Kutoka Gaza hadi Korea Kaskazini: Bara linalochemka kutokana na 'nyuklia inayotokota'

Msomaji anaweza kusema kuwa kichwa kimetiwa chumvi kwa kiasi fulani, akishangaa uhusiano kati ya vita vya Gaza na Korea Kaskazini ni nini? Na ni aina gani ya nyuklia tunayozungumzia? Migogoro huko Asia imekuwa ikiendelea kwa miongo kadhaa. Ili kuanza maelezo, lazima tukumbuke haraka ukweli kadhaa wa kijeshi ambao nchi za Asia zimeshuhudia katika miaka kadhaa iliyopita.

Mataifa matatu ya nyuklia ya Asia yanajihusisha na vita au makabiliano ya kijeshi. Moscow—ikiwa tutahesabu Urusi kama sehemu ya bara la Asia—imekuwa ikipigana vita nchini Ukraine kwa zaidi ya miaka mitatu. India na Pakistan hivi karibuni zilishiriki katika makabiliano makali zaidi ya kijeshi kuwahi kushuhudiwa katika miongo kadhaa.

Wakati China inaonyesha kuwa na chaguo la kijeshi "wazi" katika mzozo na Taiwan, huko Korea Kaskazini, hakuna taarifa iliyotolewa na maafisa wake ambayo haijumuishi tishio la nyuklia au kijeshi.

Katika magharibi mwa bara, vita vimekuwa vikiendelea kwa mwaka mmoja na miezi tisa kati ya Israeli na Hamas katika Ukanda wa Gaza, na kuenea hadi Lebanon, Syria, Yemen, na Iraq, bila kusahau makabiliano na Iran. Mwisho kimsingi unaongozwa na suala la nyuklia.

Baada ya maeneo ya nyuklia ya Iran kulipuliwa, Pakistan iliwasha mifumo yake ya ulinzi wa anga na kupeleka ndege za kivita karibu na vituo vyake vya nyuklia na mpaka wa nchi hiyo na Iran. Afisa wa ujasusi aliliambia shirika la habari la Ujerumani DPA, "Mifumo yetu iko katika tahadhari kubwa kama hatua ya tahadhari... ingawa hakuna tishio la haraka."

Ili kuelewa kiwango cha kuenea kwa nyuklia huko Asia, msomaji mpendwa, unapaswa kusoma sehemu inayofuata ya hadithi kwa uangalifu, ukizingatia habari muhimu na takwimu sahihi zinazopatikana .

Bara la Asia lililolemewa na vichwa vya nyuklia

Kiini cha mazingira haya ya kulipuka ni nchi tano za Asia ambazo zinajitokeza kama dola za nyuklia zinazotambulika, zinazomiliki mamia ya vichwa vya nyuklia na kuwa wahusika wa moja kwa moja au usio wa moja kwa moja kwa mizozo au makabiliano ya kijeshi, au angalau kutishia kutumia silaha hizi.

Silaha za Urusi ziko tayari kupelekwa

Urusi, ambayo inazunguka Asia na Ulaya, ina silaha kubwa zaidi ya nyuklia duniani, inakadiriwa kuwa vichwa 4,380 vya nyuklia vilivyotumwa kiutendaji, kulingana na makadirio ya Taasisi ya Kimataifa ya Utafiti wa Amani ya Stockholm (SIPRI).

Mnamo Septemba 2024, Rais wa Urusi Vladimir Putin alionya nchi za Magharibi kwamba Urusi inaweza kutumia silaha za nyuklia ikiwa itashambuliwa na makombora ya kawaida.

Uchina: Kuongezeka kwa idadi ya vichwa vya nyuklia

Beijing inaendelea kuweka silaha zake za nyuklia kwa kasi ya kasi. Kulingana na ripoti ya taasisi hiyo hiyo, idadi ya vichwa vya nyuklia vya China mnamo 2024 ilifikia takriban 500, ikilinganishwa na 410 tu mwaka uliopita.

India: Kati ya dola mbili za nyuklia

India ina takriban vichwa 172 vya nyuklia na ndiyo nchi pekee inayohusika katika makabiliano ya moja kwa moja ya mpaka na mataifa mengine mawili ya nyuklia huko Asia: China na Pakistan.

Islamabad ina takriban vichwa 170 vya nyuklia na ndio nguvu pekee ya nyuklia ya Kiislamu inayotambulika kimataifa.

Korea Kaskazini: Nguvu za Nyuklia zimejumuishwa na Mafundisho ya Kisiasa

Pyongyang, ambayo haitambui mikataba ya upokonyaji silaha za nyuklia, ina vichwa vya nyuklia kati ya 50 na 70, kulingana na makadirio ya Magharibi, ingawa data rasmi haipo. Korea Kaskazini ndiyo nchi yenye silaha za nyuklia "wazi" zaidi, ikiunganisha mpango wake wa nyuklia katika mazungumzo yake ya kisiasa na kiitikadi, na mara nyingi huambatana na vitisho vyake na majaribio ya makombora ya balistiki.

Ulinganisho wa uwezo wa kijeshi kati ya India na Pakistan

Israeli: nguvu ambayo "haitambuliki"

Israeli ina mpango wa nyuklia ambao haujatangazwa, na ripoti za ujasusi za Magharibi zinakadiria silaha zake kuwa kati ya vichwa 80 na 90 vya nyuklia. Hata hivyo, Israeli inafuata sera ya "utata wa nyuklia."

Iran: Kwenye kizingiti cha bomu

Ingawa Iran bado haina silaha ya nyuklia, Wakala wa Kimataifa wa Nishati ya Atomiki (IAEA) ilitoa ripoti mnamo Juni 12, 2025, ikiishutumu Iran kwa "kushindwa kutii wajibu wake" kuhusu shughuli zake za nyuklia. Ripoti hiyo ilionyesha kuwa kiwango cha Iran cha urutubishaji wa urani kinaweza kupunguza muda unaohitajika kutengeneza silaha za nyuklia, ingawa haijapata ushahidi wowote wa kumiliki au utengenezaji wa silaha za nyuklia hadi sasa.

Mamlaka ya Iran ilichukulia ripoti ya IAEA kama "kisingizio" cha mashambulizi ya Israeli. Msimamo huu uliungwa mkono na msemaji wa Wizara ya Mambo ya Nje Esmail Baghaei, ambaye, katika chapisho, alimshutumu Mkurugenzi Mkuu Grossi kwa "kugeuza shirika hilo kuwa mhusika wa mzozo huo."

Dimona: Mwanasayansi Mordechai Vanunu alijifunzaje siri ya silaha za nyuklia za Israeli?

Mnamo Juni 2025, Israeli na Marekani zilianzisha mashambulizi ya anga yaliyolenga vituo vya kijeshi na nyuklia vya Iran huko Isfahan, Mashhad, na Bandar Abbas, katika mojawapo ya operesheni kubwa zaidi za anga katika historia ya mzozo ambao haujatangazwa kati ya nchi hizo mbili.

Hatupaswi kusahau kwamba Japani, iliyoko mashariki ya mbali ya bara la Asia, ndiyo nchi pekee iliyokuwa chini ya mashambulizi ya nyuklia ya kijeshi. Hii haiondoi uwezekano kwamba tukio hilo linaweza kurudiwa katika nchi nyingine yoyote, ikiwa mizozo yoyote ambayo imekumba bara hilo kwa miongo kadhaa itazuka.

Sasa, kwa habari hii, ni wazi kwa msomaji kiwango cha nguvu za nyuklia zinazoshikiliwa na nchi hizi za Asia na jinsi bara hilo lilivyo hatarini kwa vita vya nyuklia ikiwa makabiliano mengi katika bara yatatoka nje ya mkono. Walakini, tunapendekeza kusoma zaidi ili kujifunza kuwa mabomu ya nyuklia sio silaha pekee hatari barani.

Takwimu kutoka Taasisi ya Kimataifa ya Utafiti wa Amani ya Stockholm (SIPRI) ilifichua kuwa India ilishika nafasi ya pili ulimwenguni kwa uagizaji wa silaha kati ya 2020 na 2024, baada ya Ukraine, ikichukua takriban asilimia 8.3 ya jumla ya uagizaji wa silaha ulimwenguni, ikilinganishwa na asilimia 8.8 kwa Ukraine.

Licha ya kiwango hiki cha hali ya juu, uagizaji wa India ulisajili kupungua kidogo ikilinganishwa na kipindi kilichopita (2015-2019), kwa takriban asilimia 9.3, kwa kuzingatia sera ya serikali inayolenga kuimarisha utengenezaji wa kijeshi wa ndani na kupunguza utegemezi kwa nchi za kigeni, haswa Urusi.

Moscow inasalia kuwa muuzaji mkuu wa silaha wa India, lakini sehemu yake imepungua sana, ikishuka hadi kati ya asilimia 36 na 38 ya jumla ya uagizaji wa New Delhi, chini kutoka asilimia 55 katika kipindi kilichopita na asilimia 72 kati ya 2010 na 2014.

Kinyume chake, Ufaransa imepata ukuaji wa ajabu, na India kuwa mteja mkubwa wa silaha za Ufaransa, ikichukua asilimia 28 ya mauzo ya nje ya Paris. Israel pia imedumisha msimamo wake kama msambazaji mkuu wa India, ikichukua wastani wa asilimia 34 ya uagizaji wa kijeshi wa nchi hiyo.

Pakistan, wakati huo huo, ilirekodi ukuaji wa kushangaza wa uagizaji wa silaha katika kipindi hicho hicho, ikiongezeka kwa takriban asilimia 61 ikilinganishwa na kipindi kati ya 2015 na 2019. Hatua hii iliifanya kuwa mwagizaji wa tano kwa ukubwa wa silaha ulimwenguni, akichukua asilimia 4.6 ya jumla ya uagizaji wa silaha ulimwenguni.

Beijing inaonekana kuwa muuzaji mashuhuri wa silaha nchini Pakistan, ikitoa takriban asilimia 81 ya uagizaji wake katika 2020-2024, ikilinganishwa na asilimia 74 katika kipindi kilichopita. Nchi kama vile Uholanzi na Uturuki zilifuata. Katika kipindi cha 2016-2020, Pakistan ilishika nafasi ya kumi ulimwenguni, ikichukua asilimia 2.7 ya jumla ya uagizaji, wakati ambao pia ilitegemea sana China.

Kuhusu Israeli, ilishika nafasi ya 15 duniani kote kwenye orodha ya waagizaji wa silaha kati ya 2020 na 2024, ikiwa na sehemu ya takriban asilimia 1.9 ya soko la kimataifa. Merika iliongoza orodha ya wasambazaji kwa Israeli, ikichukua takriban asilimia 66 hadi 69 ya jumla ya uagizaji wake, ikifuatiwa na Ujerumani na takriban asilimia 30 hadi 33, katika mikataba iliyojumuisha manowari, meli za majini, risasi, na vifaa vya ulinzi.

China imefaidika na mzozo kati ya India na Pakistan kuunda nguvu zake za kijeshi?

Iran ilirekodi viwango vya chini kabisa vya uagizaji wa silaha katika Mashariki ya Kati katika kipindi hicho hicho, kutokana na vikwazo vilivyowekwa juu yake. Hii iliifanya izingatie kukuza uwezo wake mwenyewe, haswa katika uwanja wa makombora, maendeleo yaliyoangaziwa wakati wa makabiliano ya hivi karibuni na Israeli.

Wiki moja tu kabla ya shambulio la kushtukiza la Israeli dhidi ya Iran, Wall Street Journal ilifichua kwamba Tehran hivi karibuni ilikuwa imeamuru "maelfu ya tani za vifaa vya makombora ya balistiki kutoka China." Gazeti hilo lilisema kuwa "kiasi kilichoombwa kinatosha kutoa takriban makombora 800 ya balistiki."

Ingawa hakiki hii inazingatia nchi chache tu, inaonyesha wazi ukubwa wa mbio za silaha huko Asia, bara kubwa zaidi kwa jiografia na idadi ya watu. Mwelekeo huu wa kijeshi unaweka kivuli juu ya usalama wa mkoa huo na usawa wa nguvu wa baadaye.

Hakuna mtu anayeshinda au kushindwa

Katika bara linalokabiliwa na mivutano ya kijiografia inayoongezeka, makabiliano ya hivi karibuni ya kijeshi huko Asia yanaonekana kutawaliwa na sheria moja: hakuna mshindi, hakuna aliyeshindwa.

Kati ya mapambano marefu na makabiliano mafupi lakini makali, matokeo ya mwisho yanaonekana kuwa ya kutatanisha, kana kwamba kila mtu anaibuka na aina fulani ya ushindi au kushindwa bila wazi.

India na Pakistan: siku 4 za kuongezeka

Kashmir, kitovu kati ya India na Pakistan, ilishuhudia makabiliano ya kijeshi ya siku nne mnamo Mei 2025. Ilianza na ubadilishanaji wa makombora kuvuka mpaka wa ukweli na kuongezeka na kuwa ushiriki mdogo wa anga na ardhini.

Licha ya majeruhi kadhaa kwa pande zote mbili, hakuna nchi iliyopata ushindi mkubwa. Makabiliano hayo yalimalizika kupitia upatanishi wa kimataifa, lakini mizizi ya mzozo huo inabaki, kuhakikisha kuwa Kashmir itabaki kuwa uwanja wa mvutano mpya.

Iran na Israeli: Siku 12 za Mashambulizi ya pande zote

Mzozo kati ya Israeli na Iran mnamo 2025 haukuwa wa kushangaza, lakini ulikuwa wa moja kwa moja zaidi kwa miaka. Israeli ilishambulia vituo vya nyuklia na kijeshi vya Iran. Tehran ilijibu kwa makombora mazito. Mapigano hayo yalidumu kwa siku 12, ikiwa ni pamoja na makombora ya balistiki na mashambulizi ya ndege zisizo na rubani, lakini yalimalizika bila kukamilika. Kila upande ulidai kuwa umefikia malengo yake na kutangaza ushindi.

Ushindi mara mbil katika makabiliano moja: Tunajua nini kuhusu matokeo ya awali ya makabiliano ya Iran na Israeli?

Israeli na Hamas: Mwaka mmoja na miezi 9 ya vita ambavyo havijatatuliwa

Tangu Oktoba 7, 2023, mzozo wa muda mrefu zaidi katika eneo hilo umekuwa ukiendelea kati ya Israel na Hamas huko Gaza. Baada ya mwaka mmoja na miezi tisa (hadi Julai 2025), Israeli bado haijafanikisha "kuondolewa kabisa" kwa Hamas, wala ya mwisho haijaweza kuvunja kizuizi au kupata ushindi wa wazi wa kisiasa.

Licha ya sera ya Israeli ya "utata wa nyuklia," Waziri wa Urithi Amihai Eliyahu alielezea uwazi wake kwa "mabomu ya nyuklia kama moja ya chaguzi za Israeli wakati wa vita huko Gaza."

Gaza imeharibiwa, na idadi ya vifo imezidi makumi ya maelfu, kulingana na serikali ya Hamas, lakini usawa wa usalama na kisiasa haujabadilika kimsingi. Kama ilivyo katika vita vyote vya hivi karibuni vya Asia, inaonekana kila mtu analipa bei, lakini hakuna mtu anayeibuka mshindi.

Athari maarufu zaidi kwa kauli ya waziri wa Israeli juu ya kudondosha bomu la nyuklia huko Gaza.

Hata kama tutaichukulia Urusi kama sehemu ya bara la Asia, vita wanavyopiga, au operesheni ya kijeshi kama Kremlin inavyoiita, dhidi ya Ukraine bado haijatatuliwa kijeshi, na hiyo haionekani kuwa inawezekana katika siku za usoni.

Kati ya Kashmir, Gaza, na mashambulizi ya Iran na Israeli, "amani dhaifu" inaonekana kuwa matokeo pekee ya mara kwa mara hadi duru inayofuata itakapozuka. Hii inatumika kwa mzozo kwenye Peninsula ya Korea, China na Taiwan, pamoja na China na India. Ni nani anayeweza kuzima moto wa vita na makabiliano haya? Rais wa Marekani Donald Trump lazima awe na jukumu kubwa katika kuzimaliza, japo kwa muda, jambo ambalo linahitaji ufafanuzi zaidi.