හිස්බුල්ලා නායක හසන් නස්රල්ලා යනු කවුද?
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Reuters
- Author, ඩේවිඩ් ග්රිටන්
- Role, බීබීසී පුවත්
හිස්බුල්ලා නායක හසන් නස්රල්ලා මරා දැමීමෙන් පසුව ද ලෙබනනයට එල්ල වන ඊශ්රායල ප්රහාර අඛණ්ඩව පවතී.
ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා පවසන්නේ නස්රල්ලාගේ මරණය "පළිගැනීමකින් තොරව නිමා නොවන" බව ය.
ලෙබනනයේ සටන්කාමී ෂියා ඉස්ලාමීය හිස්බුල්ලා ව්යාපාරයේ නායකයා වන ෂෙයික් හසන් නස්රල්ලා, මැදපෙරදිග සිටින වඩාත් ප්රසිද්ධ හා වඩාත්ම බලගතු චරිතයකි.
ඊශ්රායලය විසින් ඝාතනය කරනු ඇතැයි යන බිය නිසා වසර ගණනාවක් තිස්සේ නස්රල්ලා ප්රසිද්ධියේ පෙනී සිටියේ නැත.
සෙනසුරාදා ඊශ්රායල හමුදාව කියා සිටියේ ඔවුන් බේරූට් වෙත එල්ල කළ ප්රහාරයකින් නස්රාල්ලා මරා දැමූ බවයි.
ඉරානය සමඟ සමීප පෞද්ගලික සම්බන්ධතා ඇති කලාතුරකින් ප්රසිද්ධියේ පෙනී සිටින චරිතයක් වූ ඔහු හිස්බුල්ලා සංවිධානය අද තිබෙන දේශපාලන හා හමුදා බලවේගය බවට පත් කිරීමේ ප්රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර කණ්ඩායමේ ආධාරකරුවන්ගේ ගෞරවයට පාත්ර විය.
නස්රල්ලාගේ නායකත්වය යටතේ, හිස්බුල්ලා සංවිධානය පලස්තීන සන්නද්ධ කණ්ඩායම වූ හමාස්, මෙන්ම ඉරාකයේ සහ යේමනයේ සන්නද්ධ සටන්කරුවන් පුහුණු කිරීමට උදව් කර ඇති අතර ඊශ්රායලයට එරෙහිව භාවිතා කිරීම සඳහා ඉරානයෙන් මිසයිල සහ රොකට් ලබාගෙන ඇත.
උණුසුම් පුවත්, විශ්ලේෂණ සහ විශේෂ විශේෂාංග ඔබේ දුරකතනය වෙත ඍජුව ම ලබා ගන්න.
සම්බන්ධ වීමට link එක click කරන්න
End of podcast promotion
ලෙබනනය අල්ලාගෙන සිටි ඊශ්රායල් හමුදාවන්ට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා පිහිටුවන ලද සන්නද්ධ කණ්ඩායමක සිට ලෙබනන් හමුදාවට වඩා ශක්තිමත් යුද හමුදාවක් දක්වා ඔහු හිස්බුල්ලා සංවිධානය පරිණාමය සඳහා මෙහෙයවනු ලැබුවේය. ලෙබනන් දේශපාලනයේ බලපෑම් සහගත අයෙකු ලෙස සෞඛ්ය, අධ්යාපනය සහ සමාජ සේවා සපයන ප්රධාන සැපයුම්කරුවෙකු වූ ඔහු කලාපීය ආධිපත්යය සඳහා ඉරානය ඉදිරියට ගෙන ඒමේ ආධාරකරුවෙකු ද විය.
1960 දී උපත ලද හසන් නස්රල්ලාගේ හැදී වැඩුණේ බේරූට් හි නැගෙනහිර බෝර්ජ් හැම්මූඩ් ප්රදේශයේ වන අතර එහි ඔහුගේ පියා අබ්දුල් කරීම් කුඩා එළවළු වෙළඳාමක් පවත්වාගෙන ගියේය. ඔහු දරුවන් නව දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ වැඩිමහල් දරුවා විය.
1975 දී ලෙබනනය සිවිල් යුද්ධයට මැදිවීමෙන් පසු ඔහු එවකට ෂියා සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් වූ අමල් ව්යාපාරයට සම්බන්ධ විය. කෙටි කලක් ඉරාකයේ ශුද්ධ වූ නජාෆ් නගරයේ ෂියා සෙමනේරියකට සහභාගී වී සිටි ඔහු සහ තවත් අය අමල් සමඟ නැවත සම්බන්ධ වී 1982 වසරේදී ඉන් ඉවත් වුයේ පලස්තීන සටන්කාමීන්ගේ ප්රහාරවලට ප්රතිචාර වශයෙන් ඊශ්රායලය ලෙබනනය ආක්රමණය කිරීමෙන් ටික කලකට පසුව ය.
බෙකා නිම්නය පදනම් කරගත් ඉරානයේ විප්ලවීය ආරක්ෂක භටයන්ගෙන් සැලකිය යුතු යුද සහ සංවිධානාත්මක සහයෝගයක් ලබා ගත් නව කණ්ඩායම වූ ඉස්ලාමීය අමල්, වඩාත් කැපී පෙනෙන සහ ඵලදායී ලෙස මතු වූ ෂියා සන්නද්ධ කණ්ඩායම පසුව හිස්බුල්ලා සංවිධානය පිහිටවනු ලැබිය.
1985 දී හිස්බුල්ලා සංවිධානය "විවෘත ලිපියක්" ප්රකාශයට පත් කරමින් නිල වශයෙන් සිය පිහිටුවා ගැනීම ප්රකාශයට පත් කළේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ සෝවියට් සංගමය ඉස්ලාමයේ ප්රධාන සතුරන් ලෙස හඳුන්වමින් සහ මුස්ලිම් ඉඩම් අල්ලාගෙන සිටින බව පැවසූ ඊශ්රායලය "මකා දැමීම" සඳහා කැඳවීම් කරමිනි.
සංවිධානය වර්ධනය වෙද්දී හිස්බුල්ලාහී නිලතල හරහා ඉදිරියට ඒමට නස්රල්ලා කටයුතු කළේය. ඔහු සටන්කරුවෙකු ලෙස සේවය කිරීමෙන් පසු බාල්බෙක්හි අධ්යක්ෂවරයා බවට පත් වූ බවත්, පසුව සමස්ත බෙක්කා ප්රදේශයටත්, පසුව බේරූට් ප්රදේශයටත් පත් වූ බව ඔහු පැවසීය.
ඔහුගේ පූර්වගාමියා වූ අබ්බාස් අල්-මුසාවි ඊශ්රායල හෙලිකොප්ටර් ප්රහාරයකින් ඝාතනය වීමෙන් පසු 1992 වසරේ දී හිස්බුල්ලා සංවිධානයේ නායකයා බවට පත්වන විට ඔහු 32හැවිරිදි වියේ පසු විය.
ඔහුගේ පළමු ක්රියාව වූයේ මුසාවි ඝාතනයට පළිගැනීමයි. ඔහුගේ අණදීම මත උතුරු ඊශ්රායලයට එල්ල කෙරුණු රොකට් ප්රහාරයකින් ගැහැණු ළමයෙකු මිය යන ලදී. තුර්කියේ ඊශ්රායල තානාපති කාර්යාලයේ සේවය කළ ඊශ්රායල ආරක්ෂක අංශ නිලධාරියෙකු කාර් බෝම්බයකින් මිය ගිය අතර, ආර්ජන්ටිනාවේ බුවනෝස් අයර්ස් හි ඊශ්රායල තානාපති කාර්යාලයට එල්ල කෙරුණු මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්රහාරයකින් පුද්ගලයින් 29 දෙනෙකු මිය ගියහ.
නසරල්ලා ඊශ්රායල හමුදා සමඟ අවම මට්ටමේ යුද්ධයක් ද කළමනාකරණය කළේය, එය 2000 වසරේ දී දකුණු ලෙබනනයෙන් ඉවත් වීමත් සමඟ අවසන් විය. නමුත් ඊශ්රායල් හමුදා සමඟ ඇති වූ වෙඩි හුවමාරුවකදී ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත් හාඩි මිය යෑම ඔහුට පෞද්ගලිකව සිදුවූ පාඩුවක් විය.
එම ඉවත් වීමෙන් පසු නස්රාල්ලා ප්රකාශ කළේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය ඊශ්රායලයට එරෙහිව පළමු අරාබිවරුන්ගේ ජයග්රහණය ලබා ගත් බවයි. ෂෙබා ෆාම්ස් ප්රදේශය ඇතුළුව "සියලු ලෙබනන් භූමිය ප්රතිෂ්ඨාපනය කළ යුතු" බව සලකන බව පවසමින් හිස්බුල්ලා නිරායුධ නොකරන බවට ද ඔහු සපථ කළේය.
2006 තෙක් සාපේක්ෂ සන්සුන් බවක් පැවතුන ද හිස්බුල්ලා සටන්කාමීන් දේශසීමා හරහා දියත් කළ ප්රහාරයෙන් ඊශ්රායල් සොල්දාදුවන් අට දෙනෙකු මිය ගොස් තවත් දෙදෙනෙකු පැහැරගෙන යෑමත් සමග ඊශ්රායලය ඊට ප්රබල අයුරින් ප්රතිචාරයක් දක්වන ලදී.
ඊශ්රායල ප්රහාරක ගුවන් යානා දකුණු දිග ලෙබනනයේ සහ බේරූට් අගනුවරට සමීප තදාසන්න ප්රදේශවල පිහිටි හිස්බුල්ලා මර්මස්ථාන වලට බෝම්බ හෙලූ අතර හිස්බුල්ලා විසින් ඊශ්රායලයට රොකට් 4,000 ක් පමණ එල්ල කළේය. දින 34ක ගැටුමේදී ලෙබනන් ජාතිකයින් 1,125 කට වැඩි පිරිසක්, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් සිවිල් වැසියන්, මෙන්ම ඊශ්රායල සොල්දාදුවන් 119 ක් සහ සිවිල් වැසියන් 45 ක් ද මිය ගියහ.
නස්රල්ලාගේ නිවස සහ කාර්යාල ඊශ්රායල ප්රහාරක ගුවන් යානා විසින් ඉලක්ක කර තිබුණද ඔහු කිසිදු හානියක් නොවී දිවි ගලවා ගත්තේය.
2009 දී, හිස්බුල්ලා සංවිධානයේ "දේශපාලන දැක්ම" ඉස්මතු කිරීමට උත්සාහ කළ නව දේශපාලන ප්රකාශනයක් නසරාල්ලා විසින් නිකුත් කරන ලදී. එය 1985 ලේඛනයේ දක්නට ලැබුණු ඉස්ලාමීය ජනරජයක් පිළිබඳ සඳහන ඉවත් කළ නමුත්, ඊශ්රායලයට සහ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයට එරෙහිව දැඩි පිළිවෙතක් පවත්වා ගෙන ගිය අතර, දකුණු ලෙබනනයෙන් තම සංවිධානය තහනම් කිරීමේ එක්සත් ජාතීන්ගේ යෝජනාව නොතකා ආයුධ තබා ගැනීමට අවශ්ය බව නැවත අවධාරණය කළේය.
"මිනිසුන් පරිණාමය වෙනවා. පසුගිය වසර 24 තුළ මුළු ලෝකයම වෙනස් වුණා. ලෙබනනය වෙනස් වුණා. ලෝක අනුපිළිවෙල වෙනස්වුණා," නස්රල්ලා පැවසීය.
වසර හතරකට පසුව, නස්රල්ලා ප්රකාශ කළේ, හිස්බුල්ලා සංවිධානය එහි පැවැත්මේ "සම්පූර්ණයෙන්ම නව අවධියකට" පිවිසෙන බවයි. ඒ, ඉරානයේ පිටුබලය ලබන සිය සගයා වන සිරියාවේ ජනාධිපති බෂාර් අල්-අසාද්ට එරෙහි කැරැල්ල මැඩලීමට උපකාර කිරීම සඳහා සටන්කාමීන් සිරියාවට යැවීමෙන් ය. “එය අපගේ සටනයි, අපි එයට සූදානම්ව සිටිමු,” යැයි ඔහු පැවසීය.
සිරියාවේ යුද්ධයට රට ඇදගෙන ගිය බවට ලෙබනන් සුන්නි නායකයින් හිස්බුල්ලාට චෝදනා කළ අතර, නිකායික ආතතීන් කැපීපෙනෙන ලෙස දරුණු අතට හැරුණි.
2019 දී, ලෙබනනයේ ගැඹුරු ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන් දේශපාලන ප්රභූවරුන්ට එරෙහිව මහජන විරෝධයක් එල්ල වුයේ දූෂණය, නාස්තිය, වැරදි කළමනාකරණය සහ නොසැලකිලිමත්කම සම්බන්ධයෙන් ය. ප්රතිසංස්කරණ සඳහා කරන ලද ඉල්ලීම් සම්බන්ධයෙන් නසරල්ලා මුලදී අනුකම්පාව පළ කළ නමුත්, විරෝධතාකරුවන් දේශපාලන ක්රමයේ සම්පූර්ණ ප්රතිසංස්කරණයක් ඉල්ලා සිටීමත් සමඟ ඔහුගේ ආකල්පය වෙනස් විය.
2023 ඔක්තෝබර් 8 වන දින ගාසා තීරයේ යුද්ධය අවුලුවාලූ හමාස් තුවක්කුකරුවන් විසින් ඊශ්රායලයට පෙර නොවූ විරූ ප්රහාරයෙන් පසු දින, හිස්බුල්ලා සහ ඊශ්රායලය අතර කලින් මෙන් වරින් වර සටන් උත්සන්න විය.
පලස්තීනුවන් වෙනුවෙන් සහයෝගීතාවය පෙන්වීම සඳහා හිස්බුල්ලා විසින් ඊශ්රායල් ඉලක්ක වෙත ප්රහාර එල්ල කරන ලදී.
නොවැම්බරයේ කළ කතාවකදී නස්රල්ලා කියා සිටියේ හමාස් ප්රහාරය “තීරණය සහ ක්රියාත්මක කිරීම යන දෙකටම අනුව එය සියයට සියයක් පලස්තීන” වන නමුත් තම කණ්ඩායම සහ ඊශ්රායලය අතර වන ගැටුම් “ඉතා වැදගත් සහ සැලකිය” යුතු එකක් බව ය.
මෙම කණ්ඩායම උතුරු ඊශ්රායලයට සහ ඊශ්රායලය විසින් අල්ලාගෙන සිටි ගෝලාන් කඳුකරයට රොකට් 8,000කට වැඩි ප්රමාණයක් එල්ල කළේය. ඔවුන් සන්නද්ධ වාහන වෙත යුද ටැංකි නාශක මිසයිල ප්රහාර එල්ල කළ අතර පුපුරණ ද්රව්ය ඩ්රෝන මගින් යැවීමෙන් හමුදා ඉලක්ක වෙත ප්රහාර එල්ල කළේය.
ඊශ්රායල ආරක්ෂක හමුදා ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා ඉලක්ක වෙත ගුවන් ප්රහාර, යුද ටැංකි සහ කාලතුවක්කු උපයෝගී කර ගනිමින් ප්රතිප්රහාර එල්ල කළේය.
ඔහු මෑතකදී සිදුකළ කතාවේදී, හිස්බුල්ලා සාමාජිකයින් විසින් භාවිතා කරන ලද පේජර් සහ රේඩියෝ ජංගම දුරකථන දහස් ගණනක් පුපුරුවා හැරීම සම්බන්ධයෙන් නස්රල්ලා ඊශ්රායලයට දොස් පැවරූ අතර, එමඟින් පුද්ගලයන් 39 දෙනෙකු මිය ගිය අතර තවත් දහස් ගණනක් තුවාල ලැබූහ. ඊශ්රායලය "සියලු රතු ඉරි පැන ඇති" බව ද නස්රල්ලා පැවසීය. කණ්ඩායමට "පෙර නොවූ විරූ පහරක්" එල්ල වී ඇති බව ඔහු පිළිගත්තේ ය.
ඉන් ටික දිනකට පසු ඊශ්රායලය හිස්බුල්ලා සංවිධානයට එරෙහි බලාපොරොත්තු නොවූ අයුරින් ප්රහාර එල්ල කිරීම වැඩි කළ අතර බෝම්බ ප්රහාර වලින් 800 කට ආසන්න පිරිසක් මිය ගොස් ඇත.
