You’re viewing a text-only version of this website that uses less data. View the main version of the website including all images and videos.
ਜੰਗਲ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
- ਲੇਖਕ, ਗੋਪਾਲ ਕਟੇਸ਼ੀਆ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਦਹਾੜ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਗਿਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਦਹਾੜ ਸੁਣੀ ਵੀ ਹੋਣੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਦਹਾੜ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਰਅਸਲ, ਦਹਾੜ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੇਰਾਂ ਲਈ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਸੰਚਾਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਨੁੱਖ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਸਾਇਣ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਿਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ ਦੇ ਸੁਪਰਿਟੇਂਡੈਂਟ ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਨ ਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਮਾਰਚ 2022 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਤੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਿਰ ਸ਼ੇਰਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਇਸ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਗਿਰ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤ ਛੱਡਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਥੀ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੇਰ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਬਿੱਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਘ ਵੀ ਉਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਅੱਜ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਘਾਹ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਬਾਘ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੇਰ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ (ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ), ਝਾੜੀਆਂ (ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ) ਜਾਂ ਗਿਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਸੁੱਕੇ (ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਡ੍ਰਾਈ) ਅਤੇ ਘੱਟ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬਾਘ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਸੁੰਦਰਬਨ ਵਰਗੇ ਦਲਦਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਿੱਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਰ ਖੇਤਰੀ ਹਨ, ਭਾਵ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਜੋ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਜੋਖਮ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਸ਼ੇਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਦਾਵਾਂ, ਯਾਨੀ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਕਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਦਹਾੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕਲਿਆਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਜੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਚੀਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਹਾੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ੇਰ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਣੇ ਨਾਲ ਰਗੜ ਕੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਛਿੜਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੰਧ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੰਧ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਬਦਬੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੈਮੀਓਕੈਮੀਕਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਏ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰਨੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੇਰ ਦੂਜੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਡਾਕਟਰ ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਸ਼ਤ (ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੌਕਸੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀ) ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਹਰ ਪੰਜ ਤੋਂ ਅੱਠ ਸੌ ਮੀਟਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਪੌਦਾ ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ 'ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀ' ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।''
ਸ਼ੇਰ ਕਿਹੜੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣਾ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਛਿੜਕਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਗਿਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ 36 ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਮੋਸ਼ਨ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ ਕੈਮਰੇ ਟ੍ਰੈਪ ਲਗਾਏ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਗਿਰ ਸੋਮਨਾਥ ਅਤੇ ਅਮਰੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕੈਮਰਾ ਟ੍ਰੈਪ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੀਐਕਟਿਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਡਾਕਟਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੀਹ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ 36 ਕੈਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 30 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਹਰਕਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਗਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਕੈਮਰੇ 7 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ - ਸਿਰੀਸ਼ (ਅਲਬੀਜ਼ੀਆ ਲੇਬੇਕ), ਸਲੇਡੀ (ਬੋਸਵੇਲੀਆ ਸੇਰਾਟਾ), ਫਲੇਮ ਆਫ ਦਿ ਫਾਰੈਸਟ (ਬੁਟੀਆ ਮੋਨੋਸਪਰਮਾ), ਪੀਲਾ ਟੀਕ/ਹਲਡੂ (ਹਲਡੀਨਾ ਕੋਰਡੀਫੋਲੀਆ), ਇੰਡੀਅਨ ਐਸ਼ ਟ੍ਰੀ (ਲੈਨੀਆ ਕੋਰੋਮੈਂਡੇਲਿਕਾ), ਜਾਵਾ ਪਲਮ (ਸਿਜ਼ੀਜੀਅਮ ਕਿਊਮਿਨੀ) ਅਤੇ ਬੇਹੜਾ (ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ ਬੇਲੀਰਿਕਾ)।
36 ਕੈਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਫਲੇਮ ਆਫ ਦਿ ਫਾਰੈਸਟ 'ਤੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਸ਼ ਟ੍ਰੀ 'ਤੇ ਪੰਜ ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਚਾਰ ਜਾਵਾ ਪਲਮ ਅਤੇ ਬੇਹੜਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਤਿੰਨ ਸਲੇਡੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੋ ਪੀਲੇ ਟੀਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਮਰਿਆਂ ਨੇ ਕੁੱਲ 15,144 ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1,542 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਖੁਰਕਣ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵਾ ਪਲਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਫਲੇਮ ਆਫ ਦਿ ਫਾਰੈਸਟ ਦਾ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜਾਵਾ ਪਲਮ ਅਤੇ ਫਲੇਮ ਆਫ ਦਿ ਫਾਰੈਸਟ ਕਿਉਂ?
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਖੁਰਦਰੀ ਪਰ ਨਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਨੂੰ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਰਾਲ ਨਿਕਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਰਾਮ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਅਜਿਹੇ ਰੁੱਖ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਲੁਕਣ ਲਈ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਠੰਡਾ ਮਾਹੌਲ ਆਦਿ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।''
''ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਾਵਾ ਪਲਮ ਅਤੇ ਫਲੇਮ ਆਫ ਦਿ ਫਾਰੈਸਟ ਦੀ ਛਾਲ ਖੁਰਦਰੀ ਪਰ ਨਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਜਾਵਾ ਪਲਮ ਅਤੇ ਜੰਫਲੇਮ ਆਫ ਦਿ ਫਾਰੈਸਟ 'ਤੇ ਖੁਰਚਣਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਸਪਰੇਅ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।''
ਗਿਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਾਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਰਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਰ ਸਾਗਵਾਨ ਦੀ ਛਿੱਲ ਘੱਟ ਖੁਰਦਰੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦੇ ਘੱਟ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਛਿੜਕਣ ਲਈ ਸਾਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੀ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਡੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਆਇਆ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਛੱਡਣ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।"
ਇਹ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਚੀਫ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਵਾਰਡਨ, ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਅਤੇ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ਼ ਸਰਕਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਚੀਫ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰ ਅਰਾਧਨਾ ਸਾਹੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਿਰ ਜੰਗਲ, ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ਼ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜਕਰਤਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਇਨ ਈਕੋਲੋਜੀ ਐਂਡ ਈਵੋਲੂਸ਼ਨ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤ ਛੱਡਦੇ ਹਨ?
ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਸਾਇਣਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਰਕਣ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੇਖੀ ਗਈ।
ਡਾਕਟਰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।''
''ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਮੇਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।'' ''ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਿਰ ਦੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗਿਰ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਸਾਲ ਭਰ ਪ੍ਰਜਨਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੇਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।''
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸ਼ੇਰ, ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤ ਦਸਤਖਤ 'ਤੇ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਕੇਤ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਸਾਇਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 40 ਫੀਸਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 30 ਫੀਸਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਖੁਰਕਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 12 ਫੀਸਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਗੜਨਾ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਘਣ ਅਤੇ ਖੁਰਕਣ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
