"Mapapa 39 wa kwanza waliofunga ndoa"; Lini na kwa nini useja ukalazimishiwa mapapa?

Makadinali kutoka sehemu mbalimbali za dunia walikusanyika mjini Vatican kumchagua Papa Leo XIV, kiongozi mpya wa Wakatoliki bilioni 1.4 duniani.

Robert Prevost, 69, amechaguliwa kuwa kiongozi wa 267 wa Kanisa Katoliki. Ni kiongozi wa kwanza wa kanisa hilo kutoka Marekani.

Kitaalamu, mwanamume yeyote Mkristo aliyebatizwa anaweza kuchukuwa nafasi hiyo, lakini tangu 1378, mapapa wote wamechaguliwa kutoka miongoni mwa makadinali, ambao wenyewe wanapiga kura kumchagua papa.

Sharti la makasisi kuwa waseja limekuwa mada ya mjadala katika kanisa kwa karne nyingi, na kumekuwa na wito wa mara kwa mara wa kukubali wanaume walioowa - kuwa makasisi.

Hata hivyo, msisitizo huu wa useja na kukaa bila kuoa haukuwepo kila wakati. Katika kanisa la kwanza la Kikristo, makasisi wengi - na zaidi ya papa mmoja - walikuwa na wake.

Mapapa walioowa katika kanisa la kwanza

Vatikan imeorodhesha mlolongo wa mapapa 267, kuanzia Petro, mwanamume aliyeoa ambaye mama-mkwe wake Yesu alimponya katika Injili.

Makala iliyochapishwa kwenye tovuti ya Vatikan inakiri kwamba katika miaka ya mapema, "maaskofu, makasisi, na wahudumu wa Kanisa la mapema mara nyingi walikuwa wanaume wa familia."

Makala hiyo inasema: "Ni wazi pia kwamba katika karne za baadaye, makasisi waliofunga ndoa walikuwa—kwa kadiri kubwa zaidi au ndogo – sehemu ya kawaida ya maisha ya kanisa."

Makala hiyo inaongeza kwamba mapapa waliofunga ndoa wanajulikana kwetu, "kwa mfano, Papa Hormisdas (514-523), baba ya Papa Silverius, aliyemfuata."

Lakini wanahistoria wengi wa mapema Wakristo wanaamini kwamba Peter na Hormisdas hawakuwa peke yao.

"Mapapa 39 wa kwanza walikuwa wanaume waliooa," anasema Linda Pinto, mwenyekiti mwenza wa kikundi cha Kimarekani cha Catholics for Choice, ambacho kinahitaji ukuhani unaojumuisha - bila kujali jinsia, hali ya ndoa, au mwelekeo wa kijinsia.

Mtawa huyo wa zamani - ambaye aliacha kanisa na kuolewa na kasisi wa zamani - anahoji kwamba hakuna sharti la wazi la useja katika mafundisho ya Yesu.

Wataalamu wengine ambao BBC ilizungumza nao pia wanakubali kwamba viongozi wengi wa kanisa la awali huenda walikuwa na wake.

"Katika hatua za awali, tuna ushahidi wazi kwamba makasisi walikuwa wameoa," Profesa Kim Heinz-Itzen, mtaalamu wa Ukristo wa mapema kutoka Chuo Kikuu cha Cornell nchini Marekani, aliambia BBC.

Anaamini kwamba Ukristo ulipitia mabadiliko ulipoenea kutoka mizizi yao ya Kiyahudi hadi ulimwengu wa Wagiriki na Waroma, ukikumbatia mawazo kama vile kujinyima raha, upweke, na useja.

Kisha Maliki Konstantino akatangaza Ukristo kuwa dini rasmi, ambayo iliwapa mapapa fungu la utendaji katika siasa.

"Kwa kawaida mapapa walitoka katika familia zenye vyeo vya Kiroma au marafiki wa maliki wa Ujerumani waliokuwa wakitawala," asema Niamh Middleton, profesa wa zamani wa theolojia na falsafa katika Chuo Kikuu cha Jiji la Dublin.

Baada ya kuanguka kwa Dola ya Kirumi katika karne ya 5, eneo dogo karibu na Roma likawa "Mataifa ya Upapa" (756-1870), yakitawaliwa na Papa.

Kanisa lilikusanya mali na mamlaka, na enzi ya fitina ya kisiasa ikaanza.

Niamh Middleton, profesa wa zamani wa theolojia na falsafa katika Chuo Kikuu cha Dublin, aliambia BBC: "Ilikuwa kawaida kwa mapapa, maaskofu na makasisi kuoa na kuwa na wake. Yote haya, yakiunganishwa na uasherati wa enzi za giza za upapa, pamoja na uuzaji wa mali na ofisi za kanisa ili kupata pesa, zilimshinikiza Gregory kufanya mageuzi."

Diarmaid McCulloch, profesa mstaafu wa historia ya kanisa katika Chuo cha St Cross, Chuo Kikuu cha Oxford, akubali kwamba "makasisi wengi katika Kanisa la Mashariki na Magharibi walikuwa wamefunga ndoa na bila shaka walikuwa na watoto kufikia karne ya 12."

Anasisitiza kuhusu vito viwili vya nguvu ya kanisa la kwanza huko Rumi na Constantinople.

Kulingana na mwandishi wa "Lower Than Angels: Historia ya Jinsia na Ukristo," mtazamo wa sasa wa Kanisa Katoliki juu ya useja unasukumwa kwa kiasi kikubwa na "seti ya mawazo ya kitheolojia yaliyoundwa katika karne ya 11 na 12.

Biblia inasema nini kuhusu useja wa makuhani, na sheria hii ilianza lini?

Wale wanaotetea useja wa kikuhani wanaelekeza kwa Yesu Kristo mwenyewe: katika Injili nne za Agano Jipya, hakuna kutajwa kwa mke.

Katika Injili ya Mathayo, sura ya 19, Yesu apendekeza useja kwa wale wanaoweza kufanya hivyo "kwa ajili ya ufalme wa mbinguni."

Katika barua zinazohusishwa na Paulo, mmoja wa mitume wa Kristo, inasemekana kwamba ni afadhali kwa wote kuwa waseja na safi kama yeye, ingawa katika barua yake ya kwanza kwa Timotheo, anasema kwamba maaskofu wanapaswa kuoa mara moja tu.

Kwa kweli, kujiepusha na ngono kulisifiwa sana miongoni mwa Wakristo wa mapema.

Mtakatifu Augustino na Mtakatifu Thomas Aquinas, wawili wa wanatheolojia muhimu zaidi wa kanisa, waliona useja wa mapadre kama njia ya kujitolea zaidi kwa mambo ya kiroho.

Lakini njia ya useja kuwa kanuni sawa na ya lazima katika kanisa ilikuwa ndefu na yenye changamoto.

Mwaka wa 325 BK, Baraza la Nisea—baraza la kwanza la kanisa la ulimwengu wote—lilishughulikia suala la useja wa makuhani kwa ombi la Mtawala wa Kirumi Konstantino, na mwaka wa 692 Baraza la Trullo—mkutano uliofanyika Constantinople chini ya Justinian II—ulitangaza useja kuwa ni lazima kwa maaskofu, lakini desturi hii bado haikutekelezwa kwa usawa.

Useja wa makasisi wa kanisa ulikuwa sababu iliyochangia "Mgawanyiko Mkuu" kati ya makanisa ya Kikatoliki na Othodoksi katika karne ya 11, kama ilivyokuwa katika Matengenezo ya Kiprotestanti zaidi ya miaka 400 baadaye.

Marekebisho ya Gregorian yaliyoanzishwa na Papa Gregory VII-katika karne ya 11 na Mabaraza mawili ya Laterani ya 1123 na 1139 yaliweka msisitizo mkubwa juu ya kujiepusha na mahusiano ya ngono, na useja hatimaye ukawa sifa ya kubainisha ya mapadre wa Kikatoliki baada ya Matengenezo ya Kanisa katika karne ya 16-1654 (51654).

Dkt. James Kelly, kutoka Chuo Kikuu cha Durham, aliiambia BBC: "Mtazamo wa Kikatoliki wa ukuhani hauruhusu tena kasisi kuwa na mke kama wanaume wengine, kwa sababu alimwakilisha Kristo katika Ekaristi, na Kristo mwenyewe hakuwa ameoa."

"Familia ya kasisi sasa imekuwa kusanyiko lake. Kwa hiyo matarajio kutoka kwa kanisa, pamoja na waumini, ilikuwa kwamba padre awe mseja," aliongeza

Wavunja sheria

Licha ya matukio hayo, baadhi ya mapapa walifunga ndoa kisheria kabla ya kukubali ukasisi.

Hormisdas (514–523) anaaminika kuwa mjane wakati wa kuchaguliwa kwake kuwa papa, na baada ya Adrian II (867–872) kuwa papa akiwa na umri wa miaka 75, mkewe na binti yake waliishi naye katika Jumba la Lateran hadi, kulingana na Annals ya karne ya 9 ya Mtakatifu Berthon, walipotekwa nyara.

Inaaminika kwamba John XVII (1003) na Clement IV (1265–1268) pia waliiwa kabla ya kuwa papa, na kwamba wengine walikuwa na mahusiano ya nje ya ndoa na kuzaa watoto.

Wanawake wawili wa Kiitaliano wenye ushawishi kwa kawaida hutambuliwa kama mabinti haramu wa makadinali ambao baadaye walikuja kuwa mapapa: mwanamke mtukufu aitwaye Lucrezia Borgia, binti ya Papa Alexander VI (1492-1503) - papa ambaye labda alishutumiwa zaidi kwa mambo yake ya ngono kuliko mtu mwingine yeyote - na Felice della Rovere, mmoja wa watu wenye nguvu zaidi, binti wa Renais wa Italia aliyefanikiwa zaidi wa Renais II. (1503–1513)

Mustakabali wa useja na kujiepusha na tendo la ngono

Ijapokuwa kanisa limeonyesha kubadilika kwa kiasi fulani (kanuni za kukubali makasisi waliofunga ndoa zimelegezwa katika Kanisa la Anglikana na madhehebu mengine ya Kikristo, na wanaume waliooa wametawazwa kwa muda mrefu kuwa makasisi katika Makanisa ya Mashariki), Papa Francis na mtangulizi wake, Papa Benedict XVI, wametetea useja wa kipadre.

Profesa Heinz-Itzen anatabiri kwamba hatimaye kanisa litakubali makasisi waliofunga ndoa katika maeneo ya mashambani - na kuwatawaza wanawake - lakini anaamini kwamba "uwezekano wa kumuona papa aliyeoa katika karne ya 21 ni mdogo."

Linda Pinto, mtawa wa zamani wa Wafransisko - tawi la Kanisa Katoliki - sasa ni mama ambaye hivi majuzi alisherehekea kumbukumbu ya miaka 50 ya ndoa yake. Hana matumaini ya mabadiliko katika hali ya useja.

"Hawataruhusu hili kwa watu waliozaliwa, kubatizwa na kukulia katika Kanisa Katoliki," anamalizia

Imetafsiriwa na Seif Abdalla