Binti wa rais wa zamani wa Afrika Kusini anayekabiliwa na mashtaka ya ugaidi

Sura mpya katika sakata la muda mrefu la Zuma nchini Afrika Kusini inatarajiwa kuanza na binti wa rais huyo wa zamani mwenye umri wa miaka 43 anatarajiwa kufikishwa mahakamani kwa mashtaka yanayohusiana na ugaidi.

Katika kile kinachoaminika tukio la kwanza kwa nchi, Duduzile Zuma-Sambudla anashtakiwa kwa kile alichoandika kwenye mitandao ya kijamii miaka minne iliyopita wakati wa maandamano mabaya.

Urais wa miaka tisa wa Jacob Zuma, uliojaa utata, ulikoma mwaka wa 2018 huku kukiwa na madai mengi ya ufisadi, yote yakikanushwa.

Kisha mwaka wa 2021 alifungwa jela kwa kutohudhuria uchunguzi wa ufisadi, na kusababisha maandamano na matukio mabaya zaidi ya vurugu tangu kabla ya kuanza kwa enzi ya kidemokrasia mwaka wa 1994.

Wiki moja ya machafuko katika majimbo ya KwaZulu-Natal na Gauteng, ikiwa ni pamoja na uporaji na uchomaji moto, iliwaacha watu wasiopungua 300 wakiwa wamekufa na kusababisha uharibifu unaokadiriwa kuwa dola bilioni 2.8 (£2.2bn).

Waendesha mashtaka wanadai Zuma-Sambudla alichukua jukumu kuu katika kuchochea hili.

Kesi hii ya kipekee itakuwa nafasi kwa timu ya kisheria ya jimbo hilo kuthibitisha uwezo wake katika kushtaki kesi zinazohusiana na machafuko ya 2021 kwa mafanikio, lakini mshtakiwa anaiona kama jaribio la kupata matokeo ya kisiasa na baba yake.

Sasa ni kiongozi wa upinzani baada ya kuondoka katika Chama cha Kitaifa cha Afrika (ANC) na kujiunga na chama pinzani, uMkhonto weSizwe (MK).

Katika miaka ya hivi karibuni Zuma-Sambudla ameibuka kama mfuasi mkubwa zaidi wa rais wa zamani ambaye mara kwa mara huonekana kando yake. Pia amekuwa mbunge wa MK.

Mwaka wa 2021, alikasirishwa na kufungwa kwake na kuchapisha picha kutoka za uporaji. Madai ni kwamba hawa walisifu kile kilichokuwa kikiendelea na kuchochea kundi lake la wafuasi wa mitandao ya kijamii, wapatao 100,000 wakati huo, kuendelea na ghasia hizo.

Zuma-Sambudla anatuhumiwa kwa uchochezi wa kufanya ugaidi chini ya Sheria ya Ulinzi wa Demokrasia ya Kikatiba dhidi ya Ugaidi na Shughuli Zinazohusiana. Pia anatuhumiwa kwa uchochezi wa kufanya vurugu za umma.

Machapisho kadhaa kutoka Julai 2021 kwenye kile kilichojulikana kama Twitter wakati huo ndio kiini cha kesi dhidi yake.

Katika ujumbe mmoja wa Twitter, alichapisha picha ya video ya meli ya kusafirisha magari ikiwaka moto na magari yakiwa yamerundikwa Mooi Plaza, lango la ushuru karibu na moja ya miji ya KwaZulu-Natal iliyoathiriwa zaidi na vurugu hizo. Pamoja na hashtag #FreeJacobZuma aliandika: "Mooi Plaza…Tunakuona!!! Amandla", pamoja na emoji tatu za ngumi.

"Amandla" inamaanisha nguvu katika lugha ya Kizulu na ilikuwa kauli mbiu inayojulikana katika harakati za upinzani dhidi ya utawala wa ubaguzi wa rangi wa wazungu wachache.

Katika ujumbe mwingine wa Twitter alichapisha bango linalotaka "kufungwa" kwa KwaZulu-Natal ikijumuisha "barabara, viwanda, maduka [na] serikali" hadi rais wa zamani aachiliwe huru.

Pia alijumuisha neno la Kizulu "azishe" ambalo kwa kweli linamaanisha "acha iungue" lakini katika lugha ya mtaani linaweza kumaanisha "acha ianze" au "acha iendelee".

Mbunge huyo alizaliwa na kukulia Msumbiji, ambapo baba yake alikuwa akiishi uhamishoni baada ya kukaa muongo mmoja kama mfungwa wa kisiasa nchini Afrika Kusini. Alikulia na kaka yake pacha Duduzane na alikuwa mmoja wa watoto watano wa Zuma kwa mkewe wa tatu Kate Mantsho, ambaye alijiua mwaka wa 2000.

Duduzile na Duduzane wanasemekana kuwa wanajulikana zaidi kati ya watoto 20 wa Zuma waliodaiwa kuwa wa wake kadhaa na wapenzi wa zamani.

Kwa miaka kadhaa, alikuwa Duduzane aliyetawala vichwa vya habari baada ya uhusiano wake na familia ya Gupta yenye utata kufichuliwa mwanzoni mwa miaka ya 2010.

Familia hiyo ilikuwa katikati ya madai ya ufisadi yaliyomkumba rais wa Zuma. Familia ya Gupta na Zuma wamekana kutenda makosa.

Mbali na harusi yake ya kifahari na mfanyabiashara Lonwabo Sambudla mwaka wa 2011, iliyopewa jina la harusi ya mwaka wakati huo, Zuma-Sambudla alijiweka mbali. Alijikita zaidi katika kulea binti zake wawili na kuwa mama wa nyumbani, kulingana na tovuti ya habari ya Daily Maverick ya Afrika Kusini.

Alitengana na mumewe mwaka wa 2017.

Ilikuwa karibu wakati huo ambapo alionekana zaidi akiwa kando ya baba yake kila alipojitokeza hadharani, iwe mahakamani au katika matukio ya kisiasa, kuonekana kwake kulimfanya watu kumuangalia yeye zaidi.

Zuma-Sambudla alimuunga mkono baba yake alipojiunga na chama cha MK. Licha ya kuwa mgeni kisiasa, sasa ana kiti bungeni, baada ya uchaguzi mkuu wa mwaka jana, na ni mtu mwenye ushawishi mkubwa katika chama licha ya kutokuwa na wadhifa wowote rasmi.

Pia aliteuliwa katika Bunge la Umoja wa Afrika.

Mbali na ujumbe wake wa Twitter wenye utata wa 2021, Zuma-Sambudla amekuwa stadi katika kutumia akaunti zake za mitandao ya kijamii kuonesha utaratibu wake wa mazoezi ya viungo, kutoa mwangaza wa maisha yake binafsi na kuwatukana wapinzani wake wa kisiasa mara kwa mara.

Hadhi yake ya juu ya umma sasa inamshtaki "kwa siasa kali sana kwa maslahi ya umma", Willem Els, kutoka taasisi ya utafiti ya Taasisi ya Masomo ya Usalama, aliiambia BBC.

Msomi wa sayansi ya siasa Profesa Bheki Mngomezulu anaamini kesi hiyo inachochewa kisiasa na "njia ya kupigana na baba yake".

"Kama asingekuwa binti wa rais wa zamani, kuna uwezekano mkubwa mashtaka haya yangefutwa muda mrefu uliopita," alisema.

Wataalamu wote wawili pia walihoji kuchelewa kwa mashtaka dhidi yake.

Shirika la polisi la kuangamiza ufisadi, Hawks, lilithibitisha kukamatwa kwake Januari mwaka huu, karibu miaka minne baada ya maandamano hayo mabaya.

Kumekuwa na kesi chache tu zinazohusiana na vurugu za mwaka 2021 ambazo zimefika mahakamani.

Tume ya Haki za Binadamu ya Afrika Kusini, katika taarifa iliyotolewa mapema mwaka huu, ilisema kuwa kuna kesi 66 zinazoshughulikiwa na Ofisi ya Taifa ya Mwendesha Mashtaka (NPA).

Hata hivyo, kazi hiyo inakumbwa na changamoto kutokana na ukosefu wa ushahidi wa kutosha na mashahidi wengi kuogopa kushiriki au kutoa ushahidi kwa sababu ya hofu ya kulipiziwa kisasi au kudhulumiwa.

Katika kesi ya Zuma-Sambudla, "kizuizi kikubwa cha ushahidi" kitakuwa changamoto kubwa kwa waendesha mashtaka kuonesha kwamba haikuwa "maoni au maandamano tu".

"Waendesha mashtaka wanahitaji kuthibitisha nia na sababu kwamba chapisho lilichochea ugaidi moja kwa moja."

Aliongeza kuwa kulikuwa na "mashtaka machache yaliyofanikiwa" chini ya sheria husika na kwamba ilikuwa mara ya kwanza katika "historia ya kisheria" ya Afrika Kusini kwamba mtu ameshtakiwa mahsusi kwa uchochezi wa ugaidi kupitia mitandao ya kijamii".

Msemaji wa NPA Mthunzi Mhaga alikiri mnamo Januari kwamba kesi hiyo ilikuwa "ngumu kwa asili" na waendesha mashtaka walilazimika kuleta "wataalamu wa nje kwenye mitandao ya kijamii kwa sababu [polisi hawana] mtaalamu wa mitandao ya kijamii".

Hata hivyo, NPA isingechukua hatua hii ikiwa haikuwa na imani na kesi iliyoijenga, Bw. Els aliongeza.

MK imeikosoa kesi dhidi ya Zuma-Sambudla kama "dhuluma ya kijamii", huku msemaji Nhlamulo Ndlela akipuuza "mashtaka" kama "hila ya kisiasa" na mateso.

Bila kujali kama mashtaka yatakuwa na mafanikio au la, chama kinaweza kutumia kesi hiyo kujinufaisha kisiasa na kumfanya yeye kama shujaa au mtu aliyeteseka kwa ajili ya imani yake.

Wakati huohuo, inaonekana kwamba jambo hilo litavutia umakini mkubwa wa umma na kuwa sehemu ya sakata linaloendelea kuhusu Zuma nchini humo.