miamba hiyo kama ilivyofanya mahali pengine katika Bahari ya China Kusini? Je, Manila atajaribu kufanya meli nyingine isifanye kazi huko Ayungin Shoal? Na Washington itachukua hatua gani?

Hakuna anayejua lakini siku hiyo inakuja, labda hivi karibuni.