روسیه در سوریه: قدم بعدی چه خواهد بود؟

از هفته گذشته با ورود جنگنده های پیشرفته روسیه به آسمان جبهه های جنگ سوریه، صفحه شطرنج استراتژیک خاورمیانه بشدت بهم خورد.

آمریکا و متحدانش از جمله آن چه که "مخالفان میانه‌روی سوریه" خوانده می‌شود، از اقدام روسیه بسیار ناخشنودند به ویژه اگر شورشیان تحت حمایت آمریکا یکی از هدف های حملات هوایی روسیه باشند.

به نظر آمریکا و متحدانش اقدام روسیه موجب طولانی‌ترشدن جنگی بی‌برد و تاخیر در برکناری رئیس جمهور سوریه خواهد شد که اکثریت مردم کشور دیگر او را قبول ندارند.

اما برای رژیم بشار اسد و متحدان ایرانی اش ورود روسیه به صحنه جنگ به منزله دمیدن جان تازه به ارتش فرسوده سوریه است تا بتواند سرزمین هایی را که سال گذشته از دست داده دوباره تصرف کند و تمام شورشیان به جز پیکارجویان گروه دولت اسلامی (داعش) و جبهه نصرت را شکست دهد.

اما پیامدهای ورود روسیه به جبهه های جنگ سوریه چه خواهد بود؟

دو مبارزه متفاوت

یکی از نگرانی های آنی آمریکا برخورد فاجعه بار هواپیماهای دوکشور در آسمان سوریه است.

تغییر مسیر پرواز جنگنده ها برای جلوگیری از برخورد احتمالی میان جنگنده‌های روسیه و هواپیماهای ائتلاف به رهبری آمریکا، به برنامه ریزی دقیق و هماهنگ نیاز دارد.

آمریکا می گوید که فقط یک ساعت قیل از آغاز اولین حملات جنگنده های روسیه به مواضع شورشیان در غرب سوریه برای پاکسازی آسمان سوریه به این کشور هشدار داده شده بود

روسیه می گوید که مواضع داعش را هدف قرارداده است، اما به گفته سناتور جان مک کین شورشیان تحت حمایت سیا هدف حمله قرار گرفته اند.

عملیات هوایی آمریکا از پایگاه هوایی العدید در قطر انجام می گیرد و هدف آن شناسایی مواضع داعش در سوریه و عراق است .

اولویت عملیات هوایی ائتلاف بین المللی به رهبری آمریکا که در آن چندین کشور عرب شرکت دارند، حمله به مواضع این گروه است.

اما در هفته جاری تشکیل یک مرکز فرماندهی جدید هم در بغداد اعلام شد که قرار است سازماندهی عملیات روسیه، ایران، سوریه و عراق از آن انجام گیرد.

این محور حامیان بشار اسد است که می خواهند او را برسر قدرت نگاه دارند و بی شک مواضع داعش درفهرست یکی از اهداف عملیات آن ها قراردارد، اما این چهار کشور تمام شورشیان مخالف بشار اسد را دشمن به شمار می آورند.

اما هدف اصلی این کشورها کاملا در تناقض با ائتلاف تحت رهبری آمریکاست و تلاش های بین المللی برای شکست نیروهای داعش را با مشکل روبرو می کند

اما با آغاز کار مرکز جدید، خاورمیانه دارای دو مرکز فرماندهی با دو مبارزه با دو دشمن متفاوت خواهد بود.

ابزار جذب نیرو

با وجود این که ورود جنگنده های روسیه به قدرت تسلیحاتی مبارزه با شورشیان می افزاید اما به احتمال زیاد دستگاه رهبری داعش از آن استقبال خواهد کرد.

داعش برای حفظ قدرت و جاذبه خود در جهان مرتبا به بازسازی، تصرف مناطق بیشتر، مبارزه با دشمنان جدیدتر و حتی ابداع روش های هولناک تر برای کشتار اسرای خود می پردازد.

ورود روسیه به مناقشه سوریه ولو آن که منحصر به عملیات هوایی و نه زمینی باشد، وسیله بسیار خوبی به دست داعش برای جذب نیرو می دهد.

هم اکنون هم داعش تبلیغات ویدیویی خود را آماده کرده است.

از همه چیزگذشته روسیه همان دشمن تاریخی است که مجاهدین افغانستان در دهه۱۹۸۰ با آن جنگیدند و سرانجام (با کمک آمریکا و پاکستان ) آن را شکست دادند.

بمباران پیکار جویان مسلمان توسط خلبان های روسیه برای دول عرب که نمی خواهند نیروی هوایی کشورشان هم سوی روسیه باشند، مایه شرمساری است.

احتمالا یکی از پیامد های این اقدام پیوستن نیروهای بیشتر به شورشیان افراطی داعش و جبهه نصرت خواهد بود.

نابودی گروه های شورشی

بین دو نیروی بزرگ داعش و ارتش سوریه گروه های شورشی کوچک دیگری هم وجود دارند با اسامی که به گوش نا آشناست مانند تجمع الاعزه که می گوید هدف حملات روز چهارشنبه( سی ام سپتامبر) روسیه قرار گرفته است.

غرب بعضی از این گروه ها را میانه رو می داند اما اکثر آن ها به تدریج با فرار، شکست و یا اسارت نیروهای خود تضعیف شده اند.

گزارش های مربوط به ورود صدها تن از نیروهای ایرانی به سوریه، استقرار نیروهای روسیه و موضع جدید و فعال این کشوردر قبال سوریه، ظاهرا نشان می دهد که بشار اسد و متحدانش در پی از بین بردن گروه های شورشی کوچک هستند و کاری به افراطیون داعش و جبهه نصرت نخواهند داشت.

احتمالا بشار اسد و متحدانش بعد ها خواهند گفت:

" ممکن است که از اسد خوشتان نیاید اما او تنها گزینه به جای داعش است که مرتکب اعمالی مثل سربریدن می شود."

افزایش تسلیحات

عربستان سعودی و احتمالا ترکیه در مقابل این تحولات آرام نخواهند نشست.

این دو و چند کشور دیگر منطقه مدت هاست تاکید می کنند که تنها راه دستیابی به یک راه حل دائمی برای بحران سوریه کنار رفتن بشار اسد است.

باتوجه به حمایت نظامی و دیپلماتیک ایران و روسیه از سوریه، عربستان سعودی و قطر هم پنهانی به گروه های مختلف شورشی اسلامی در داخل سوریه کمک های مالی و تسلیحاتی می رسانند که باعث شده برخی این دو کشور را به حمایت از داعش و یا القاعده و یا هردو گروه ،متهم کنند.

در سال ۲۰۰۳ میلادی عربستان سعودی حاضر بود که برای مجازات نیروهای سوری حامی اسد که دست به حملات شیمیایی علیه غیرنظامیان سوریه زده بودند درحملات هوایی به آمریکا بپیوندد.

اما وقتی چنین اقدامی از سوی آمریکا انجام نگرفت عربستان به حمایت خود از گروه های شورشی اسلامی افزود و حال هم ممکن است عربستان برای ایجاد توازن در مقابل افزایش قدرت نیروهای بشار اسد، دوباره کمک های خود به این گروه ها را افزایش دهد.

به تعویق افتادن صلح

تمام این اقدامات منجر به تاخیر در حل بن بست سوریه خواهد بود.

مادام که یکی از طرفین فکر کند که پیروز خواهد شد یا حداقل بازنده نخواهد بود، حاضر به نشستن پشت میزمذاکره و دادن امتیازات قابل توجه نخواهد بود.

از سال ۲۰۱۱ میلادی تا کنون بارها نظر "کارشناسان امورخاورمیانه " این بوده که بشار اسد محکوم به شکست است و حتی یک سال هم دوام نخواهد آورد، اما بشار اسد خلاف این این نظریه را ثابت کرد و تاکنون برسرقدرت باقی مانده است.

حال با حضور روسیه، بشار اسد بیش از پیش در صدد تحکیم موضع خود برخواهد آمد و به این ترتیب جنگ ادامه خواهد یافت و سرانجام به دوگزینه سوریه و حامیانش در مقابل داعش و القاعده خلاصه خواهد شد و آمریکا هم بیش از هرزمان دیگر قدرت تاثیر گذاری برنتیجه این جنگ را از دست خواهد داد.

به این ترتیب افق صلح در سوریه تاریک است مگر آن که تحول بزرگی روی دهد.