Dlaczego tak wielu młodych mężczyzn zmaga się ze zdrowiem psychicznym i nie prosi o pomoc?

W ostatnich latach świat stanął w obliczu narastającego problemu zdrowia psychicznego wśród młodzieży, z jedną szczególnie wrażliwą grupą, którą są chłopcy i młodzi mężczyźni.

Dziesiątki lat badań wykazały, że mężczyźni są mniej skłonni do szukania wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego niż kobiety – o 40% mniej, jak wykazało amerykańskie badanie z 2023 r.

Wciąż jednak niewiele wiemy o tym, jak i kiedy nastoletni chłopcy i młodzi mężczyźni proszą o pomoc.

„Jest to niepokojące,” napisano w 2024 r. czasopiśmie psychiatrycznym European Child & Adolescent Psychiatry „ponieważ dorastający chłopcy i młodzi mężczyźni mają wysoki wskaźnik samobójstw, ale niski poziom korzystania z pomocy.”

Co jest przyczyną tego rozdźwięku i jak szkoły, rodzice i prawodawcy mogą temu zaradzić?

Cierpienie w milczeniu

W skali świata, co siódmy nastolatek w wieku od 10 do 19 lat doświadcza zaburzeń psychicznych, wynika z zeszłorocznej publikacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Wykazała ona, że depresja, lęk i zaburzenia zachowania są najczęstszymi problemami, a samobójstwa pozostają trzecią główną przyczyną śmierci wśród osób w wieku 15–29 lat.

Według The Lancet Psychiatry Commission, która zajmuje się zdrowiem psychicznym, aż 75% problemów zaczyna się przed 25 rokiem życia, a szczyt zachorowań przypada na 15 rok życia.

Chociaż młodzi ludzie są fizycznie zdrowsi niż kiedykolwiek wcześniej, coraz częściej zmagają się z problemami psychicznymi, co sprawia, że jest to „niebezpieczna faza” w zdrowiu psychicznym młodzieży.

Mimo wyraźniej potrzeby, wielu chłopców i młodych mężczyzn nie korzysta z dostępnych usług w zakresie zdrowia psychicznego.

„W ciągu ostatnich 15 do 20 lat zaobserwowaliśmy alarmujący wzrost częstotliwości problemów ze zdrowiem psychicznym zarówno u chłopców, jak i u dziewcząt, ale sięganie po pomoc jest znacznie mniej powszechne wśród młodych mężczyzn,” mówi profesor Patrick McGorry, psychiatra i dyrektor wykonawczy Orygen – australijskiego National Centre of Excellence for Youth Mental Health.

Ta niechęć często oznacza, że młodzi mężczyźni zgłaszają się o pomoc dopiero w sytuacjach kryzysowych.

Eksperci powiedzieli BBC, że normy społeczne dotyczące odporności emocjonalnej i samodzielności często zniechęcają chłopców do szukania pomocy, dodając, że badania konsekwentnie pokazują, iż chłopcy internalizują przesłanie, że okazywanie wrażliwości jest oznaką słabości.

Dr John Ogrodniczuk, profesor psychiatrii na kanadyjskim University of British Columbia i dyrektor HeadsUpGuys, programu zdrowia psychicznego dla mężczyzn, wyjaśnia, że wielu chłopców nadal utożsamia szukanie pomocy z porażką.

„Jeśli mówimy o socjalizacji męskiej, istnieje wiele nakazów dotyczących tego, co mężczyźni powinni lub czego nie powinni robić: bądź stoicki, silny, kontroluj się, nie okazuj słabości ani wrażliwości, sam rozwiązuj problemy,” mówi.

„Widać, jak wiele z tych rzeczy stanowi barierę dla nawiązania kontaktu z własnym życiem emocjonalnym i proszenia o pomoc, gdy jej potrzebujesz,”

Dr Ogrodniczuk zauważa, że gdy wsparcie jest dostosowane do mężczyzn – w tonie, języku i podejściu – zaangażowanie wzrasta.

Nieformalne podejście

Ostatnie badania zidentyfikowały kilka innych tematów poza normami społecznymi i stygmatyzacją związaną z okazywaniem słabości, które kształtują sposób, w jaki chłopcy postrzegają wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego.

Wielu chłopców nie rozpoznaje swoich objawów ani nie wie, jak szukać pomocy, i często nie czuje się komfortowo w formalnych warunkach klinicznych.

Chłopcy i młodzi mężczyźni często preferują nieformalną pomoc, taką jak rozmowy z przyjaciółmi lub anonimowe wsparcie online, a przyjazne dla mężczyzn komunikaty, które łączą szukanie pomocy z siłą, odpowiedzialnością i działaniem, mają większy wpływ.

Doprowadziło to do tego, że niektóre służby pomocowe dla młodzieży rezygnują z tradycyjnych modeli klinicznych. Na przykład w Australii organizacja zdrowia psychicznego młodzieży Orygen współprojektowała z młodymi ludźmi przestrzenie, które oferują „miękkie wejście” – nieformalne miejsca, w których mogą odbywać się rozmowy.

„Młodzi mężczyźni mogą nie być tak skłonni do siedzenia w gabinecie konsultacyjnym podczas pierwszego kontaktu. Mogą nie chcieć usiąść i być przesłuchiwani,” mówi Patrick McGorry, dyrektor wykonawczy Orygen.

„Może woleliby bardziej swobodną rozmowę, robiąc coś innego – na przykład idąc na spacer, grając w bilard lub tenisa stołowego.”

Media społecznościowe: przyjaciel czy wróg?

Media społecznościowe to broń obosieczna: mogą łączyć odizolowanych nastolatków i dostarczać cennych informacji, ale także narażać ich na szkodliwe treści i toksyczne ideały męskości.

„Większość młodych mężczyzn nawiązuje teraz kontakt z treściami influencerów dla mężczyzn i o męskości,” mówi dr Simon Rice, psycholog kliniczny i globalny dyrektor brytyjskiego Movember Institute of Men's Health.

Badania Movember wykazały, że wielu młodych mężczyzn angażujących się w tego typu treści zgłaszało gorsze zdrowie psychiczne niż ich rówieśnicy.

Ale Rice podkreśla, że nie wszystkie treści są negatywne, a media społecznościowe mogą być również użytecznym narzędziem do poprawy zdrowia psychicznego.

„Chcemy mieć pewność, że możemy wykorzystać pozytywne aspekty mediów społecznościowych w łączeniu społeczności, w dostarczaniu dobrych informacji zdrowotnych i dotyczących zdrowia psychicznego, minimalizując jednocześnie możliwe szkody.”

Jednak dodaje, że działanie algorytmów mediów społecznościowych stanowi poważne wyzwanie, ponieważ są one zaprojektowane do rozpowszechniania treści, które są bardziej prawdopodobne, że staną się popularne, co stanowi przeszkodę dla pozytywnych, zorientowanych na zdrowie treści dla „wygrania z algorytmem”.

Profesor Mina Fazel, Kierownik Katedry Psychiatrii Młodzieży na Oxford University w Wielkiej Brytanii, zgadza się, że kluczowe jest uczenie nastolatków i rodziców, jak działają algorytmy mediów społecznościowych.

Fazel wskazuje na jeszcze nieopublikowane badania, które wykazały, że w ciągu ostatniego miesiąca jedna trzecia młodych ludzi widziała w mediach społecznościowych treści związane z samookaleczeniami.

Jednak dodaje, że nie należy winić jedynie mediów społecznościowych i należy wziąć pod uwagę również szersze zmiany w społeczeństwie.

„Struktury rodzinne i społeczne dramatycznie się zmieniają, a media społecznościowe potencjalnie mogą odgrywać wspierającą rolę dla wielu młodych ludzi,” mówi.

Czynnik samotności

Jednym z najbardziej wszechobecnych – i często pomijanych – wyzwań, z którymi borykają się chłopcy, jest samotność.

Według badania Gallupa opublikowanego w maju, 25% mężczyzn w USA w wieku od 15 do 34 lat stwierdziło, że odczuwało samotność przez znaczną część poprzedniego dnia, co jest wyższym wynikiem niż ogólna średnia krajowa wynosząca 18% i średnia dla młodych kobiet, również na poziomie 18%.

Dr Ogrodniczuk mówi, że dane HeadsUpGuys pokazują, że samotność i brak celu są dwoma najczęstszymi czynnikami wywołującymi stres wśród młodych mężczyzn.

Eksperci podkreślają potrzebę zapewnienia bezpiecznych przestrzeni, w których chłopcy mogą budować przyjaźnie i otwarcie rozmawiać – nie tylko podczas wyznaczonych sesji terapeutycznych, ale także w codziennych interakcjach.

Może to oznaczać programy mentoringowe, grupy wsparcia rówieśniczego lub po prostu ponowne przemyślenie sposobu, w jaki rozmawiamy o zdrowiu psychicznym w klasach.

Rola szkół

„Istnieje dość pozytywny trend, że kiedy młodzi chłopcy szukają wsparcia, zazwyczaj uznają je za pomocne”, mówi profesor Mina Fazel. „W rzeczywistości nie ma znaczenia, gdzie ta pomoc jest świadczona: może to być w szkole, w pomocy społecznej, w społeczności.”

Rośnie również liczba dowodów na to, że kultura szkolna odgrywa rolę w dobrym samopoczuciu chłopców. Presja akademicka, zwłaszcza tam, gdzie chłopcy pozostają w tyle za dziewczętami, może napędzać lęk, frustrację i rozkojarzenie.

Profesor Fazel uważa, że szkoły muszą zostać przeprojektowane, aby lepiej służyły chłopcom.

„Większość dzieci na świecie ma dostęp do szkół” – mówi – „więc być może to jest miejsce, gdzie naprawdę musimy zastanowić się nie tylko nad edukacją akademicką dzieci, ale nad szerszą ofertą tego, co oznacza bycie nastolatkiem – zwłaszcza dla chłopców.”

Sytuacja polskich chłopców

Z opublikowanego w 2023 r. przez infuture.institute i fundację Moonka raportu „Dojrzewanie polskich chłopców” wynika, że dla 47% chłopców i młodych mężczyzn w wieku 16-25 lat, zdrowie psychiczne jest jednym z największym wyzwań okresu dojrzewania.

Prawie połowa z nich - 44% - radzi sobie z problemami dojrzewania bez pomocy z zewnątrz, podczas gdy 67% szuka informacji na ten temat w internecie.

Badanie pokazało też, że dorastający chłopcy zmagają się z wizerunkiem stereotypowego mężczyzny wyrażanego w znanym haśle „chłopaki nie płaczą”.

Według danych Ministerstwa Zdrowia, w latach 2020-2024 w grupie wiekowej poniżej 19 lat, liczba samobójstw wśród chłopców była każdego roku wyższa niż wśród dziewcząt.

Edycja: Magdalena Mis