Czy powinniśmy pozwalać muchom zjadać resztki naszej żywności?

Większość ludzi ma tendencję do odganiania much od jedzenia, a sama myśl o larwach w pojemnikach na śmieci jest wystarczająca, by przyprawić każdego o skręt żołądka.

Są jednak tacy, którzy zaakceptowali larwy i ich upodobanie do gnijącego jedzenia.

W Wilnie, stolicy Litwy, larwy much oficjalnie otrzymały zadanie przetwarzania 2,700 ton odpadów żywnościowych, które 607,000 mieszkańców miasta - wraz z sześcioma sąsiednimi gminami - oddaje do zbiórki każdego roku.

Energesman, firma zajmująca się gospodarką odpadami, która na początku tego roku zaczęła usuwać odpady żywnościowe z Wilna, nie pobiera od miasta opłat za tę usługę.

Wilno oszczędza dzięki temu do 2 mln euro (około 8.5 mln zł) rocznie, zakładając przetwarzanie 12,000 ton odpadów w 2026 r., mówi dyrektor generalny firmy, Algirdas Blazgys.

Energesman wprowadził nowe pomarańczowe worki na odpady spożywcze dla mieszkańców, a wraz z nimi kampanię marketingową prowadzoną przez influencerów, aby zachęcić więcej mieszkańców Wilna do segregowania odpadów spożywczych.

Zbierane obecnie 2,700 ton to tylko ułamek 40,000 ton odpadów z gospodarstw domowych, które według szacunków generuje miasto.

W ubiegłym roku samorządy zostały zobowiązane do zbierania odpadów żywnościowych, więc miasto musi znaleźć sposoby radzenia sobie z nimi.

W międzyczasie Energesman planuje przekształcić utuczone larwy much w nowy strumień dochodów.

Według Blazgysa, w specjalnej strefie w zakładzie w Wilnie znajduje się około sześciu milionów much, które łączą się w pary co około sześć godzin.

Samica muchy może złożyć około 500 jaj w ciągu swojego przeciętnego 21-dniowego życia, więc Blazgys i jego zespół mają do czynienia z ponad trzema milionami larw miesięcznie, które mogą zjeść ponad 11 ton odpadów spożywczych w pierwszych, najbardziej wygłodniałych dniach ich życia.

Ogromny apetyt tych małych stworzeń sprawia, że są one doskonałymi kandydatami do przetwarzania odpadów żywnościowych. Według jednego z badań, rój może pochłonąć 40-centymetrową pizzę w ciągu zaledwie dwóch godzin.

Sztuka polega na tym, aby wykorzystać je zanim przekształcą się w dojrzałe muchy. W ten sposób bogate w białko larwy much mogą być przekształcone w produkty białkowe do stosowania w paszach dla zwierząt lub do użytku przemysłowego, na przykład jako składnik farb, klejów, kloszy lamp i pokrowców na meble.

Ponadto ich odchody mogą być wykorzystane jako nawóz.

Energesman przeprowadził już próby dostaw z partnerami z branży farb, klejów i mebli, ale Blazgys przyznaje, że okazało się to bardziej skomplikowane niż się spodziewał.

Próbka farby wyprodukowana przy użyciu larw much wyhodowanych przez Energesman nie miała odpowiednego koloru, ale wyprodukowane klosze na lampy wyglądają obiecująco.

Firma współpracuje również z uniwersytetami i dostarcza im larw much do celów badawczych i do karmienia bakterii. Oczywiście larwy są też popularne jako przynęta na ryby.

Jednak przepisy UE dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa mówią, że larwy much karmione odpadami kuchennymi nie mogą być wykorzystywane w jadalnych produktach z owadów przeznaczonych do spożycia przez ludzi, ponieważ mogłoby dojść do zanieczyszczenia resztkami mięsa i ryb.

"Wpadliśmy na kilka szalonych pomysłów, a następnie zaczęliśmy szukać innych osób, które również miałyby szalone pomysły na to, co moglibyśmy zrobić," mówi Blazgys.

"Ponieważ jest to nowość, niektórzy patrzą z zaciekawieniem, czy nam się uda, więc nie chcę się jeszcze niczym chwalić. Myślę jednak, że uda nam się wymyślić coś dobrego."

Chociaż na całym świecie istnieje wiele przypadków wykorzystywania larw much w gospodarce odpadami żywnościowymi i ich pozyskiwania jako składnika białkowego, to w dużej mierze odbywa się to na zasadach komercyjnych, na przykład na podstawie prywatnej umowy między właścicielem hotelu lub budynku mieszkalnego a hodowcą larw much.

W Kenii istnieje Project Mila - przedsiębiorstwo społeczne wykorzystujące larwy much do rozwiązania narastającego problemu marnowania żywności w Mombasie, jednocześnie dostarczając odchody larw jako nawóz lokalnym rolnikom.

Jednak tylko nieliczne rady miejskie przyjęły ten sposób przetwarzania odpadów żywnościowych.

Firma Goterra w Australii rozpoczęła w tym roku program testowy, w ramach którego wykorzystuje larwy much, aby pomóc Sydney uporać się z odpadami żywnościowymi.

W ciągu ostatnich trzech lat Goterra współpracowała również z trzema okręgami wchodzącymi w skład sąsiedniej Rady Regionalnej Queanbeyan-Palerang, przetwarzając około 10 ton odpadów spożywczych.

W Warszawie odpady żywności przetwarzane są w kompostowniach tlenowych.

Rozkład następuje pod wpływem podwyższonej temperatury oraz tlenu, po czym następuje trwająca od trzech do sześciu tygodni stabilizacja kompostu, który jest następnie segregowany i wywożony.

Według danych Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB), w 2022 r. w całym kraju wygenerowano ponad 4.5 mln ton odpadów żywności, z czego ponad połowa pochodziła z gospodarstw domowych.

W 2019 r. polska Rada Ministrów przyjęła dokument rządowy dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ), której celem jest racjonalne wykorzystywanie zasobów i ograniczenie wytwarzania odpadów, w tym niemarnowanie żywności.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Michal Chlebowski i Magdalena Mis