Jinsi ya kuwa na busara zaidi mwaka huu

    • Author, Prof Steven Pinker
    • Nafasi, Harvard University

Watu wengi hutumia Mwaka Mpya kufanya mageuzi katika maisha yao - kutumia njia ya busara zaidi na kwa masilahi yenye ubora kwa wote.

Ingawa wote tunapaswa kukubaliana kuwa kufanya maamuzi ya namna hiyo si rahisi kama inavyoonekana.

Hapa kuna mifano mitatu kutoka mwanafalsafa Pinker - ya namna ya kuweka mitego ya kawaida na jinsi ya kuiepuka.

1. Wewe wa baadae

Wakati watu wanatofautisha kile "wanachofikiri" na kile "wanachohisi", mara nyingi kile wanachofikiria ni tofauti kati ya furaha ya haraka na ya muda mrefu.

Kwa mfano - kufurahia sikukuu sasa na kesho kutaka mwili mwembamba ; leo kuwa na pesa za kutosha wakati wa kulipa kodi; usiku wa mapenzi na uhalisia wa maisha baada ya miezi tisa.

Utofauti kati ya nyakati unaweza kuhisi mapambano kati yenu, kama kuna mtu ambaye anafurahia zaidi kuangalia tamthilia na mwingine anafurahia matokeo mazuri ya mtihani.

Katika kipindi kimoja cha The Simpsons, Marge anamuonya mume wake atajutia mwenendo wake, na anajibu, "Hilo ni tatizo la siku za baadae , simwonei wivu mtu huyo." Na kuzua swali: je, tunapaswa kujinyima sasa ili kunufaisha nafsi zetu za wakati ujao?

Majibu si lazima . "Kunguza yajayo", kama wachumi wanavyoita, ni busara kwa kiwango fulani. Ndio tunasisitiza juu ya riba ya benki ili kufidia kwa kutoa pesa sasa kwa kubadilishana na pesa baadaye.

Baada ya yote, labda tutakufa na dhabihu yetu itakuwa na imekuwa bure, "Maisha ni mafupi. Kula chakula kizuri kwanza."

Labda malipo yaliyoahidiwa hayatawahi kufika, kama wakati mfuko wa pensheni unapoanza.

Na baada ya yote, wewe ni kijana mara moja tu.

Haina maana kuweka akiba kwa miongo kadhaa ili kununua radio yenye mdundo mkubwa wa gharama katika umri ambao huwezi tena kusikia tofauti.

Kwa hivyo shida yetu sio kwamba tunapunguza siku zijazo, lakini kwamba tunaipunguza kwa kasi sana.

Tunakula, kunywa na kufurahi kana kwamba tutakufa katika miaka michache tu.

Na tunapunguza siku zijazo. Tunajua wakati fulani tunapaswa kuanza kuweka akiba kwa siku za mvua, lakini pesa tulizonazo sasa zinamalizika mfukoni mwetu

Mapambano baina ya nafsi inayopendelea ujira mdogo sasa na mtu anayependelea malipo makubwa hapo baadaye, yamesukwa katika hali ya kibinadamu.

Imechezwa kwa muda mrefu katika sanaa na hadithi.

Kuna hadithi ya kibiblia ya Hawa kula tunda licha ya onyo la Mungu kwamba yeye na Adamu watafukuzwa kutoka Paradiso ikiwa atafanya hivyo - na kisha panzi wa hadithi ya Aesop, ambaye huimba majira yake mbali wakati chungu anafanya kazi ya kuhifadhi chakula, na kujikuta mwenyewe na njaa wakati wa baridi.

Lakini mtazamo huo umeingiza mkakati maarufu wa kujidhibiti.

Huo ni, ubinafsi wetu wa sasa unaweza kushinda ubinafsi wa siku zijazo kwa kuzuia chaguzi zake.

Tunaposhiba, tunaweza kutupa chokoleti ila si tukiwa na njaa hakuna kitu cha kula.

Tunapochukua kazi, tunawaidhinisha waajiri wetu kutoa sehemu ya kumi ya mishahara yetu kwa kustaafu ili kusiwe na ziada ya kulipa mwishoni mwa mwezi.

Ni njia moja tunaweza kutumia sababu kushinda majaribu, bila kutegemea juhudi chanja ya utashi - ambayo ni rahisi kupita kwa sasa.

2. "Mimi nikifiria kama mwerevu "

Kuridhika na kidogo si kwa mtazamaji wa anga kutaka kuona mambo katika "mawingu " - ni burudani ya aina yake.

Tunatafuta umbo ambalo linaweza kutuelezea sababu zinaweza kuwa ishara za sababu iliyofichwa.

Lakini hii inatuacha katika hatari kusema sababu za uongo katika kelele zisizo na mpangilio.

Matukio yanapotokea kwa mfululizo, bila shaka yatakusanyika katika makundi katika akili zetu - isipokuwa kama kuna mchakato fulani usio wa kawaida unaowatenganisha.

Na kwa hivyo tunapopitia matukio ya kuhuzunisha kwa bahati mbaya maishani, tunaikiria kwamba mambo mabaya hutokea kwa sababu baadhi ya watu wanazaliwa wakiwa na bahati mbaya, au kwamba Mungu anajaribu imani yetu.

Hatari iko katika wazo lisilo na uhakika ambalo kwa kweli ni mawazo mawili.

Mambo hutokea na kurejelea mchakato wa machafuko ambao hutoa data bila sababu - kama vile kifo au ubadilishaji wa sarafu. Lakini pia inaweza kurejelea takwimu zinazokataa mukhtasari rahisi.

Kwa mfano - "vichwa, mikia, vichwa, mikia, vichwa" inaonekana kujirudia rudia, wakati "vichwa, vichwa, vichwa, mikia, mikia, mikia" haina kwa sababu ya pili inaweza usitumie katika "vichwa vitatu, mikia mitatu".

Watu wanakimbilia kuhukumu kwanini jambo limejirudia kwa mara ya pili kuwa na uwezekano mdogo, ingawa kila mlolongo unawezekana kwa usawa.

Wanaweza hata kuweka dau kwamba baada ya safu ndefu ya vichwa, sarafu inastahili mikia, kana kwamba ina kumbukumbu na nia ya kuonekana sawa - sawa na udanganyifu wa mchezaji wa kamari.

Tunachoshindwa kuthamini mara nyingi ni kwamba mchakato wa mambo kujirudia unaweza kutoatakwimu isiyo ya kweli.

Hakika, imehakikishwa kufanya hivyo katika utimilifu wa wakati.

Tunafurahishwa na matukio kwa sababu tunasahau ni njia ngapi za matukio kutokea.

Kwa mfano, uko kwenye hafla iliyo na wageni kadhaa - kuna nafasi gani kwamba watu wawili watakuwa wanasheherekea siku moja ya kuzaliwa?

Jibu ni "bora kuliko 50-50". Na kwa wageni 60, ni 99%!

Uwezekano mkubwa zaidi unatushangaza kwa sababu tunajua hakuna uwezekano kwamba mtu aliyealikwa bila mpangilio atashiriki siku yetu ya kuzaliwa, au siku nyingine yoyote ya kuzaliwa.

Tunachosahau ni siku ngapi za kuzaliwa kuna - 366 katika miaka kadhaa - na kwa hivyo kuna fursa ngapi za bahati mbaya.

Maisha yamejaa fursa nyingi.

Labda kama leseni ya namba za mbele ya gari yangu inaelezea sehemu ya nambari yangu ya simu nyuma.

Labda ndoto au hali ya kutatanisha inatimia - baada ya yote, mabilioni yao huelea katika akili za watu kila siku.

Hatari ya mambo kujirudia kupita kiasi hutufanya kutafuta ukweli - kama vile mwanasaikolojia anayedai kuhusu utabiri sahihi uliochaguliwa kutoka kwa orodha ndefu ya makosa ambayo anatumaini kuwa kila mtu atasahau.

Inaitwa Texas sharpshooter fallacy - ikimaanisha mshikaji ambaye anapiga risasi kwenye ukuta wa ghala na kisha kuchora shabaha ya duara kuzunguka shimo ili kufanya ionekane kama yeye ni risasi.

Mitindo ya kuona inavutia sana tunapochagua muundo baada tu ya kuutazama - tunapopata kusema, kama mtazama mawingu anayeweza kudai anaona ngamia au nyangumi.

Ukalimani wa kupita kiasi ni kazi hatari haswa wakati wa kufuatilia kwa karibu uhakika wa masoko ya fedha, huku kupinga kishawishi chochote kunatoa fursa kwa mwekezaji mwenye akili timamu.

Pia hutoa fursa katika kuishi maisha ya mtu - kuepuka kufikiri kila kitu kinatokea kwa sababu na kuepuka kuongoza uchaguzi wako binafsi kwa sababu ambazo hazipo.

3. Kuwa sahihi au kuwa sawa

Tunapokuwa tukishiriki katika midaharo ya wanazuoni, lengo letu linapaswa kuwa kufikia kwenye ukweli.

Lakini wanadamu ni wanyama- na mara nyingi lengo ni kuanza mdahalo tu.

Unaweza kufanyika bila mazungumzo - kwa mkao wa aina yake, kutazaman sana, sauti ya juu, ubishani wa mara kwa mara na maonesho mengine ya kutawala.

Utawala unaweza pia kutekelezwa katika maudhui ya mabishano, kwa kutumia mbinu nyingi zisizo za wazi zilizoundwa ili kumfanya mpinzani aonekane dhaifu au mpumbavu. Hizi zinaweza kujumuisha:

• Kubishana - kushambulia mtu badala ya hoja yenyewe

• Kupuuzia hoja ya mtu mwingine na kisha kushambulia upotoshaji.

• Hatia kwa kushirikiana - badala ya kufichua dosari katika mabishano, akitoa tahadhari kwa watu wasioheshimika ambao wanaihurumia.

Mapambano ya kiakili, kwa hakika, yanaweza kuwa mchezo wa kustaajabisha wa watazamaji.

Wasomaji wa majarida ya fasihi hufurahia riposti zinazobishana kati ya wasomi.

Aina maarufu ya video za YouTube huangazia shujaa ambaye "huharibu" au "kumiliki" au "kuondoa" muulizaji maovu (uwepo wa mafumbo).

Lakini kama hoja ya mjadala ni kufafanua uelewa wetu - badala ya kuangazia chanzo - tunapaswa kutafuta njia za kudhibiti tabia hizi mbaya.

Sote tunaweza kukuza hoja kwa kubadilisha mijadala ya kiakili, ili watu wachukue imani zao kama dhana zinazopaswa kujaribiwa badala ya kauli mbiu zinazopaswa kutetewa.