You’re viewing a text-only version of this website that uses less data. View the main version of the website including all images and videos.
ਦੀਵਾਲੀ: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਤੇ ਜੈਨੀ ਕਿਉਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਣੋ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ
- ਲੇਖਕ, ਮੁਰਲੀਧਰਨ ਕਾਸੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਕਾਰ
ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅਕਸਰ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੀ ਹਨ।
ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੀ ਹਨ? ਦੀਵਾਲੀ ਤਿਓਹਾਰ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਉਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ-
ਰਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ
ਦੀਵਾਲੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਰਾਮਾਇਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਆਪਣਾ ਬਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਰਤੇ ਸਨ।
ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦੀ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਹਰ ਕੋਈ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਨਰਕਾਸੁਰ ਕਤਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰੇਕ ਪੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਭੂਮਦਾ ਅਤੇ ਵਰਗਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ।
ਨਰਕਾਸੁਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਅਵਾਤਾਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ।
ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭੂਮਾਦੇਵੀ ਨੇ ਸਤਿਆਪਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ʼਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕਈ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ।
ਇੱਕ ਵੇਲਾ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਬੇਸੁਧ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਨਰਕਾਸੁਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਪਰ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਾਲਿਕਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨਰਕਾਸੁਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸਾਮ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤਿਆਪਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ
ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੌਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਬਨਵਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਅਗਿਆਤਵਾਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪਰਤੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਏ।
ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 13 ਸਾਲਾ ਬਨਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਿਵਾਏ ਵਿਰਾਦਨਾ ਵਿੱਚ ਉਪਿਲਾਵੀਅਮ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੌਰਵਾਂ ਕੋਲ ਦੂਤ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਜਦੋਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਂਡਵ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਇੰਨੀ ਸੁਖਾਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ੀਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਸ਼ੀਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਸ਼ੀਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਚੰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ
ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਅਤੇ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।
ਅਕਤੂਬਰ 1619 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਚੋਲ਼ੇ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਚੋਲਾ ਸਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਲੀ ਫੜ੍ਹੀ ਤੇ ਉਹ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਗਏ।
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ' ਭਾਵ 'ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ
ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ 24ਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਵਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਹ ਭਾਵਪੁਰੀ ਅਜੋਕੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲੰਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।
ਰਾਤ ਭਰ ਚੱਲਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਸੌਂ ਗਏ। ਮਹਾਵੀਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸਣ ʼਤੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਇਹ 15 ਅਕਤੂਬਰ, ਬੀਸੀ 527 ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜਕਾਰ ਪੀਕੌਕ ਸ਼ੂਗਰ ਵੈਂਕਟਾਸਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਹਾਵੀਰ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।"
"ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਵੀਰ ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਚਾਨਣ ਸੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।"
"ਉਸ ਦਿਨ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਵੀਰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ਵੀ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਇਹ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰਿਆ ਜੀਨਾਸੇਨਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਰਿਵੰਸਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦ 'ਦੀਪਾਲਿਕਾਯ' ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੈਨੀਆਂ ਲਈ, ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਜੈਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
