Dlaczego Trump zaatakował Wenezuelę i pojmał Maduro?

Donald Trump powiedział, że siły USA schwytały wenezuelskiego przywódcę Nicolása Maduro po zakrojonych na szeroką skalę atakach w Wenezueli.

Prezydent USA napisał w mediach społecznościowych, że Maduro oraz jego żona, pierwsza dama Cilia Flores, zostali przetransportowani drogą lotniczą. Później powiedział w programie Fox and Friends, że znajdują się na statku w drodze do Nowego Jorku.

Wenezuelski minister obrony Vladimir Padrino powiedział, że siły zbrojne będą bronić suwerenności kraju.

Ataki na terytorium Wenezueli nastąpiły po amerykańskiej kampanii nacisku na rząd Maduro, którego administracja Trumpa oskarża o zalewanie Stanów Zjednoczonych narkotykami i członkami gangów.

Dlaczego Trump wziął na cel Wenezuelę?

Trump obwinia Nicolása Maduro za przybycie setek tysięcy wenezuelskich migrantów do USA.

Szacuje się, że należą oni do blisko ośmiu milionów Wenezuelczyków, którzy uciekli z kraju przed kryzysem gospodarczym i represjami od 2013 r.

Nie przedstawiając dowodów, Trump oskarżył Maduro o "opróżnianie więzień i zakładów dla obłąkanych" i "zmuszanie" więźniów do migracji do USA.

Trump skupił się również na walce z napływem narkotyków - zwłaszcza fentanylu i kokainy - do USA.

Uznał dwie wenezuelskie grupy przestępcze - Tren de Aragua i Cartel de los Soles - za zagraniczne organizacje terrorystyczne (FTO) i twierdził, że ta ostatnia jest kierowana przez samego Maduro.

Analitycy podkreślają, że Cartel de los Soles nie jest hierarchiczną grupą, ale terminem używanym do opisania skorumpowanych urzędników, którzy pozwolili na tranzyt kokainy przez Wenezuelę.

Trump podwoił również nagrodę za informacje prowadzące do schwytania Maduro i ogłosił, że uzna rząd Maduro jako FTO.

Maduro stanowczo zaprzeczył, jakoby był przywódcą kartelu i oskarżył Stany Zjednoczone o wykorzystywanie "wojny z narkotykami" jako pretekstu do próby obalenia go i przejęcia ogromnych rezerw ropy naftowej Wenezueli.

Jak USA zwiększało presję na Wenezuelę?

Presja na rząd Maduro narastała od czasu, gdy Trump rozpoczął swoją drugą kadencję w styczniu ubiegłego roku.

Po pierwsze, administracja Trumpa podwoiła nagrodę oferowaną za informacje prowadzące do schwytania Maduro.

We wrześniu siły USA rozpoczęły ataki na statki oskarżane o przewożenie narkotyków z Ameryki Południowej do Stanów Zjednoczonych.

Od tego czasu doszło do ponad 30 ataków na takie statki na Karaibach i Pacyfiku, w których zginęło ponad 110 osób.

Administracja Trumpa twierdzi, że jest zaangażowana w konflikt zbrojny z domniemanymi handlarzami narkotyków, których oskarża o prowadzenie nieregularnych działań wojennych przeciwko USA.

Wielu ekspertów prawnych twierdzi, że ataki nie są wymierzone w "legalne cele wojskowe". Pierwszy atak - 2 września - przyciągnął szczególną uwagę, ponieważ miał miejsce nie jeden, ale dwa ataki, a osoby, które przeżyły pierwszy, zginęły w drugim.

Były główny prokurator w Międzynarodowym Trybunale Karnym powiedział BBC, że amerykańska kampania wojskowa generalnie należy do kategorii zaplanowanych, systematycznych ataków na ludność cywilną w czasie pokoju.

W odpowiedzi Biały Dom stwierdził, że działał zgodnie z prawem konfliktów zbrojnych, aby chronić USA przed kartelami "próbującymi sprowadzić truciznę na naszą ziemię... niszcząc życie Amerykanów".

W październiku Trump powiedział, że upoważnił CIA do prowadzenia tajnych operacji w Wenezueli.

Zagroził również atakami na lądzie przeciwko, jak to określił, "narko-terrorystom".

Powiedział, że pierwszy z takich ataków został przeprowadzony 24 grudnia, choć podał niewiele szczegółów, stwierdzając jedynie, że jego celem był "obszar doków", gdzie ładowano łodzie rzekomo przewożące narkotyki.

Przed schwytaniem Maduro, Trump wielokrotnie powtarzał, że Maduro "nie jest przyjacielem USA" i że byłoby "mądrze, gdyby odszedł".

Zwiększył również presję finansową na Maduro, ogłaszając "całkowitą blokadę morską" wszystkich objętych sankcjami tankowców wpływających i wypływających z Wenezueli. Ropa naftowa jest głównym źródłem zagranicznych dochodów rządu Maduro.

Stany Zjednoczone rozmieściły również ogromne siły wojskowe na Karaibach, których deklarowanym celem jest powstrzymanie przepływu fentanylu i kokainy do USA.

Oprócz namierzania statków oskarżanych o przemyt narkotyków, siły te odegrały również kluczową rolę w blokadzie morskiej USA.

Czy Wenezuela zalewa USA narkotykami?

Eksperci ds. walki z narkotykami twierdzą, że Wenezuela jest stosunkowo niewielkim graczem w globalnym handlu narkotykami, działając jako kraj tranzytowy, przez który przemycane są narkotyki produkowane gdzie indziej.

Sąsiadująca z Wenezuelą Kolumbia jest największym na świecie producentem kokainy, ale uważa się, że większość tego narkotyku trafia do USA innymi drogami, a nie przez Wenezuelę.

Według raportu US Drug Enforcement Administration (DEA) z 2020 r., szacuje się, że prawie trzy czwarte kokainy docierającej do USA jest przemycane przez Pacyfik, a tylko niewielki procent pochodzi z szybkich łodzi na Karaibach.

Podczas gdy większość wczesnych ataków przeprowadzonych przez USA miała miejsce na Karaibach, ostatnie skupiły się na Pacyfiku.

We wrześniu Trump powiedział amerykańskim przywódcom wojskowym, że łodzie będące celem ataków "są wypełnione workami z białym proszkiem, który zawiera głównie fentanyl i inne narkotyki".

Fentanyl to syntetyczny narkotyk, który jest 50 razy silniejszy od heroiny i stał się głównym narkotykiem odpowiedzialnym za zgony spowodowane przedawkowaniem opioidów w USA.

15 grudnia Trump podpisał dekret uznający fentanyl za "broń masowego rażenia", argumentując, że jest on "bliższy broni chemicznej niż narkotykom".

Jednak fentanyl jest produkowany głównie w Meksyku i dociera do USA prawie wyłącznie drogą lądową przez południową granicę.

Wenezuela nie została wymieniona jako kraj pochodzenia fentanylu przemycanego do USA w krajowej ocenie zagrożenia narkotykowego DEA 2025.

Jak Maduro doszedł do władzy?

Nicolás Maduro zyskał rozgłos pod przywództwem lewicowego prezydenta Hugo Cháveza i jego Zjednoczonej Socjalistycznej Partii Wenezueli (PSUV).

Maduro, były kierowca autobusu i lider związków zawodowych, zastąpił Cháveza i jest prezydentem od 2013 r.

W ciągu 26 lat sprawowania władzy przez Cháveza i Maduro, ich partia zdobyła kontrolę nad kluczowymi instytucjami, w tym Zgromadzeniem Narodowym, znaczną częścią sądownictwa i radą wyborczą.

W 2024 r. Maduro został ogłoszony zwycięzcą wyborów prezydenckich, mimo że wyniki głosowania zebrane przez opozycję sugerowały, że jej kandydat, Edmundo González, wygrał miażdżącą przewagą.

González zastąpił na liście wyborczej główną liderkę opozycji, Maríę Corinę Machado, po tym jak zakazano jej ubiegania się o urząd.

W październiku otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla za "walkę o sprawiedliwe i pokojowe przejście od dyktatury do demokracji".

Machado sprzeciwiła się zakazowi podróżowania i w grudniu udała się do Oslo, aby odebrać nagrodę po miesiącach ukrywania się.

Powiedziała, że planuje wrócić do Wenezueli, co naraziłoby ją na ryzyko aresztowania przez wenezuelskie władze, które ogłosiły ją "zbiegiem".

Jak duże są siły rozmieszczone przez USA na Karaibach?

Stany Zjednoczone wysłały na Karaiby 15 000 żołnierzy oraz szereg lotniskowców, niszczycieli rakietowych i okrętów desantowych.

Wśród amerykańskiej flotylli znajduje się USS Gerald Ford, największy lotniskowiec na świecie.

Według doniesień, amerykańskie helikoptery wystartowały z niego, zanim siły USA przejęły tankowiec u wybrzeży Wenezueli 10 grudnia.

Stany Zjednoczone stwierdziły, że tankowiec był "wykorzystywany do transportu ropy objętej sankcjami z Wenezueli i Iranu". Wenezuela określiła tę akcję jako akt "międzynarodowego piractwa".

Od tego czasu USA namierzyły dwa kolejne tankowce na wodach u wybrzeży Wenezueli.

Ile ropy eksportuje Wenezuela i kto ją kupuje?

Maduro od dawna oskarża administrację Trumpa o próbę obalenia go, aby USA mogły przejąć kontrolę nad bogactwami naftowymi Wenezueli, wskazując na uwagę Trumpa po tym, jak USA zajęły pierwszy tankowiec u wybrzeży Wenezueli.

Zapytany przez dziennikarzy o to, co stanie się z tankowcem i jego ładunkiem, powiedział: "Zakładam, że zatrzymamy ropę".

Jednak amerykańscy urzędnicy wcześniej zaprzeczali zarzutom Wenezueli, że działania przeciwko rządowi Maduro były próbą zabezpieczenia dostępu do niewykorzystanych rezerw tego kraju.

Wenezuela posiada największe na świecie potwierdzone rezerwy ropy naftowej, a zyski z sektora naftowego finansują ponad połowę budżetu rządowego.

Jej eksport ucierpiał jednak z powodu sankcji, braku inwestycji i złego zarządzania w państwowej spółce naftowej Wenezueli.

W 2023 r. Wenezuela wyprodukowała zaledwie 0,8% światowej ropy naftowej, według amerykańskiej Administracji Informacji Energetycznej (EIA).

Obecnie eksportuje około 900 000 baryłek dziennie, a Chiny są zdecydowanie największym nabywcą tego surowca.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Magdalena Mis