Aliyeunganisha familia zilizosambaratishwa na ukoloni

Mwanamume aliye kwenye safari ya kuunganisha familia zilizosambaratishwa na ukoloni

"Ninapata hisia nyingi na furaha ninapopata familia iliyopotea. Pia inanipa hisia ya kufanikiwa," Shamshu Deen aliambia BBC.

Kwa robo ya karne iliyopita mwalimu wa jiografia, aliyegeuka kuwa mwanajiolojia kutoka Trinidad and Tobago amesaidia zaidi ya familia 300 katika Caribbean kupata watu wa ukoo waliopotea kwa muda mrefu nchini India.

Hadithi zake za mafanikio ni pamoja na mawaziri wakuu wawili wa zamani na watu wa familia yake mwenyewe.

"Ni kama kupenda tena," anakubali, unapogundua kuwa una mtu wa familia ambaye hukuwahi kumjua na "unaanzisha uhusiano mara moja", anasema.

Kuhamishwa na 'biashara mpya ya utumwa'

Wakati wa utawala wa Waingereza wa India, unaojulikana kama British Raj, utumwa ulikuwa umekomeshwa. Lakini vibarua walioingia nchini India walitumika kwa "kazi nafuu" kote katika Milki ya Uingereza katika kukabiliana na kile kinachoitwa uhaba wa wafanyikazi.

Wahindi wengi walisafiri kutoka India hadi Caribbean, Afrika Kusini, Mauritius, na Fiji kufanya kazi katika mashamba ya miwa kati ya 1838 na 1917. Athari ya hilo bado inaweza kuonekana ulimwenguni kote, huku jumuiya kubwa za watu wa asili ya Kihindi sasa wakiishi katika nchi hizi.

Ingawa vibarua wengi walikwenda kwa hiari, labda kwa sababu hawakujua kikamilifu hali ambazo wangekabili au kutia saini mikataba wakati hawakujua kusoma na kuandika, wengine walipelekwa kwa nguvu hadi makoloni mengine. Watu wengi hata hawakujua wangeenda kufanya kazi katika nchi gani na baadhi ya wanahistoria hata walielezea mfumo wa kazi ya kujiajiri kama "biashara mpya ya utumwa".

Sasa wajukuu wa wafanyikazi walioajiriwa katika Caribbean wanafunga safari kwenda India - njia iliyo kinyume na mababu zao walichukua karne moja iliyopita, na kupata binamu ambao hawakujua kamwe walikuwepo, kwa msaada wa Shamshu Deen.

Kufuatilia familia za wafanyikazi waliojiandikisha kwa shukrani kwa msukumo wa ujana

Msukumo wa Shamshu Deen wa kutaka kufuatilia familia za watu wengine ulichochewa na kutafutwa kwa familia yake mwenyewe, baada ya kuona jina kwenye hati aliyopata alipokuwa mvulana wa shule.

"Ardhi ambayo nyumba yetu ilijengwa ilinunuliwa na Munradin. Alikuwa babu ya babu yangu. Hakuna hata mmoja katika familia angeweza kutuambia zaidi kumhusu," Shamshu Deen anaelezea.

Baada ya kuhitimu, Shamshu Deen alichukua kazi huko Kanada. Mnamo 1972, wakati wa safari yake ya kwanza kurudi Trinidad, alienda kwa Red House ambayo baadaye ikawa Wizara ya Masuala ya Kisheria. Aliandamana na mke wake, kaka yake na shemeji yake. Walianza kupekua rundo la hati zilizowekwa kwenye pishi, wakimtafuta Munradin. Baada ya saa nne hivi, walipata mafanikio.

"Ilikuwa wakati wangu wa eureka. Katika ukurasa wa mwisho wa kitabu kilicholiwa na nondo, niliona jina la Munradin," anasema kwa kucheka.

"Tarehe 5 Januari 1858, aliondoka Calcutta na kufika hapa tarehe 10 Aprili." Shamshu Deen kisha alitumia hati zingine huko Trinidad kuunda picha ya Munradin.

"Tunajua alisoma na kuzungumza Kiingereza. Munradin alifanya kazi kwenye mashamba ya sukari. Baadaye alianza kufanya kazi ya kutafsiri. Baada ya kumaliza mkataba wake aliojiwekea, Munradin aliendelea kuwa mwalimu na hatimaye alifungua maduka mawili. Alikuwa na wake wawili na watoto watano. Nyumba aliyokuwa akiishi ilirithiwa na watoto wake lakini iliteketezwa kwa moro.”

Kukutana na binamu waliopotea kwa muda mrefu

Wafanyakazi wengi walioajiriwa kama Munradin, walilea familia zao na hatimaye walikufa katika nchi za mbali. Wakati akitafiti Munradin, Shamshu Deen aliweza kufuatilia matawi matatu ya familia yake.

"Baba wa nyanyake baba yangu Mohamed Mooktee alisafiri kwa meli kutoka bandari ya Calcutta mnamo 1852."

Mooktee alikuwa mtu mzee zaidi ambaye angeweza kumtambua katika familia. Munradin alikuwa na umri wa miaka 23 tu wakati huo. Kuanzia 1859 hati zilijumuisha majina ya vijiji ambavyo walitoka. Hiyo ina maana kwamba hakuna mtu anayejua Munradin anatoka kijiji gani au mji gani.

Alipoanza kutafiti ukoo wa mama yake, alikuta upande wake wa familia ulikuja baadaye kidogo mnamo 1865, 1868, 1870, na 1875, kumaanisha kwamba angeweza kubainisha vijiji walikotoka.

"Bibi mzaa mama wa babu yangu mzaa mama, Josemiah aliwasili katika safari ya Wiltshire ya tarehe 25 Agosti hadi 26 Novemba 1870 na nikapata wazao wa kaka yake Juman Jolaha huko Uttar Pradesh."

Ingawa Shamshu Deen hakuweza kumpata Josemiah kutoka kwa hati za ardhi za Kihindi, kwa kuangalia daftari la kifo na kutumia data iliyopatikana aliweza kupata sehemu ya tawi lililokosekana la familia yake.

Kugeuza kitu anachokipenda kuwa kazi

Shamshu Deen aliishia kuwa mwalimu wa jiografia, lakini kitu alichokipenda kufanya kilianza kupata umakini, hivyo basi, alipata ufadhili wa masomo kutoka kwa Tume ya Juu ya India ili kufuatilia familia 10 za Kihindu na 10 za Kiislamu.

Aliendelea kusaidia angalau familia 300 za watu walioathiriwa na mfumo wa kazi uliowekwa, baadaye kuifanya kazi yake, kuwa mtaalamu wa nasaba na kulipwa kufanya kazi hiyo kwa msaada wa timu za utafiti katika Trinidad na India.

Baadhi ya mikutano ya familia ambayo amesaidia kuwezesha ni pamoja na ile ya mawaziri wakuu wawili wa Trinidad and Tobago, Basdeo Panday na Kamla Persad Bissessar.

Ingawa kufuatilia watu leo ni rahisi kidogo kuliko mwanzoni mwa kazi yake, kwa sababu ya ramani za kidijitali na ufikiaji bora wa rekodi za kihistoria, Shamshu Deen anasema changamoto zimesalia na anakadiria kuwa ana takriban asilimia 80 ya mafanikio.

"Siwezi kupata ukoo wa kila mtu. Katika baadhi ya matukio, taarifa zisizo sahihi zilitolewa kwenye nyaraka," anaeleza.

Kujenga upya maisha

Kwa bahati mbaya baadhi ya wafanyikazi waliosajiliwa walikufa wakisafiri kutoka India hadi Trinidad. Na wale waliofanikiwa mara nyingi walivumilia hali ngumu na zenye changamoto za kufanya kazi. Lakini pia kulikuwa na hadithi za mafanikio.

Shamshu Deen anaelezea wafanyikazi wengi kwa hiari walibaki Trinidad baada ya kumalizika kwa mkataba wao na waliweza kuishi kama watu huru.

Pia anakumbuka jinsi alivyowasaidia Bally na Leela Maharaj kutoka Trinidad, kufuatilia familia yao, ambayo ni pamoja na mfanyakazi wa zamani Paltu Persad - ambaye aliweza kwenda kununua ardhi, huko kijijini kwao India, ambako alitumia kujenga shule. Shamshu Deen hata alisaidia kuwezesha ziara maalum kwa wanandoa kuona shule.

Shamshu Deen anasema anapata msukumo kutokana na matukio haya na miungano, ambayo kwa kawaida huanza na mimiminiko ya kihisia, kama ile ya David Lakhan na familia yake.

Kutoka kwenye kumbukumbu za kitaifa Shamshu Deen aliweza kutafuta hati za uhamiaji ambazo zilikuwa na jina la kaka ya Lakhan, baba, tabaka na kijiji chake. Akitumia mawasiliano yake ya ndani nchini India, alifanikiwa kuwatafuta jamaa waliopotea kwa muda mrefu wa David Lakhan, na hivyo kufungua njia ya mkutano wa familia nchini India mnamo 2020, wa kwanza wa aina hiyo katika zaidi ya miaka 132.

Mikutano yenye hisia

"Ilikuwa kama ndoto iliyotimia. Uunganisho ulikuwa wa kweli. Nililia. Ilikuwa ni hisia nzuri kujua kuhusu familia yetu. Ilikuwa uzoefu mzuri." David Lakhan anasema.

Wanafamilia wa karibu wa Lakhan walikutana naye kwanza katika mji mtakatifu wa Varanasi kabla ya kwenda kijijini kwao.

"Hatukutarajia kijiji kizima kingetoka na kutusalimia. Walituvalisha taji," anakumbuka mke wa David, Geeta Lakhan.

"Jambo la kushangaza ni kwamba kulikuwa na kiasi fulani cha matarajio kwamba tutakutana nao na pia walikuwa wakitarajia vivyo hivyo," anasema David Lakhan, akifurahia wazo hilo "mtu pia alitaka kukupata" anafafanua.

Walikutana na wajukuu wakubwa wa kaka yake Lakhan Pothee ambaye alibaki huko Ghazipur na nyumba aliyokuwa akiishi Lakhan ilibomolewa na kujengwa upya na watoto wake.

Familia hizo zilizungumza kupitia ujumbe wa video kabla ya kukutana katika maisha halisi na sasa wanawasiliana kwa ukawaida kwa njia hiyo, wakifanikiwa kushinda vizuizi vya lugha kwa kutumia zana za kutafsiri.

Geeta Lakhan alisema alipata mambo mengi yanayofanana na jamaa zake wa Kihindi na anaamini ni kwa sababu ujuzi wa kitamaduni ulipitishwa kutoka kwa vibarua waliojiajiri hadi vizazi vijavyo.

Sasa ana umri wa miaka 76, Shamshu Deen anasema kazi anayofanya bado inampa "furaha na afya".

"Kila kesi ni fumbo. Hakuna kesi mbili zinazofanana. Kwa muda mrefu nina nguvu za kimwili na kumbukumbu yangu, nitafanya hivi. Hii inanisaidia kuendelea," anaelezea.

Na anafanya nini kuhusu safari yake mwenyewe akiingia kwenye historia ya familia yake?

"Nyumba yangu ni Trinidad na Tobago. Watoto wangu na mjukuu wangu wanaishi Canada na wamedumisha uhusiano wa nasaba na kitamaduni na Trinidad na India.

"Nadhani kama wanadamu wote, sisi sote ni wahamiaji. Afrika kwenda India, Trinidad, hadi Canada, na wapi tena? Lakini uzi wa urithi wa Kihindi umeshonwa ndani yetu," anasema.