Jinsi ya kupiga mswaki meno yako vizuri

Kupiga mswaki vizuri kutaweka meno na ufizi wako katika afya nzuri na kupunguza hatari ya kupata magonjwa sugu. Lakini wengi wetu hatupigi mswaki ipasavyo.

Tumekuwa tukipiga mswaki tangu tukiwa wadodgo, wafupi kuliko vioo vya kawaida vya bafuni. Lakini wachache wetu wanajua jinsi ya kupiga mswaki meno vizuri.

Kulingana na utafiti kutoka Sweeden, karibu mtu 1 kati ya 10 hupiga mswaki vizuri. Katika uchunguzi wa watu 2,000 wanaoishi nchini Uingereza, kampuni ya bima ya afya ya Uingereza, karibu nusu walisema hawajui jinsi ya kupiga mswaki vizuri 

Josephine Hersheyfield, mhadhiri wa udaktari katika Chuo Kikuu cha Birmingham nchini Uingereza, alisema, "Ikiwa huna mwongozo rasmi kutoka kwa daktari wa meno au usafi wa mazingira, kuna uwezekano kwamba hujui jinsi ya kupiga mswaki vizuri." "Kwa uzoefu, nadhani ni hali kama hiyo katika nchi yoyote."

Walakini, kuna habari nyingi juu ya jinsi ya kusugua meno yako vizuri. Kwa hiyo inaweza kuwa na utata zaidi. Kulingana na utafiti mmoja, kuna habari nyingi zinazokinzana kati ya ushauri wa wataalam wa kupiga mswaki.

Nigel Carter, mtaalamu wa Afya ya Kinywa nchini Uingereza, alisema: "Kuna aina nyingi tofauti za habari ambazo zinakinzana na zinachanganya zaidi kwa watumiaji." Kuchanganyikiwa kunachochewa zaidi na bidhaa zinazotolewa kwa ajili ya afya ya meno, kama vile visafisha ulimi na dawa za kusukutua za maji.

Kwa hivyo unakosea wapi wakat wa kupiga mswaki? Na unasafishaje ipasavyo?

Njia bora

"Wagonjwa wengi wa meno wanajua wanahitaji kuondoa uchafu wa chakula," Hersheyfield alisema. "Lakini hiyo ni nusu ya ukweli. Kuondoa bakteria kwenye meno yako ni muhimu zaidi."

Bakteria na vijidudu wanaoishi katika kinywa cha kila mtu huunda biofilm nene (utando nyembamba ulio na bakteria au vijidudu) unayoitwa plaque. Plaque ina takriban aina 700 za bakteria na kuifanya kuwa mahali pa kuzaliana kwa fangasi na virusi. "utando huo wa kunata kwenye meno na tishu laini hautoki kwa urahisi, kwa hivyo inapaswa kusafishwa kwa njia ya bandia," Hersheyfield alisema.

Eneo muhimu zaidi la kuondoa plaque ni kwenye mstari wa ufizi na sio meno. Vijidudu vidogo (Microorganisms) hupenya katika tishu za ufizi kupitia eneo hili na kusababisha kuvimba na hatimaye ugonjwa wa periodontitis. Ndiyo maana Hersheyfield alisema, "fikiria kusugua mstari wa ufizi zaidi " badala ya "kufuta meno yako." "Kisha meno hujipiga yenyewe moja kwa moja." Kupitia njia hiyo

Kwa hivyo njia ipi ni bora ya kufanya hivi?

Moja ya njia yenye ufanisi sana ya kuondoa mstari mwembamba wa bakteria (biofilm) ni "njia ya maji iliyoboreshwa". Mbinu hii ni ya kazi zaidi kuliko kupiga mswaki ambayo tunatumia sana.

Nilijaribu mbinu hii mwenyewe. Kwanza, nilichukua mswaki wa mianzi na kusimama mbele ya kioo cha bafuni. nikaanza kusugua meno yangu.

Katika njia ya kusafisha iliyoboreshwa, mswaki huwekwa kwa pembe ya digrii 45 kwa uso wa jino. (Kuinamisha chini kwenye meno ya chini na kwenda juu kwenye meno ya juu, kana kwamba ukingo wa mswaki umewekwa chini ya ufizi.) Kisha, hutokeza mitetemo midogo kwenye mstari wa fizi katika mwelekeo wa kurudi nyuma na nje.

Muda mfupi baadaye, kioo cha bafuni kilipakwa povu la dawa ya meno lililotoka mdomoni mwake. Na kusugua meno kwa nguvu sana kiasi kwamba nilikuna ufizi wangu kwa kichwa kigumu cha mswaki wa mianzi na kuangusha mswaki sakafuni kwa maumivu.

Baada ya wiki ya kujaribu, kiasi cha dawa ya meno iliyomwagika kwenye kioo ilipungua, lakini ufizi wangu ulianza kuumiza. Ilikuwa ni kwa sababu nilikuwa nikipiga mswaki kwa nguvu sana.

Kupiga mswaki kwa nguvu sana, kunaweza kuharibu ufizi wako. Majeraha katika tishu laini yanayosababishwa na kupiga mswaki kupita kiasi hutoa njia ya kuingia kwa bakteria kwenye mkondo wa damu.

Na kusugua kunaweza kuunda mashimo ambayo yanaweza kuozesha meno yako. Watu wanaotumia miswaki ya mikono huwa wanatumia nguvu zaidi kuliko watumiaji wa miswaki ya umeme yenye kipengele cha onyo la nguvu inayoitumika.

Je, Usafishe meno kwa muda gani?

Mara mbili kwa siku, angalau dakika 2 kwa kila kipindi, ni sharti linalopendekezwa na Muungano wa Madaktari wa Meno wa Marekani, NHS, Chama cha Madaktari wa Meno cha India, na Muungano wa Madaktari wa Meno wa Australia.

Shida ni kwamba wengi wetu hawajui kabisa dakika mbili ni za muda gani. Muda wa watu kupiga mswaki ulitofautiana kutoka kwa masomo hadi masomo, kuanzia sekunde 33 hadi sekunde 45, sekunde 46 na sekunde 97 kwa wastani.

Kulingana na utafiti wa Karolina Gans, profesa wa kuzuia meno katika Chuo Kikuu cha Giessen nchini Ujerumani, ni 25% tu ya watu wanaopiga mswaki meno yao kwa nguvu sahihi na mzunguko wa muda sahihi.

Kwa bahati nzuri, kuna zana muhimu zinazoonyesha wakati, kama vile programu ya simu, kioo kidogo cha saa unachoweza kubandika kwenye bafu lako na mswaki wa umeme wenye kipima muda kilichojengewa ndani

Kupiga mswaki kwa muda mrefu huondoa biofilm, lakini dakika mbili zinatosha kusafisha Eneo lote la meno yako na mstari wa fizi, Carter alisema. Hata hivyo, watu walio na ugonjwa wa fizi au magonjwa mengine ya kinywa inaweza kuchukua muda mrefu kuondoa kabisa biofilm.

"Kwa kweli, muda unaohitaji kupiga mswaki hutegemea hali ya mtu binafsi," anasema Hersheyfield. "Ni vigumu kuchagua moja kwa sababu meno ya kila mtu na hali ya kinywa ni tofauti. Muhimu ni kwamba inachukua angalau dakika mbili kusafisha kila Eneo la meno yako, ikiwa ni pamoja na maeneo magumu kufikia kwa mswaki."

Unapaswa kupiga mswaki mara ngapi?

Nchini Marekani, Uingereza, na Australia, inashauriwa kupiga mswaki meno yako vizuri mara mbili kwa siku kwa wakati mmoja kwa uangalifu. Walakini, Jumuiya ya Madaktari wa India inasema kuifanya hadi mara tatu, pamoja na baada ya chakula cha mchana, inasaidia. Watu wengi ambao hawana matatizo makubwa ya afya ya kinywa hawafaidiki kabisa na kupiga mswaki zaidi ya hii.

"Kupiga mswaki kupita kiasi kunaweza kusababisha uchakavu wa meno yako, hivyo kupiga mswaki mara nyingi zaidi ya mara mbili kwa siku kunaweza kuwa na madhara," alisema Hersheyfield. Lakini kuna tofauti.

"Lakini hakuna hata mmoja wetu anayepiga mswaki vizuri, kwa hivyo kuswaki mara mbili kutaondoa sehemu ambazo tulikosa katika ile iliyotangulia."

Kabla au baada ya chakula?

Ni wakati gani ni bora kupiga mswaki kabla au baada ya kifungua kinywa? Kutoka kwa watengenezaji wa dawa za meno hadi kliniki za meno, wengi wanasema kuwa kupiga mswaki kabla ya kifungua kinywa ni bora kuliko kupiga mswaki baada ya chakula. Hata hivyo, mjadala kuhusu muda wa kupiga mswaki bado unaendelea.

"Hakuna kitu kama 'lazima ufanye'," Hersheyfield alisema. "Hata hivyo, madaktari wa meno wengi watapendekeza kufanya hivyo baada ya chakula, kwani huondoa sio tu utando bali pia mabaki ya chakula."

Ikiwa kabla au baada ya kifungua kinywa ni bora zaidi inategemea nini na wakati unakula. Hii ni kwa sababu hali mbili zinahitajika kwa ajili ya maendeleo ya biofilm: microorganisms na chakula kwa microorganisms. 

Kwa hivyo kupiga mswaki baada ya kifungua kinywa kunaweza kuwa na ufanisi. "Ukiweka sukari juu ya utando wa bakteria uliopo na kisha kuifuta mara moja, hakuta kuwa na tatizo," alisema Hersheyfield.

Hata hivyo, kuna baadhi ya mambo ya kuwa makini kuhusu wakati wa kupiga mswaki meno yako baada ya kifungua kinywa. Kunapaswa kuwa na muda kati ya kula na kupiga mswaki. Jumuiya ya Madaktari ya Meno ya Marekani inapendekeza tofauti ya muda ya dakika 60. Sababu ni kwamba asidi ya chakula na bidhaa za mmeng’enyo wa wanga na vijidudu vidogo hupunguza meno kwa muda.

Nifute na nini?

Hersheyfield anasema kuna bidhaa kwenye soko ambazo kihalisia "zinafuta meno yako." Jambo hili lina uwezekano mkubwa wa kutokea wakati wa kutumia mswaki mgumu na dawa ya meno yenye uwezo wa kung’arisha na kusugua sehemu ngumu (abrasive) ambayo mara nyingi huitwa "whitening". 

"Kuchakaa kwa meno ni mchakato unaofanyika kwa miaka au miongo," alisema. "Lakini meno yanapoendelea kuchakaa, yanaweza kuwa na kidonda au matundu." 

Kwa watu wazima, mswaki wa kati na dawa ya meno ambayo haina chembe ndogo za abrasive inapendekezwa. Hersheyfield alisema kuwa ni bora kuwa na kichwa kidogo cha mswaki ili kiweze kusafisha kila sehemu ya meno na ni bora kubadilisha mswaki kabla haujaanza kugawanyika.

Miti ya mswaki kama vile 'mizwak', inayotumiwa sana kote Afrika, Mashariki ya Kati na Asia Kusini, pia husaidia kuondoa utando na kuzuia matundu. Walakini, ikiwa haitumiki kwa usahihi, inaweza kusababisha michubuko kwenye ufizi.

Ingawa ni ghali, miswaki ya umeme ina ufanisi zaidi kuliko miswaki ya mikono. Ingawa kumekuwa na tafiti kwa miaka mingi zisizoonyesha tofauti kubwa kati ya miswaki hiyo miwili.

Ufanisi wa mswaki wa umeme hutokana na ukweli kwamba husaidia kwa wasio na ujuzi wa kupiga mswaki na ukweli kwamba kichwa cha meno ni kidogo. Na ina uwezo wa kutambua nguvu unayotumia na kuonya. "Lakini mswaki wa mkono unaweza kuwa mzuri kama utaupiga vizuri na kutumia nguvu inayofaa," anasema Hersheyfield.

Je, utumie uzi wa meno (dental floss)?

Hakuna tafiti za kutosha juu ya uzi wa meno. Hata hivyo, makundi mengi ya afya ya meno bado yanapendekeza kusafisha kwa uzi wa meno.

"Ikiwa una meno matano na yana bakteria wenye kila upande ulio wazi, hakuna sababu ya kutopiga mswaki nusu yao," Hersheyfield alisema.

Carter alisema kuwa nchini Uingereza, kusafisha meno kwa uzi ni tabia ya mtu 1 kati ya 20. Kulingana na uchunguzi wa 2019, theluthi moja ya watu wazima wa Uingereza hawatumii uzi hata kidogo.

Floss sio njia pekee ya kuondoa bakteria katika ya meno. Kulingana na sifa za meno, kama vile nafasi kati ya meno, mswaki wa kati wa meno unaweza kutumika katika baadhi ya matukio. Ikiwa una shida na ufizi au meno, kusafisha kati ya meno yako ni msaada mkubwa.

Hersheyfield alisema kusafisha meno kwa uzi kunapaswa kutumiwa kila baada ya dakika mbili za kupiga mswaki na mara moja kwa siku inatosha.

Ni dawa gani ya meno iliyo bora zaidi?

Kuna dawa za meno ambazo zinadai kuwa na kazi mbalimbali, kutoka kwa kuzuia kuoza kwa meno na kung’arisha lakini Hersheyfield na Carter walisema gharama kubwa haimaanishi kuwa wana vipengele unavyohitaji

"Wakati mwingine hata dawa za meno za bei nafuu zina kila kitu kwenye orodha ya viungo ili kulinda meno yako," anasema Hersheyfield.

Kuna orodha moja ya viungo kwenye ufungaji wa dawa ya meno ambayo inastahili tahadhari maalum. "Maudhui ya floridi ni wazi jambo kuu," Hersheyfield alisema. Ili kulinda enamel kutoka kwa asidi, inapaswa kuwa angalau 1350 ppm kwa watu wazima na 1000 ppm kwa watoto.

Ufito wa jino ni tishu ngumu zaidi katika mwili wa binadamu. "Ni ngumu kama almasi," Hersheyfield alisema.

“Tangu fluoride iingie kwenye dawa ya meno, kumekuwa na upungufu wa kuoza kwa meno katika maeneo yote ambayo dawa ya meno yenye fluoride hutumiwa,” alisema Hersheyfield.

Walakini, magonjwa kadhaa ya milipuko lazima yashughulikiwe kwa uangalifu. Mkaa, ambao umetumika kusugua meno kwa maelfu ya miaka na hivi karibuni umekua maarufu kama kiungo katika dawa ya meno, haujafanyiwa utafiti wa kutosha juu ya ufanisi wake. Kuna ushahidi mdogo kwamba mkaa hufanya meno kuwa meupe na unaweza kusababisha kuoza kwa meno na matatizo mengine.

Dawa nyingi za meno za mkaa hazina floridi, hivyo hazina ufanisi katika kuzuia kuoza kwa meno.

Viungio vingine vya dawa ya meno ambavyo vinajulikana siku hizi havina utata. Utafiti mwingine uligundua kuwa dawa ya meno bakibi soda ilikuwa na ufanisi zaidi katika kuondoa utando wa bakteria. Hata hivyo, utafiti wa ufuatiliaji yanahitajika.

Je, utumie dawa za kuosha vinywa?

Kuosha vinywa hakuna ufanisi katika kuondoa utando wenye bakteria kuliko kupiga mswaki, Carter alisema, lakini kutumia hizo mbili pamoja kunaweza kuondoa utando zaidi kuliko kupiga mswaki peke yake. "Sidhani kama ni badala ya kupiga mswaki, lakini ni njia muhimu sana ya kuikamilisha," alisema.

Lakini hivi majuzi, sekta hiyo inasema viosha kinywa pia vinaweza kusaidia kutibu ugonjwa wa ufizi wa gingivitis. Ili kuwa na ufanisi, dawa za kuosha kinywa lazima iwe na angalau 100 ppm fluoride na imethibitishwa kitabibu kupunguza utando. Na ni bora kuitumia ikiwa tayari una ufizi unaovuja damu badala ya kama kipimo cha kuzuia.

Labda kuna ile "lazima iwe" ili kuongeza ufanisi wa kupiga mswaki meno yako. Ukosefu wa mswaki unaweza kusababisha kuongezeka kwa bakteria na kuoza kwa meno na periodontitis. Kusafisha sana au kupiga mswaki kwa nguvu kunaweza kufuta enamel. Kusafisha meno kwa uzi, kupiga mswaki katikati ya meno au kutumia dawa za kuosha kinywa ikiwa una ugonjwa wa ufizi wa gingivitis kunaweza kuudhi lakini inafaa kufanya hivyo kwa afya yako.

Kupiga mswaki kwa ufanisi hupunguza hatari ya harufu mbaya ya kinywa, kubadilika rangi kwa meno na matundu. Inajulikana pia kuwa na ufanisi katika kupunguza hatari ya ugonjwa wa kisukari cha aina ya 2, ugonjwa wa moyo na mishipa na kupungua kwa utambuzi.

"Ushahidi unaibuka kuwa ugonjwa wa periodontal pia unahusishwa na matatizo ya utambuzi kupitia uvimbe," alisema Bei Wu, profesa wa afya katika Chuo Kikuu cha New York. "Juhudi za usafi wa kinywa kama vile kupiga mswaki, zinaweza kupunguza utando na kupunguza hatari ya kuvimba kwa fizi."

Mti wa 'Salvadora persica' umekuwa na jukumu muhimu katika usafi wa meno ya binadamu kwa takriban miaka 7,000. Mti huu hukua Afrika, Mashariki ya Kati, India na Pakistan.

Tangu nyakati za Babiloni, watu wamekata vijiti vidogo vya miti hiyo, wakasugua majani, kisha wakayakata kwa ukubwa ambao wangeweza kushika kwa mkono mmoja.