افزایش نابرابری جنسیتی و محرومیت زنان در تاجیکستان

گزارش تازه مجمع جهانی اقتصاد در باره شکاف جنسیتی در جهان حاکیست که نابرابری جنسیتی در تاجیکستان در نه سال گذشته پیوسته در حال افزایش است.

در این گزارش که روز ۲۸ اکتبر منتشر شد، تاجیکستان در میان ۱۴۲ کشور جهان از لحاظ نابرابری جنسیتی میان مردان و زنان در امور مختلف در رده ۱۰۲ قرار گرفته است. در سال میلادی گذشته تاجیکستان در میان ۱۳۶ کشور در رده ۹۰ قرار گرفته بود.

قرقیزستان، کشور همسایه تاجیکستان که شرایطی کوهستانی و مشابه با تاجیکستان دارد، در رده بندی جهانی شکاف جنسیتی در مقام ۶۷ قرار دارد، درست ۳۵ رده بالاتر از تاجیکستان. هرچند قرقیزستان هم که پارسال در رده ۶۳ بود، امسال جایگاهش چهار درجه پایین رفته است.

قزاقستان، جمهوری دیگر سابق شوروی در آسیای میانه‌ که پارسال در رده ۳۲ بود، امسال در مقام ۴۳ قرار گرفته است. ازبکستان و ترکمنستان از رده بندی شکاف جنسیتی مجمع جهانی اقتصاد بیرون مانده‌اند.

از میان جماهیر شوروی سابق، تنها ارمنستان یک رده پایین‌تر از تاجیکستان است. بعد از ارمنستان در این رده بندی ژاپن قرار گرفته که نشان می‌دهد با وجود پیشرفت‌های زیاد علم و فناوری این کشور در زمینه نابرابری جنسیتی با مشکلاتی جدی مواجه است.

از کشورهای نزدیک به تاجیکستان، ایران و پاکستان در میان ده کشور با فراخ‌ترین شکاف جنسیتی قرار دارند. این دو کشور در رده‌های ۱۳۷ و ۱۴۱ قرار دارند. افغانستان در این رده‌بندی حضور ندارد. چین در رده ۸۷ و روسیه در رده ۷۵ هستند.

مجمع جهانی اقتصاد وضع شکاف جنسیتی در کشورهای مختلف جهان را در چهار زمینه به بررسی گرفته است: ۱) مشارکت اقتصادی و فرصتهای شغلی، ۲) دستیابی به آموزش و پرورش، ۳) بهداشت و بقا، ۴) قدرت‌یابی سیاسی.

از میان اینها، رتبه تاجیکستان در زمینه "مشارکت اقتصادی و فرصت‌های شغلی" نسبتا بالاتر است و این کشور در رده ۵۸ قرار دارد. این بدان معناست که در زمینه مشارکت اقتصادی نابرابری یا شکاف جنسیتی میان زنان و مردان کمتر است، هرچند زنان تاجیک نسبت به مردان درآمد کمتری به دست می‌آورند.

اما در سه زمینه دیگر، تاجیکستان متناسبا در رده‌های ۱۱۹، ۱۲۱ و ۱۱۱ قرار دارد که نشان می‌دهد خلاء بین زن و مرد در عرصه‌های آموزش و پرورش و بهداشت به غایت گسترده است.

در عرصه آموزش و پرورش هرچه به مراحل بالاتر آموزش (از مکتب ابتدایی گرفته، تا تحصیلات عالی) می‌رویم، شمار زنان کمتر و کمتر می‌شود و زنانی که در تاجیکستان آموزش عالی می‌گیرند، تقریبا برابر نیم مردان (۱۵ در برابر ۲۹ درصد) است.

در زمینه قدرت‌یابی سیاسی وضعیت زنان در تاجیکستان وخیم‌تر از دیگر کشورهاست. زنان در پارلمان تاجیکستان همگی ۱۶ (مردان ۸۴) درصد را تشکیل می‌دهند. در سمت وزارت سهم زنان همگی ۱۱ (مردان ۸۹) درصد است که این امر بیانگر جایگاه پایین زنان در عرصه مدیریت است.

طبق گزارش مجمع جهانی اقتصاد در باره شکاف جنسیتی در کشورهای جهان در ۵۰ سال گذشته هیچ زنی در تاجیکستان رهبر دولت نشده است. البته، طی سده‌های متمادی هیچ زن تاجیک قدرت سیاسی را در دست نگرفته، ولی این گزارش تنها به ۵۰ سال اخیر پرداخته است.

در آستانه انتخابات ریاست جمهوری گذشته (نوامبر ۲۰۱۳) حزب نهضت اسلامی تاجیکستان با برخی دیگر از گروه‌های مخالف آینهال بابانظراوا، حقوقدان معروف را، نامزد خود اعلام کردند، ولی به دلیل ناکامی تیم او در جمع‌آوری امضا نامزدی او ثبت نشد.

کارشناسان می‌گویند یکی از دلایل بدتر شدن جایگاه زنان در تاجیکستان در دو دهه اخیر پایین رفتن سطح آموزش و پرورش و نفوذ روزافزون سنتهای مردسالار در جامعه این کشور است.

این بدان معناست که هرچه مردان سنتی‌‎تر می‌شوند، فشار بیشتری بر زنان وارد کرده و از آموزش و پرورش و کار و فعالیت‌های اجتماعی آنان بیشتر مانع می‌شوند و آنها را بیش از پیش در چهار دیوار خانه زندانی می‌کنند.

مجمع جهانی اقتصاد می‌گوید که در نه سال گذشته که چنین رده بندی را انجام می‌دهد، پیشرفت‌های ناچیزی در زمینه برابری زنان در محل کار حاصل شده است. شکاف جنسیتی در زمینه مشارکت اقتصادی از سال ۲۰۰۶ تا کنون چهار درصد (از ۵۶ به ۶۰) کم‌تر شده، اما خلاء موجود هنوز پُر نشده است.

این سازمان می‌گوید که اگر آهنگ دستیابی به برابری جنسیتی همین باشد که تا امروز هست، پس ۸۱ سال لازم است، تا جهان شکاف جنسیتی و تبعیض را به طور کامل از میان ببرد.

کشورهای شمال اروپا، مانند ایسلند، فنلاند، نروژ و سوئد و دانمارک، به اضافه رواندا، فیلیپین و نیکاراگوئه در فرایند کم کردن و از میان بردن شکاف یا نابرابری جنسیتی گوی سبقت را از سایر کشورهای جهان ربوده‌اند.