Saeed, wanasayansi na viongozi wengine wa kijeshi wa Iran waliouliwa na Israel ni akina nani?

Israel inasema imemuua kamanda mkuu wa Iran ambaye alisaidia kupanga shambulio la Hamas la tarehe 7 Oktoba 2023 kusini mwa Israel, katika shambulio la Jumamosi kwenye mji wa Qom.

Jeshi la Ulinzi la Israel (IDF) lilisema kuuawa kwa Saeed Izadi ni alama muhimu katika mzozo huo. Alikuwa "mmoja wa waandaaji" wa shambulio hilo, ambalo liliua takriban watu 1,200 na kuona wengine wengi wakipelekwa Gaza kama mateka, alisema mkuu wa IDF Eyal Zamir.

"Damu ya maelfu ya Waisraeli iko mikononi mwake," alisema Jumamosi, akiita "mafanikio makubwa ya kiakili na kiutendaji."

Iran bado haijathibitisha kuuawa kwa Izadi na hapo awali ilikana kuhusika na shambulio la Hamas.

IDF inasema ilimuua Izadi katika shambulio lake kwenye ghorofa huko Qom, kusini mwa Tehran, saa za mapema Jumamosi. Alikuwa akisimamia Kikosi cha Palestina cha Kikosi cha Kikurdi cha Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Iran (IRGC), kilichokuwa na jukumu la kushughulikia uhusiano na makundi ya wabeba silaha wa Palestina.

Aliripotiwa kuwa na mchango mkubwa katika kuipa silaha na kufadhili Hamas, na alikuwa na jukumu la uratibu wa kijeshi kati ya makamanda wakuu wa IRGC na viongozi wa Hamas, IDF ilisema.

Haya yanajiri baada ya televisheni ya Iran kutangaza mapema wiki iliyopita vifo vya raia kadhaa, wasomi na viongozi mashuhuri wa kijeshi.

Mwenyekiti wa Wakuu wa Pamoja wa Vikosi vya Wanajeshi Mohammad Bagheri, Kamanda wa Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Iran Hossein Salami, na Meja Jenerali Gholam Ali Rashid, Kamanda wa Makao Makuu ya Khatam al-Anbia, wote waliuawa katika mashambulizi hayo makubwa ya anga yaliyoanzishwa na Israel mapema Ijumaa asubuhi.

Maafisa wa Iran wanasema kuwa takriban watu 430 wakiwemo makamanda wa kijeshi wameuawa na wengine 3,500 kujeruhiwa nchini Iran tangu mzozo huo uanze tarehe 13 Juni. Kundi la kutetea haki za binadamu linalofuatilia Iran, Shirika la Habari la Wanaharakati wa Haki za Kibinadamu, liliweka idadi isiyo rasmi ya vifo kuwa 657 siku ya Ijumaa.

Nchini Israel, maafisa wanasema watu 25 wameuawa akiwemo mmoja wa mshtuko wa moyo.

Tayari Iran imekwishapata hasara kubwa ya kupoteza viongozi wa kijeshi na wanasayansi katika mashambulizi ya Israel.

Je, wanajeshi na wanasayansi waliouliwa ni akina nani ni nini tunafahamu kuwahusu?

Je, tunajua nini kuhusu Saeed Izdai?

Saeed Ezdai ni kamanda mashuhuri katika Kikosi cha Kikurdi cha IRGC, na hapo awali aliongoza kile kinachoitwa "Tawi la Palestina," ambalo linashirikiana na makundi ya Wapalestina.

Aliongoza "Kitengo cha Palestina" kilichofanya kazi chini ya amri ya Hezbollah ya Lebanon, na hapo awali ilikuwa na makao yake huko Lebanon.

Israel ilimshutumu kwa kuhusika katika kupanga mashambulizi ya Hamas kusini mwa Israel tarehe 7 Oktoba 2023, pamoja na kufadhili Hamas na harakati ya Islamic Jihad katika Ukanda wa Gaza.

Mnamo Aprili 2024, Izadi aliponea chupuchupu shambulio la anga la Israel lililolenga ubalozi mdogo wa Iran mjini Damascus, Syria, shambulio lililowaua makamanda kadhaa wakuu wa Kikosi cha wakurdi.

Izadi, ambaye alizaliwa mwaka wa 1964, amekuwa kwenye orodha ya vikwazo vya Wizara ya Hazina ya Marekani tangu 2019 kwa uhusiano wake na Walinzi wa Mapinduzi na Hamas.

Jina lake pia lilitajwa katika nyaraka zilizochapishwa hapo awali na Israel kuhusu uhusiano wake wa karibu na Yahya Sinwar, kiongozi mashuhuri wa Hamas ambaye aliuawa na Israel mwaka jana.

Behnam Shahriyai?

Behnam Shahriari ameshika uongozi wa Kitengo cha 190 cha Kikosi cha Quds cha IRGC.

Kwa mujibu wa taarifa ya jeshi la Israel, Shahriari "aliwajibika kwa uhamisho wote wa zana za kivita kutoka kwa utawala wa Iran kwenda kwa washirika wake katika Mashariki ya Kati."

Pia alifanya kazi "moja kwa moja na Hezbollah, Hamas" na Houthis huko Yemen, "na alichangia kuwapa idadi kubwa ya makombora na makombora ambayo yalirushwa kuelekea eneo la Israeli wakati wa vita."

Alisimamia uhamishaji wa mamia ya mamilioni ya dola kila mwaka kwa mashirika ya kigaidi kupitia mtandao wake wa kibinafsi wa mawasiliano huko Türkiye na Lebanon, kulingana na taarifa.

Vipi kuhusu Amin Forgodashi?

Amin Forgodachi alishikilia uongozi wa kikosi cha Pili cha Ndege zisizo na rubani za IRGC.

Taarifa ya jeshi la Israel ilisema kamanda huyo "aliwajibika kwa kuratibu mamia ya kurusha ndege zisizo na rubani kuelekea Israel kutoka eneo la Ahvaz kusini magharibi mwa Iran."

Taarifa hiyo iliongeza, "Kufuatia mauaji ya Tahar Por, kamanda wa makao makuu ya ndege zisizo na rubani, mnamo Juni 13, Jodashi alichukua jukumu kuu katika shughuli za Walinzi wa Mapinduzi."

Meja Jenerali Mohammad Bagheri?

Televisheni ya Iran imemtaja Meja Jenerali Mohammad Bagheri, ambaye aliuawa katika shambulizi la Israel, kuwa afisa wa ngazi ya juu katika muundo wa kijeshi wa Iran.

Anachukuliwa kuwa mmoja wa wanajeshi mashuhuri zaidi walioshiriki katika Vita vya Iran-Iraq na kusimamia moja ya zana muhimu za kijeshi zinazohusishwa na Walinzi wa Mapinduzi ya Irani. Alikuwa na uzoefu mkubwa katika kushughulika na mashirika ya Kikurdi ya Iran yenye silaha kutokana na kazi yake katika huduma za kijasusi.

Meja Jenerali Bagheri alikuwa naibu mkuu wamajeshi wa Jeshi la Iran. Tarehe 28 Juni 2016, Kiongozi Mkuu wa Iran Ali Khamenei alimteua kuwa Mkuu wa Wanajeshi Mkuu wa Jeshi la Iran, akimrithi Meja Jenerali Hossein Firouzabadi, aliyeshika wadhifa huo tangu mwaka 1989.

Meja Jenerali Bagheri ni kaka yake Hassan Bagheri, ambaye alikuwa naibu kamanda wa Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu.

Meja Jenerali Mohammad Bagheri, pamoja na wanajeshi wengine watatu Mohammad Ali Jafari, Ali Fadavi, na Gholam Ali Rashid walijulikana kama mtandao wa uongozi wa Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu.

Hossein Salami

Salami alijiunga na Walinzi wa Mapinduzi kwa mara ya kwanza mnamo 1980 wakati wa kuzuka kwa Vita vya Iran-Iraq.

Alipopanda ngazi za kijeshi, alijulikana kwa maneno yake makali dhidi ya Marekani na washirika wake.

Tangu muongo wa kwanza wa karne ya 21, amekuwa chini ya vikwazo na Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa na Marekani kwa madai yake "kuhusika katika mipango ya nyuklia na kijeshi ya Iran."

Alikuwa mkuu wa Walinzi wa Mapinduzi mnamo 2024 wakati Iran ilizindua shambulio lake la kwanza la moja kwa moja la kijeshi dhidi ya Israeli, ikituma zaidi ya drones 300 na makombora.

Huku mvutano na Israel ukiongezeka katika siku za hivi karibuni, Salami alisema Alhamisi kwamba Iran "imejiandaa kikamilifu kwa hali yoyote, hali na hali yoyote."

Ameongeza kuwa, "Adui anaamini kuwa inaweza kupigana na Iran kwa namna ile ile inavyopambana na Wapalestina wasio na ulinzi chini ya mzingiro wa Israel. Tumejaribiwa vita na uzoefu."

Meja Jenerali Ghulam Ali Rashid

Meja Jenerali Gholam Ali Rashid ni kamanda wa Makao Makuu ya Kati ya Khatam al-Anbia na amewahi kuwa Naibu Kamanda Mkuu wa Wanajeshi Mkuu wa Jeshi la Iran.

Rashid alikuwa mmoja wa makamanda wa Iran katika Vita vya Kwanza vya Ghuba, akihudumu kama mmoja wa makamanda wakuu wa Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu. Wakati huo huo akiwa kamanda wa operesheni za Beit al-Maqdis, pia aliamuru makao makuu ya operesheni ya Fatah. Kwa hiyo, wakati wa vita hivi, alizingatiwa, pamoja na Mohsen Rezaei, Yahya Safavi, na Ali Shamkhani, mmoja wa makamanda wake wakuu na watoa maamuzi.

Baada ya vita, alihudumu kama Naibu Mkurugenzi wa Operesheni katika Wafanyakazi Mkuu wa IRGC, na kisha kama Naibu Mkurugenzi wa Ujasusi na Operesheni katika Wafanyakazi Mkuu wa Wanajeshi kwa miaka 10, kutoka 1989 hadi 1999.

Miezi minne baadaye, kwa amri iliyotolewa na Kiongozi Mkuu wa Iran Ali Khamenei, Meja Jenerali Rashid aliteuliwa kuwa Naibu Mkuu wa Majeshi ya Jeshi, nafasi ambayo aliishikilia hadi 2015. Tangu wakati huo ameteuliwa kuwa Kamanda wa Makao Makuu ya Khatam al-Anbia na pia aliwahi kuwa Naibu Afisa wa Masuala ya Ulinzi katika Sekretarieti ya Baraza Kuu la Usalama la Taifa.

Mnamo 2018, aliidhinishwa na Wizara ya fedha Marekani.

Amir Ali Hajizadeh

Meja Jenerali Amir Ali Hajizadeh alikuwa kiongozi mashuhuri katika mpango wa makombora wa Iran.

Jeshi la Israel lilisema Hajizadeh alikuwa akikutana katika kituo cha kamandi cha chinichini na makamanda wengi wa kikosi cha anga cha IRGC, ambapo walikuwa wakipanga kuishambulia Israel.

Jeshi la Israel limeongeza kuwa watu hao wawili waliuawa katika shambulizi lililolenga jengo hilo.

Jeshi la Israel lilibainisha kuwa Hajizadeh aliongoza mashambulizi ya makombora ya Iran dhidi ya Israel mwezi Oktoba na Aprili mwaka jana.

Ni vyema kutambua kwamba Hajizadeh amekuwa mwanachama wa Walinzi wa Mapinduzi kwa miaka 45.

Hajizadeh hakuwa kipenzi sana miongoni mwa Wairani tangu kudai kuhusika na kudungua ndege ya abiria ya Ukraine iliyokuwa ikiruka kutoka Tehran mwaka 2020, na kuua watu wote 176 waliokuwa ndani.

Fereydoun Abbasi

Abbasi alikuwa mwanasayansi wa nyuklia ambaye aliwahi kuwa mkuu wa Shirika la Nishati ya Atomiki la Iran kati ya 2011 na 2013.

Abbasi pia alikuwa mbunge wa Bunge la Iran kati ya 2020 na 2024.

Abbasi alionyesha msimamo thabiti kuhusu shughuli za nyuklia za Iran.

Mwezi Mei, Abbasi alizungumza kwenye televisheni ya taifa ya Iran kuhusu uwezekano wa kutengeneza silaha za nyuklia, akielezea nia yake ya kutekeleza maagizo hayo iwapo atayapokea.

Wanasayansi wa nyuklia

Vyombo vya habari vya serikali ya Iran vilitangaza vifo vya wanasayansi kadhaa wa nyuklia, wakiwemo: