Mafuta na gesi: Jinsi mataifa ya Afrika yalivyofaidika na vikwazo vya Umoja wa Ulaya dhidi ya Urusi

Mataifa yote ya Kusini mwa Jangwa la Sahara yanayozalisha mafuta na gesi asilia yameshuhudia kuongezeka kwa mauzo ya nje katika nchi za Muungano wa Ulaya, lakini kwa kiwango gani mapato haya yanaweza kuufaidi uchuni wa ndani?

Kabla ya kuanza kwa vita kati ya Urusi na Ukraine, mnamo tarehe 24, Februari 2022, Muungano wa Ulaya ulitegemea 40.5% kwa Urusi kwa uagizaji wake wa mafuta na gesi na kwa usambazaji wake wa ndani.

Lakini Muungano huo wenye nchi wanachama 27 uliamua kuiwekea vikwazo Moscow, kupinga shambulio lake dhidi ya nchi jirani ya Ukraine.

Tangu wakati huo, siasa ya kikanda ya mafuta na gesi imekuwa ikiendelea na nchi kama Azerbaijan, Israel, Marekani na Misri zikapewa kipaumbele na nchi za EU katika uagizaji wao wa gesi na mafuta.

Japokuwa utegemezi wa mafuta kutoka Kusini mwa Jangwa la Sahara, barani Afrika ni mdogo, bado ni tegemeo la wazungu, ambao wanapendekeza zaidi Muungano wa huo (EU) uchukue mkondo wa biashara ya mafuta na mataifa ya Kusini mwa Jangwa la Sahara.

Mataifa yaliyopo Kusini mwa Jangwa la Sahara barani Afrika yanachukua karibu 3% ya uagizaji wa Umoja wa Ulaya, lakini mapato yanayoongezeka kutokana na uagizaji wa mafuta na gesi kutoka bara hilo yanaweza kusaidia kufufua ukuaji na ustawi miongoni mwa nchi za Ulaya baada ya athari mbaya za Covid 19 na mzozo wa Urusi na Ukraine.

Kwa msingi huo, matumizi ya mafuta ya Afrika tayari yana athari kwa uchumi wa baadhi ya nchi za Afrika ambazo zinazalisha mafuta na gesi kusini mwa Sahara.

Afrika ya Kati, mabilioni zaidi kutokana na gesi safi (hydrocarbon)

Ufaransa imeongeza matumuzi ya uagizaji wa bidhaa zake za mafuta kutoka Afrika Magharibi kwa kiasi cha faranga bilioni 54.5, kwa biashara na Jumuiya ya Mataifa ya Afrika ya Kati (CEMAC ambayo hujumuisha Chad, Equatorial Guinea, Cameroon, Congo na Gabon) katika nusu ya kwanza ya 2023,

Kulingana na ripoti ya hazina ya Ufaransa , Ufaransa iliagiza Euro milioni 966 (karibu 633.7 bilioni CFA Franga) katika kipindi cha miezi 6 ya kwanza ya mwaka, ikilinganishwa na Euro milioni 828 (553. 1 bilioni CFA Franga) ilizoagiza katika nusu ya kwanza ya mwaka 2022.

Kwa mujibu wa ripoti hii, Cameroon iliipatia Ufaransa 3/4 ya sehemu ya uagizaji wake wa bidhaa za mafuta na gesi na 1/4 ya uagizaji wa wa bidhaa hizo ulichukuliwa na nchi zingine za CEMAC.

Hii inaonyesha kuwa ongezeko la matumizi ya ufaransa linatokana na uagizaji wa mafuta yasiyosafishwa, na gesi ya asili iliyosafishwa (LNG) , ambayo iliingizia Cameroon jumla ya Euro milioni 463.8 (karibu 304, 2 bilioni CFA Franga) katika kipindi cha miezi 6 ya kwanza yam mwaka 2023.

Mapato haya ya Cameroon wakati wa nusu ya kwanza ya mwaka huu tayari ni bilioni 108 FCFA kiwango hiki kikiwa ni juu ya matumizi ya kila mwaka ya ununuzi wa hydrocarbon ya Ufaransa nchini Cameroon mnamo 2022.

Fedha zinazotoka Ufaransa tu, bila kuhesabu nchi nyingine za Umoja wa Ulaya, kama vile Ubelgiji, Uhispania na Uholanzi 56%, inaripoti Wizara ya Uchumi ya Cameroon.

Afrika Magharibi yaongozwa na Nigeria

Mzalishaji wa tatu wa mafuta barani Afrika, nyuma ya Libya na Angola, kulingana na kiwango cha hivi karibuni cha uchumi utokanao na mamlaka ya viwango vya uchumi Trading Economics, Nigeria hutoa wastani wa mapipa milioni 1.081 kwa siku , ilieleza ripoti ya 2022.

Nchi hiyo pia ni mzalishaji mkuu wa gesi asilia, ambayo imeiwezesha kukidhi karibu 4% ya mahitaji ya Ulaya tangu 2020.

Lakini sio tu kwamba ugavi huu wa Nigeria umeongezeka kwa kiwango cha juu , bali mapato ya nchi hiyo ya Afrika Magharibi yameongezeka mara dufu baina ya mwaka 2020 na 2022 ikipata ongezeko la karibu 33.7% mnamo 2022, kulingana na ripoti ya msimamizi wa hazina ya Ufaransa iliyochapishwa Mei 2023.

Hii ni kutokana na hydrocarbon ambayo inawakilisha 4/5 ya mauzo yake ya nje, ambayo ilileta dola bilioni 49.8, wizara ya fedha ya Ufaransa ikikadiria faida kubwa ya takriban bilioni 30 FCFA, ikilinganishwa na bilioni 21 zilizotangazwa na Shirika la Takwimu la Nigeria.

Mwezi Julai mwaka jana, naibu mkurugenzi mkuu wa idara ya nishati ya Tume ya Muungano wa Ulaya, Matthew Baldwin aliitembelea Nigeria kujadili ongezeko la usambazaji wa gesi kwa EU.

Angola pia haijabaki nyuma

Luanda pia imefaidika na mzozo kati ya nchi za EU na Urusi, ambapo gesi yake asilia( hydrocarbon) ilichangia karibu 95% ya mauzo yake yake ya nje mwaka jana.

Nchi hii iliongeza mauzo yake ya gesi asilia iliyosafishwa nje kwa 79%.

Hii iliingizia Franga bilioni 3,900 za CFA kwa wastani.

Kiwango hicho kikiongezewa kwenye mapipa yake milioni ya mafuta ghafi 380 ambayo yaliingizia dola bilioni 40 (karibu bilioni 24,000 kya faranga za CFA mwaka jana).

Bidhaa za petroli zilizosafishwa zinakuja nyuma sana, na bilioni 447 tu.

Takwimu hizi, ikiwa zitawekwa pamoja, zinawakilisha ongezeko la 49% katika mauzo ya nje ya Angola ikilinganishwa na 2021.

Sababu ni kwamba, ingawa Luanda inauza mafuta yake hasa kwa China, nchi ya Umoja wa Ulaya, hasa Italia ambayo ilitegemea asilimia 45 ya uagizaji wa gesi ya Urusi, imewasiliana na mamlaka ya Angola, ikitarajia kuanzia sasa kuachana na ununuzi wa bidhaa hiyo Urusi.

Italia tayari ipo Msumbiji kupitia kampuni yake ya Eni, iliyopo katika mkoa wa Cabo Delgado, na ina uwezo wa kila mwaka wa tani milioni 3 za gesi.

Miradi ya kuimarisha usambazaji katika nchi za Kusini mwa Jangwa la Sahara barani Afrika

Tunachojua kwa sasa ni kwamba bidhaa za petroli, hasa gesi asilia, zinaleta matumaini makubwa kwa nchi zinaizozalisha.

Kutokana na umuhimu wa gesi ambayo ni muhimu katika utoaji wa joto kwa mataifa yenye baridi kali , nchi za 18 za Afrika zina matumaini kuwa zitaisafirisha au zitaiuza nje katika miezi ijayo.

Kuanzia na Msumbiji, ambayo iligundua mwaka 2010 moja ya amana muhimu zaidi kusini mwa Sahara, ambayo inapaswa kufikia tani milioni 60 za gesi kwa mwaka.

Nchi hiyo bado imekwama katika vita dhidi ya jihadi ambayo inakwamisha kuanza kwa shughuli za uzalishaji. Maeneo ya ujenzi wa miundombinu ya uendeshaji wa pwani yaliyozinduliwa na kampuni ya Ufaransa ya Total Energies ni katika kusimama.

Makubaliano yaliyosainiwa hivi karibuni na Eni ya Italia kwa ajili ya uzalishaji wa gesi ya Offshore, kufuatia kuanza kwa mazungumzo yaliyoanzishwa kufuatia kuzuka kwa vita vya Russo-Ukrainian, inawakilisha matumaini halisi ya uzinduzi, katikati ya 2024, ya mradi wa pili wa gesi. matumizi ya gesi asilia nchini.

Italia pia inajiimarisha katika Angola. Mamlaka za nchi hizo mbili zimefanya mikutano kadhaa katika miezi ya hivi karibuni, kwa lengo kuu la kuongeza uzalishaji wa LNG ya Angola.

Tayari iko nchini tangu 1980, kampuni ya Italia Eni ilisaini makubaliano mnamo Agosti 2022 na BP ya Uingereza.

Dola bilioni 2.5, mradi wa pamoja wa miaka 7 ambao uliunda Azule Energy, mzalishaji mkubwa wa gesi na mafuta katika nchi hiyo ya kusini mwa Afrika.

Pamoja Venture inajiunga na waendeshaji wengine tayari waliopo kama vile Kampuni ya Mafuta ya Ghuba ya Cabinda, kampuni tanzu ya Chevron ya Kiingereza au Nguvu za Jumla za Ufaransa ambazo ziliwekeza mwaka jana, dola milioni 850, (karibu bilioni 510 CFA Francs) ili kuongeza uzalishaji wake kwa kupanua mtandao wake wa chini ya maji na kuiunganisha na uzalishaji unaoelea, uhifadhi na kupakua chombo.

Inatosha kuongeza uzalishaji wa muuzaji wa pili mkubwa wa hydrocarbon barani.

Magharibi mwa Afrika, Nigeria, ambayo ni mshindani wa Angola, inatarajia kuongeza uzalishaji wake wa LNG, ambayo kiwango chake kikubwa kinapaswa kupelekwa Ulaya kulingana na mamlaka ya Nigeria.

baada ya kuwasiliana na EU mwezi Julai mwaka jana kujadili ongezeko la uzalishaji wake Sserikali ya Abuja, iliamsha tena mradi wa trans-Sahara uliokuwa umetelekezwa tangu 2009.

Hili ni bomba la mafuta linalokusudiwa kupeleka LNG katika eneo la Ulaya. Mradi huo, wenye gharama ya dola bilioni 10 na urefu wa kilomita 4,128, lazima upitie Niger na Algeria na makubaliano yalisainiwa mwishoni mwa Julai 2023.

Bado katika Afrika Magharibi Senegal na Mauritania bado ni tegemeo. Nchi hizo mbili jirani zimewekeza dola bilioni 5 katika kipindi cha miaka mitano iliyopita kupanua uwanja wa gesi wa Grand Tortue Ahmeyim uliopo mpakani mwao.

Ni lazima kuanza shughuli kabla ya mwisho wa mwaka huu kulingana na ahadi ya mamlaka. Kwa uwezo wa uzalishaji wa wastani wa tani milioni 2.5 kwa mwaka katika miaka yake ya mwanzo , kituo hicho kinatarajiwa kufikia uzalishaji wa hadi tani milioni 10 kila mwaka ifikapo mwaka 2030.

Hata kabla ya tani za kwanza, kituo kinachosimamiwa na Makampuni ya Uingereza BP na Marekani Kosmos Energy tayari linaamsha tamaa za Ulaya.

Mnamo Julai 2022, miezi 5 baada ya vita vya Urusi na Ukraine, kansela wa Ujerumani Olav Scholz (nchi inayotegemea sana gesi ya Urusi) alisafiri kutoka Dakar hadi Senegal, na kuifahamisha serikali matarajio ya kufanya biashara na Senegal katika eneo hili.

"Ninachukulia nishati na gesi asilia kama sehemu muhimu ya uhusiano wa baadaye kati ya Ulaya na Afrika," alisema Scholz katika mkutano wa pamoja na waandishi wa habari na Rais wa Senegal Macky Sall.

Uzalishaji wa gesi ya Cameroon katika eneo la Hilli Episeyo nje ya mji wa bahari wa Kribi unatarajiwa kuimarika mwaka huu kwa tani milioni 1.6 kwa mwaka kulingana na utabiri rasmi.

Nchi jirani ya Congo pia ina mpango kabambe. Ikiwa ni mzalishaji wa sita mkubwa wa mafuta barani Afrika, taifa hili la Afrika ya Kati linatarajiwa kuzalisha tani milioni 0.6 za gesi kabla ya mwisho wa mwaka huu, lakini kiwango hicho kinatarajiwa kuongeza hadi tani milioni tatu miaka miwili baadaye.

Ni mradi wa karibu dola bilioni 400 uliopo Pointe Noire ambako jiwe la msingi la ujenzi wake liliwekwa mwezi Mei imwaka jana. Sehemu ya esi hii inakusudiwa kuuzwa nje, hasa Ulaya kulingana na mamlaka.

Je, uboreshaji unaweza kudumu?

Afrika ilizalisha kiwango cha chini cha gesi safi mnamo 2022, lakini ilifaidika kutokana na kuongezeka kwa gharama kubwa ya mauzo ya mafuta haya.

Ongezeko hili la mapato linaloamriwa na sheria ya ugavi na mahitaji haliwezi kudumishwa katika kiwango hiki.

"Kuhusu bei ya gesi duniani, wanaweza kukabiliwa na kushuka kwa garama kutokana na kuimarika kwa vyanzo vya usambazaji kutoka nchi za Umoja wa Ulaya, licha ya kudorora kwa mauzo yake kutokana na mzozo wa Urusi na Ukraine", inachambua ripoti kutoka kwa wizara ya uchumi ya Cameroon.

Benki ya Dunia, katika utabiri wake Aprili mwaka jana, ilitarajia kushuka kwa 16% kwa gharama yake kwa mwaka huu 2023.