اردوگاه باریکه؛ یک کوبانی کوچک

<link type="page"><caption> اردوگاه "باریکه"</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/2014/10/141018_userphoto_kobane_refugee#" platform="highweb"/></link> در نزدیکی شهر سلیمانیه کردستان عراق، محل اسکان هزاران پناهنده جنگ گروه دولت اسلامی در کردستان سوریه است که اخیرا به تعداد بیشتری پناه داده و پذیرای صدها خانواده کوبانی شده است.

هزاران نفر از کردهای کوبانی در هفته‌های گذشته از طریق مرز ترکیه خود را به کردستان عراق رسانده‌اند و با وجود کاستی‌های فراوان می‌گویند در این سرزمین، کمتر احساس غربت می‌کنند.

کوبانی از جمله مهمترین شهرهای کردستان سوریه همچنان از سه طرف در محاصره گروه دولت اسلامی قرار دارد. تنها امکان برای خروج ساکنان این شهر و روستاهای اطراف آن، مرز ترکیه است که در ماه‌های گذشته به سختی اجازه عبور از آن را پیدا کرده‌اند.

بسیاری از این پناهندگان می‌گویند با اینکه سرانجام اجازه خروج یافته‌اند اما به دلیل سیاست‌های دولت ترکیه در قبال مساله کوبانی و کردهای سوریه نخواسته‌اند در آن کشور بمانند. شماری از ساکنان کوبانی که اخیرا شهرشان را ترک کرده‌اند، کردستان عراق را برای اقامت موقت به ترکیه ترجیح می‌دهند، چون آن طور که می‌گویند اینجا حداقل با آنها به زبان خودشان صحبت می شود

در شرایط اقلیمی نامتعادل، و گاه در روز چند مرتبه بارندگی، دوبار در اواسط و اواخر ماه اکتبر، به اردوگاه "باریکه" در حوالی شهر عربت در نزدیکی سلیمانیه رفتیم. جایی که تعداد زیادی از پناهجویان کردستان سوریه را در خود گرفته و اخیرا نیز حدود ۳۰۰ خانواده کوبانی را به میزبانی پذیرفته است.

حاکم هوشیار مصطفی، فرماندار شهر عربت می‌گوید تا کنون کمک‌های کمی از حکومت اقلیم کردستان به آنها رسیده و نیازمندی های اساسی ساکنان "باریکه" از طریق کمک‌های مردمی منطقه و سازمان‌های مردم نهاد تامین می‌شود.

آقای هوشیار توضیح داد که تعداد زیادی از ۳۰۰ خانواده اهل کوبانی در همان روزهای نخست، این شهر را به مقصد اردوگاه‌های دیگری در مرز ترکیه و به امید پیدا کردن بستگان خود ترک کرده‌اند. خالد عبدالله، وکیل سابق دادگستری در سوریه و رئيس انجمن پناهندگان سلیمانیه هم می گوید در حال حاضر ۱۷۲ خانواده کوبانی و ۷۶۸ خانواده از دیگر شهرهای کردستان سوریه ساکن اردوگاه "باریکه" هستند.

آقای عبدالله که خود از اهالی کردستان سوریه است و از چهار سال پیش به کردستان عراق آمده می‌گوید ۱۷ نفر به نمایندگی از ساکنان این اردوگاه مسئولیت اداره امورات روزمره محل سکونتشان را به عهده گرفته‌اند.

بیشتر ساکنان این اردوگاه در چادرهایی با نشان سازمان ملل زندگی می‌کنند. آنها در این چادرها از حداقل امکانات برخوردارند و نیازهای بهداشتی خود را از طریق سرویس‌های ساخته شده رفع می‌کنند که به صورت جداگانه در میان چادرها تعبیه شده‌اند.

به هر خانواده در بدو ورود به اردوگاه، امکاناتی مانند، چادر، موکت، پتو و اجاق گاز داده می‌شود.

آنها همچنین از نهادهایی مانند صندوق کودکان سازمان ملل ذخایر غذایی خشک دریافت کرده و از حدود دو هفته پیش نیز روزانه دو وعده غذای گرم از نهادی به نام "موسسه خیریه بارزانی" دریافت می‌کنند.

رئيس انجمن پناهندگان سلیمانیه می‌گوید هزاران پناهنده کردستان سوریه در ۱۴ ماه گذشته به استان سلیمانیه کردستان عراق آمده و در شهرهایی مانند عربت، سیدصادق و چمچمال اسکان داده شده‌اند. به گفته آقای عبدالله، کمیسیاریای عالی پناهندگان سازمان ملل، صندوق کودکان سازمان ملل به همراه ده‌ها انجمن محلی و بین‌المللی دیگر وظیفه نظارت بر وضعیت پناهندکان سوری در عراق را به عهده دارند.

چرا کوبانی را ترک کردند؟

با وجود شدت گرفتن حملات گروه دولت اسلامی به شهر کوبانی و خروج هزاران نفر از ساکنان آن اما هنوز بسیاری از خانواده‌ها حاضر نیستند محل سکونت خود را ترک کنند. عضو یکی از این خانواده‌ها که قبل از خروج، ساکن روستایی در نزدیکی تپه مشته‌نور بوده، در توضیح علت ترک محل اقامت خود می‌گوید، با اوج گرفتن حملات داعش، یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ)، نیروی نظامی کردهای سوریه، از آنها خواسته‌اند منطقه را ترک کنند.

او که قبل از تحولات سوریه، در ارتش راننده تانک بوده، می‌گوید اعضای ی‌پ‌گ به شهروندانی که عضو تشکیلات آنها نبوده‌اند اسلحه نداده و از جوانان نیز خواسته‌ اند به صورت داوطلبانه به یگان‌های مدافع خلق بپیوندند، درغیر این صورت به همراه خانواده‌های خود به سرعت روستاهای اطراف کوبانی را ترک کنند.

به گفته برخی از زنان و مردان سالمند این اردوگاه، قبل از ترک کوبانی، مردم در محله‌های مختلف داوطلبانه و با سازماندهی گروهی و فردی به محافظت از جان و مال خود پرداخته‌اند، اما به هنگام حمله گروه دولت اسلامی، به خاطر کودکان و افراد سالمند، ناچار به ترک شهر و روستاهای اطراف شده‌اند.

بیشتر ساکنان اردوگاه باریکه را کودکان، مردان و زنان پیر و میانسال تشکیل می‌دهند. برخی آنها می‌گویند فرزندان جوانشان جان خود را در جنگ از دست داده و آن تعداد هم که جان سالم به در برده‌اند حاضر به ترک کوبانی نشده و در صفوف یگان‌های مدافع خلق همچنان در نبرد با دولت اسلامی در شهر مقاومت می‌کنند.

یگان‌های مدافع خلق، نیروهای نظامی وابسته به حزب اتحاد دمکراتیک (پ‌ی‌د)، حزب حاکم بر شهرهای کردنشین سوریه هستند که از حدود سه سال پیش، کنترل بسیاری از این مناطق را به دست گرفته اند. به گفته اهالی کوبانی، علاوه بر کردهای مسلمان، شماری از عرب‌های غیر مسلمان نیز در این یگان‌ها عضویت دارند.

توقف تحصیل

پناهجویان کوبانی که اینک در اردوگاه باریکه ساکن هستند می‌گویند کودکانشان در یک سال گذشته به علت شرایط جنگی از امکان تحصیل محروم شده‌اند، اما پیش از آن پ‌ی‌د برای آنها در شهرها مدارسی راه‌اندازی کرده بود و دانش‌آموزان می‌توانستند دست‌کم به آموزش زبان کردی بپردازند.

یک مرد چهل ساله، که پیش از تحولات سال ۲۰۱۱ سوریه، به مدت چهل سال به حرفه حفاری مشغول بوده، می‌گوید: "قبل از حمله داعش کودکان به زبان کردی کرمانجی و عربی آموزش داده می‌شد. در زمان بعث تحصل به کردی ممنوع بود. من می‌توانم بنویسم و بخوانم اما اینجا و در این شرایط که نوشت افزار و دیگر امکانات تحصیلی در دسترس نیست، ما نمی‌توانیم به کودکانمان آموزش بدهیم."

با این حال مسئولان اردوگاه به ما گفتند که یک مدرسه در نزدیکی روستای "باریکه" برای کودکان خانواده‌های پناهنده قدیمی‌تر تاسیس شده و به زودی نیز امکانی برای اسم‌نویسی و تحصیل فرزندان خانواده‌های کوبانی در این مدرسه فراهم خواهد شد.

بسیاری از شهرهای کردستان سوریه تحت كنترل حزب اتحاد دمکراتیک است و این حزب در سه سال گذشته ابتکار عمل بیشتری به خرج داده و اداره زندگی و جبهه‌های نبرد را عملا به عهده گرفته است. با این حال در کردستان سوریه احزاب دیگری نیز فعال هستند که طی این سه سال از سیاست‌های این حزب انتقاد کرده‌اند.

افزایش امید...

برخی رسانه‌های کردستان عراق تمرکز زیادی بر تنش‌ها میان احزاب مختلف کردستان سوریه دارند. با این حال آن طور که از مصاحبه با طیف‌های مختلف کردهای سوریه در شهرها و اردوگاه‌های کردستان عراق بر می آید، این اختلافات چنانچه در رسانه‌های مختلف مطرح شده، دغدغه و اولویت اکثریت پناهندگان کردستان سوریه نیست.

احزاب کرد سوریه هفته گذشته با امضای توافقی در شهر دهوک کردستان عراق، برای اداره بخش های مختلف کردستان سوریه به توافق رسیدند؛ موضوعی که به نظر می رسد بسیاری از اهالی کوبانی و دیگر شهرهای کردستان سوریه را خرسند و نسبت به آینده امیدوارتر کرده است.

ساکنان اردوگاه "باریکه"، نسبت به سایر کردهای سوری ساکن در نقاط مختلف کردستان عراق، امیدوارتر به نظر می رسند. غروب روزی که ما به "باریکه" رسیدیم، صدها نفر از ساکنان این اردوگاه با تجمع مقابل درب ورودی، با رقص و پایکوبی و سردادن شعار، سرود و ترانه، از مقاومت یگان‌های مدافع خلق در کوبانی حمایت می کردند.

بسیاری از پیرمردان و پیرزنان ساکن این اردوگاه، حسرت حضور در کوبانی را دارند و می‌گویند حالا که به خاطر کودکان ناچار به ترک شهر شده‌اند از اینجا، "باریکه"، کوبانی کوچک، به حمایت از کوبانی بزرگ می‌پردازند.

بیشتر آنها پرسش "شرایط شما در اینجا چگونه است و تصور می‌کنید چه زمانی به کوبانی بر‌می‌گردید؟" را با سکوت یا گریه پاسخ می دهند. یکی از آنها، در پاسخ به عنوان شعری از "جگر خوین" شاعر کلاسیک کرد سوری اشاره می کند که حکایت دارد: "شام شکر است، موطن شیرین‌تر."