Sąd ONZ orzeka, że kraje mogą pozywać się nawzajem w związku ze zmianami klimatu

Przełomowa decyzja najwyższego sądu ONZ utorowała drogę krajom do pozywania się nawzajem w związku ze zmianami klimatu, w tym w związku z historycznymi emisjami gazów ocieplających planetę.

Jednak sędzia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze w Holandii powiedział w środę, że ustalenie, kto spowodował jaką część zmian klimatycznych, może być trudne.

Orzeczenie nie jest wiążące, ale eksperci prawni twierdzą, że może ono mieć daleko idące konsekwencje.

Będzie to postrzegane jako zwycięstwo krajów, które są bardzo wrażliwe na zmiany klimatyczne i które zwróciły się do sądu sfrustrowane brakiem globalnego postępu w walce z tym problemem.

Bezprecedensowa sprawa w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości (MTS) była pomysłem grupy młodych studentów prawa z nisko położonych wysp Pacyfiku będących na pierwszej linii frontu zmian klimatu, którzy wpadli na ten pomysł w 2019 r.

"Dzisiejszej nocy będę spać spokojniej. MTS uznał to, co przeżywamy - nasze cierpienie, naszą odporność i nasze prawo do przyszłości," powiedziała Flora Vano z wyspy Vanuatu na Pacyfiku, która jest uważana za kraj najbardziej na świecie narażony na ekstremalne warunki pogodowe.

"Jest to zwycięstwo nie tylko dla nas, ale dla każdej społeczności walczącej o to, aby być usłyszaną."

MTS jest uważany za najwyższy sąd na świecie i ma globalną jurysdykcję. Prawnicy powiedzieli BBC News, że opinia może zostać wykorzystana już w przyszłym tygodniu.

Organizatorzy kampanii i prawnicy zajmujący się kwestiami klimatycznymi mają nadzieję, że przełomowa decyzja utoruje drogę do uzyskania odszkodowań od krajów, które w przeszłości spalały najwięcej paliw kopalnych, a zatem są najbardziej odpowiedzialne za globalne ocieplenie.

Wiele biedniejszych krajów poparło sprawę z powodu frustracji, twierdząc, że kraje rozwinięte nie dotrzymują obietnic dotyczących rozwiązania coraz większego problemu.

Jednak kraje rozwinięte argumentowały, że istniejące porozumienia klimatyczne, w tym przełomowe porozumienie paryskie ONZ z 2015 r., są wystarczające i nie należy nakładać kolejnych zobowiązań prawnych.

W środę sąd odrzucił ten argument.

Sędzia Iwasawa Yuji powiedział również, że jeśli kraje nie opracują możliwie najbardziej ambitnych planów walki ze zmianami klimatu, będzie to stanowić naruszenie ich obietnic zawartych w porozumieniu paryskim.

Dodał, że stosowane jest szersze prawo międzynarodowe, co oznacza, że kraje, które nie podpisały porozumienia paryskiego - lub chcą z niego wystąpić, jak Stany Zjednoczone - są nadal zobowiązane do ochrony środowiska, w tym systemu klimatycznego.

Opinia sądu ma charakter doradczy, ale poprzednie decyzje MTS zostały wdrożone przez rządy, w tym gdy Wielka Brytania zgodziła się oddać Mauritiusowi Wyspy Czagos w zeszłym roku.

"Orzeczenie to jest przełomowym momentem prawnym," powiedziała Joie Chowdhury, starsza prawniczka z Centre for International Environmental Law, pozarządowej organizacji zajmującej się prawem ochrony środowiska.

"Dzisiejszym autorytatywnym, historycznym orzeczeniem Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości zerwał z dotychczasową praktyką i wydał historyczne potwierdzenie: osoby cierpiące z powodu skutków dewastacji klimatu mają prawo, aby szkody klimatyczne zostały naprawione, w tym poprzez odszkodowanie," dodała.

Sąd orzekł, że kraje rozwijające się mają prawo domagać się odszkodowań za skutki zmian klimatycznych, takie jak zniszczone budynki i infrastruktura.

Ponadto w przypadku, gdy nie jest możliwa restytucja części kraju, jego rząd może chcieć ubiegać się o odszkodowanie.

Może to dotyczyć konkretnego ekstremalnego zdarzenia pogodowego, jeśli można udowodnić, że spowodowały je zmiany klimatu, ale sędzia powiedział, że w każdym przypadku należy będzie ustalić to indywidualnie.

Nie jest jasne, jaka będzie wysokość odszkodowań, którą poszczególne kraje będą musiały zapłacić jeżeli jakieś roszczenie zostanie rozpatrzone pozytywnie.

Według analizy opublikowanej w czasopiśmie Nature oszacowano, że w latach 2000-2019 straty spowodowane zmianami klimatu wyniosły 2,8 mld dolarów (ponad 10 mld zł) - czyli 16 mln dolarów na godzinę.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Magdalena Mis