Ngono na mambo mengine yanayoboreka kadri unavyozeeka

Laura Plitt

BBC News

Cheka upendavyo, lakini jua pia haya yatatokea kwako.

Kwa miaka mingi, uso wako utabadilika. Karibu na macho na juu ya midomo, utapata makunyanzi ya kwanza yakijitokeza. Baadaye, makunyanzi yatakuwa ya kina kiasi kwamba kila mtu ataweza kuyaona wazi kwa macho.

Kuna nywele ambazo zimemea pembeni kando na nyingine itajitokeza juu ya nyingine zote katika sehemua ambazo hutarajii kuziona

Hatutaingia kwenye mada - kwa mtindo fulani - nywele hizo za kijivu ambazo ni ngumu kama waya haziwezi hata kuchangia wingi wa nywele zako kichwani.

Wala usiseme maumivu (ya misuli? kiungo?) ambayo hukupata mara tu unapotoka kitandani, au ambayo hukushambulia katikati ya shughuli za kawaida.

Karibu uzeeni...au angalau kwa wazo kwamba wengi wetu tumeununua!

Katika jamii ambazo huwaabudu vijana kupita kiasi ambao huuchukulia ujana kama kitu cha thamani, unapopitisha umri wa miaka 35 au 40 inakuwa ni kama uhalifu.

"Mtazamo mkuu ni kwamba kuzeeka ni mchakato wa kuzorota unaoweza kuepukika, na jambo hilo linachukuliwa kama ni matokeo ya kuenea kwa uzee (ubaguzi unaozingatia umri) uliopo katika jamii nyingi, na ambao ni wa kudumu na wa hatari sana kiasi kwamba ni rahisi kwetukukubali hadithi hii ya uwongo," Jemma Mouland, naibu mkurugenzi wa utafiti, athari na sauti katika Kituo cha Uzee Bora, ahirika lisilo la kiserikali (NGO) lenye makao yake makuu London, Uingereza, aliiambia BBC.

Wakati katika hali halisi "kuzeeka kunapaswa kuonekana kama mchakato wa kujitajirisha, wakati wa uwezekano mpya (….) kukuza mambo mapya ya kufurahisha na maslahi, kuanzisha safari mpya au kuchangia katika jamii yako mwenyewe."aliendeelea kusema.

Hata hivyo, Mouland anasema kwamba ni lazima tuwe waangalifu kufikiria umri wenyewe kuwa kiashirio, kwa kuwa “uzoefu wa miaka yetu ya baadaye huchochewa na mambo mengine mengi kama vile mahali tunapoishi, hali yetu ya maisha ya kijami na kiuchumi, kizazi chetu, ana vile vile inategemea iwapo tuna ulemavu au la.”

Isitoshe, asema, “tofauti kati ya watu wa umri mmoja huenda zikawa kubwa zaidi kuliko tofauti kati ya vikundi vya umri tofauti-tofauti .

Zaidi ya hayo, anasema, " tofauti ndani ya kikundi cha umri inaweza kuwa kubwa zaidi kuliko tofauti kati ya vikundi vya umri tofauti ."

Asili ni ya busara

Kama mtu ambaye amepita umri wa miaka miaka 50, naweza kusema, kwa heshima kubwa, kwamba wazo hili la kutisha la uzee sio tu limepitwa na wakati, lakini, pia limegubikwa na uongo mkubwa.

Uzee huwa ni jambo la asili na ni wa busara, anasema. Na nadhani ni hivyo. Je, makunyanzi huongezeka? Na kupungua kwa uwezo wako wa kuona. Unaongezeka uzito wa mwili na nguo zako hazifai? Naam na katika kipindi hiki huwa hujali sana watu wengine wanachofikiria kuhusu mavazi na muonekano wa mwili wako.

Hiyo ni kweli, kujithamini na kujiamini ni baadhi ya mambo ambayo yanaboresha zaidi kadri umri wako unavyoongezeka.

Hiyo ni kweli, kujithamini na kujiamini ni baadhi ya mambo ambayo yanaboresha zaidi ya miaka.

Sio hayo tu: kuna mambo mengine ambayo pia yanaboreshwa na umri, mengine ambayo angalau hayapungui kwa njia ambayo ilifikiriwa, na ujuzi fulani ambao huwa bora sio katika maua ya ujana, lakini baada ya kufikia miaka ya thelathini au hata mapema katika miaka 40 (kama vile kukimbia: kulingana na utafiti wa 2020, wakati mzuri kwa wanawake ni kati ya miaka 40 na 44, na kati ya 45 na 49 kwa wanaume).

Utambuzi wa tabia

Hapo awali, ilifikiriwa kuwa ubongo ulifikia kilele chake karibu na umri wa miaka 20, na kutulia tunapofikia umri wa kati, na kisha kuanza kupungua hatua kwa hatua.

Hivi sasa, inajulikana kuwa ubongo hubadilika na hukua katika maisha yetu yote. Na ingawa baadhi ya vipengele vya utambuzi huzorota kadiri umri unavyoendelea - kama vile kumbukumbu ya kufanya kazi, mchakato wa kiakili wa kuhifadhi taarifa kwa muda ili kuchakata taarifa - zingine huboreka.

Kulingana na makala iliyochapishwa katika Jarida la Afya la Chuo Kikuu cha Harvard nchini Marekani, kuhusiana na umri, "ubongo unakuwa bora katika kuchunguza uhusiano kati ya vyanzo mbalimbali vya habari, kupata picha kubwa zaidi, na kuelewa athari za matatizo maalum", kitu ambayo huweka msingi wa kile kinachochukuliwa kuwa hekima, dhana ambayo kwa kawaida huhusishwa na umri.

Kulingana na utafiti uliofanywa na Michael T. Ullman, profesa katika Idara ya sayansi ya ubongo na Mkurugenzi wa Maabara ya Ubongo na Lugha, Chuo Kikuu cha Georgetown, Marekani, na Joao Veríssimo, profesa msaidizi wa Sanaa na Binadamu katika Chuo Kikuu Kutoka Lisbon, Ureno, kuna kazi mbili muhimu za ubongo zinazoboresha na kuzeeka.

Moja ni aina ya tahadhari inayoitwa mwelekeo, ambayo inahusisha kuhamisha rasilimali za ubongo kwenye eneo fulani na nyingine ni kizuizi cha utendaji, ambayo huzuia habari za kuvuruga au zinazokinzana ili kutuwezesha sisi kuzingatia kile ambacho ni muhimu.

"Hilo kimsingi linakulenga wewe tunapozungumza, na kupuuza tabasamu la Joao," Ullman aliambia BBC wakati wa mazungumzo ambayo yetu sisi watatu tunaozungumza kwenye Zoom.

"Hilo ni jambo ambalo lilifikiriwa kuwa linaharibika,tunapozeeka na tunaonyesha kuwa linaboreka."

"Lakini pia kuna mambo mengine ya utambuzi ambayo huboreka," anaongeza, kama vile " msamiati na udhibiti wa kihisia (uwezo wa kudhibiti misukumo yako)."

"Vitu hivi vyote vinavyoboreka huwa huivyo , labda, kwa sababu ya uzoefu ."unaotokana na umri mkubwa.

Ullman, mwenye umri wa miaka 61, anasema kwamba kulingana na uzoefu wake mwenyewe, bado "anaboreka katika mambo magumu ninayofanya, kama vile kuandika nyaraka za kisayansi na kufanya utafiti. Ninashuku nitapiga hatua katika miaka 10 au 15, lakini ' bado ninaendelea kuwa bora." Japo ni polepole zaidi kuliko miaka 5 iliyopita."

Mfumo wa kinga /mzio

Ingawa kinga yetu ya mwili huelekea kudhoofika kadiri umri unavyoongezeka (tunazalisha chembechembe chache nyeupe za damu, zinafanya kazi kwa ufanisi mdogo), kuna sehemu nyingine ya mfumo wetu wa kinga ambayo, kutokana na vimelea mbalimbali vya magonjwa ambayo imekumbana nayo kwa miaka mingi, imekuwa na nguvu zaidi.

Tunazungumza juu ya kumbukumbu ya mfumo wa kinga ambayo inafanya kazi kwa njia sawa na kumbukumbu ya ubongo wetu.

“Mara ya kwanza mwili wetu unapokumbana na aina fulani ya maambukizo, huwa unaugua sana. Lakini mara ya pili, ya tatu au ya nne unapokutana nayo, tayari umejifunza kujibu ipasavyo na kwa ufanisi, hadi hatuugui tena , au tukifanya hivyo, ni dhaifu zaidi kuliko mara ya kwanza," John Upham, profesa wa Tiba ya mfumo wa kupumua, katika Chuo Kikuu cha Queensland, Australia, aanaielezea BBC Mundo.

"Kumbukumbu ya kinga sio nzuri haswa mapema maishani. "Inakuwa bora na bora wakati wote wa utoto, utu uzima, na umri wa kati, na inaendelea kufanya kazi vizuri sana hadi pengine miaka yako ya mwisho ya 60, miaka ya 70 na ushee," anasema.

Matokeo yake, watu wazee wanaugua homa au mafua mara chake - isipokuwa wana magonjwa mengine ya msingi - hasa ikilinganishwa na watoto wadogo, ambayo wengi wao wanakutana nayo kwa mara ya kwanza na wanaugua kila wakati.

Faida nyingine ya ziada ni kupunguza ukubwa wa mizio.

"Watu wenye umri wa zaidi ya miaka 60 au 70 huwa na mizio machache zaidi kuliko watoto au watu wazima," anasema Upham.

Wazee hawapati mzio mpya, na wale wanaopata mizio hutoweka kwa urahisi.

Hii "inaweza kuwa kutokana na ukweli kwamba mfumo wako wa kinga haufanyi kazi kwa nguvu," anasema.

Mwishowe, "kuwa na kinga kali au dhaifu inaweza kuwa na faida au hasara kulingana na hali: ikiwa haufanyi kazi sana inaweza kuwa shida wakati una maambukizi, lakini kwa kweli ni nzuri kwa suala la mzio. ”

Furaha

Ni vigumu kuhesabu furaha, lakini sayansi imekuwa ikitafuta njia ya kuibainisha tangu angalau miaka ya 90.

Na ingawa kuna mambo mengi yanayoathiri uwezo wetu wa kufurahia maisha - hali ya kijamii na kiuchumi, afya, nk - watafiti waligundua kuwa bila kujali mambo haya au idadi ya watu, kuna muundo: furaha ina umbo la U.

Hiyo ni, watu huingia katika utu uzima wakiwa na furaha kiasi, hisia hii hupungua kadiri miaka inavyosonga mbele (mfano wa kawaida ni shida maarufu ya maisha ya kati) na kisha huibuka tena hadi kufikia karibu miaka 70.

Wanauchumi Andrew Oswald wa Chuo Kikuu cha Warwick nchini Uingereza na David Blanchflower wa Chuo cha Dartmouth nchini Marekani walipima nadharia ya U kwa kutumia data kwanza kutoka kwa watu 500,000 nchini Marekani na Ulaya Magharibi, na waliona kupungua nadharia hiyo miongoni mwa watu wenye umri wa kati.

Habari zilizokusanywa baadaye katika Asia, Amerika ya Kusini na Ulaya ya Mashariki, pamoja na tafiti katika nchi 72 zilizoendelea ziliishia kuthibitisha muundo huo huo.

Kwa nini tunarejesha uwezo wa kufurahia maisha tunapozeeka?

Nadharia nyingi zinaelezea kwa nini wazee wana furaha au mtizamo chanya zaidi kuliko vizazi vidogo.

Dana Rosenfeld, mtaalamu wa magonjwa ya jamii katika Chuo Kikuu cha Westminster, nchini Uingereza, anasema katika makala katika Mazungumzo kwamba, kimsingi, "vijana wanaathiriwa na matukio yanayosumbua zaidi kuliko wazee" (kama vile kupunguzwa kwa mshahara au ukosefu wa ajira). Pia, kwa umri, anasema, "tunazingatia kumbukumbu na habari nzuri , na tunakuwa bora katika kudhibiti hisia zetu."

Laura Carlsten, profesa wa saikolojia katika Chuo Kikuu cha Stanford, nchini Marekani, anaiunganisha na "uwezo wa kipekee wa wanadamu kutambua vifo vyetu wenyewe na kufuatilia upeo wetu wa wakati."

Kuridhika kingono

Kinyume na kile ambacho wengi hawatarajii, tafiti mbalimbali zinaonyesha kwamba wazee wana kiwango cha juu cha kuridhika kingono.

Utafiti juu ya shughuli za ngono na kuridhika kwa wanawake wenye umri mkubwa uliofanywa nchini Marekani, kwa mfano, uligundua kuwa nusu ya wanawake wenye umri wa miaka 80 walikuwa na uwezo wa kufikia kilele kila wakati au wakati mwingi wakati wa kujamiiana.

Kwa nini huu unaweza kuwa uzoefu mzuri zaidi kulingana na umri?

"Tunapozeeka, tuna ukomavu zaidi wa kihisia ili kuthibitisha na kuchunguza zaidi ya kile tunachotaka. Na ni kutoka na hilo ambapo uzoefu wetu wa ngono unapanuka na tunaweza kuanza kuzingatia kile kinachotupa raha," aliiambia BBC. World Catalina Lawsin, mwanasaikolojia anayeishi Marekani.

Kujiamini, kujisikia vizuri zaidi na wewe ni nani na kwa mwili wako mwenyewe pia huchangia kufanya uzoefu wa kijinsia kuwa wa kupendeza zaidi.

Na kwa hili ni aliongeza ukweli rahisi kwamba, katika umri wa uzee, sisi kawaida huwa na muda zaidi bure na mahangaiko yetu ya kimaisha huwa yamepungua na hivyo kuwa na nafasi kila siku kwa ajili ya kushiriki ngono, anasema Natalie Wilton, mtaalamu na mfanyakazi wa kijamii mwenye uzoefu mkubwa katika jinsia miongoni mwa wazee.

"Ukifikiria kuhusu mtu mzima wa kawaida mwenye umri wa makamo ambaye ana kazi ya wakati wote, watoto, na kuwatunza watu wengine, yote huyafanya maisha yake kuwa yenye shughuli nyingi ambazo humfanya asiwe na muda wa ngono, kwa hivyo kuna sababu nyingi nzuri za ni kwa nini ngono inaweza kuboreka kadri umri unavyoongezeka, "anasema Wilton.

Kwa kweli, sio kitu kinachotokea kichawi, kwa kuingia tu uzee.

Imetafsiriwa na Dinah Gahamanyi na kuhaririwa na Ambia Hirsi