مقبول و محکوم، دلیر و حاکم؛ آموزش برابری در کابل

رحیم، صبور، آسیب‌پذیر، محکوم، مقبول، زود‌باور و خودسر از جمله ویژگی‌هایشان است و خانه‌دار، شوهر‌دار، آشپز، مادر خوب، احترام به بزرگ فامیل و در مواردی دکتر، سیاستمدار یا فاحشه، در ردیف مسئولیت‌هایشان آمده است؛ اینها را افسران پلیس افغان روی تخته کلاس در مورد ویژگی و مسئولیت‌های زنان نوشتند.

از آنها خواسته شد که در مورد مردان بنویسند و در ردیف ویژگی‌ها نوشتند: عادل، خوش‌رفتار، قوی، باایمان، با‌غرور، زحمت‌کش، دلیر، راستگو، خشن، حاکم و برای مسئولیت‌ها نوشتند: هدایت خانواده به اسلام، رهبر، نان‌آور، خانواده‌دار و سیاستمدار.

اینجا افغانستان است و این، کلاس حقوق بشر و برابری جنسیتی برای افسران پلیس و دادستان‌های افغان.

زیدا کاتالان متخصص حقوقی در زمینه جنسیت و حقوق بشر در نیروی پلیس اتحادیه اروپا، کلاس‌هایش را با این پرسش آغاز می‌کند که تفاوت مرد و زن در ویژگی و وظایف‌شان چیست؟ در ابتدای هر کلاس، شاگردانش که بیشترشان افسران پلیس مرد هستند، به او می‌گویند که طبق قوانین افغانستان، مرد و زن حقوق مساوی دارند. ولی خیلی از این افسران ممکن است که خود، از جزییات این حقوق و قوانین بی‌اطلاع باشند و بی آنکه متوجه باشند، آنها را نقض کنند.

بنیاد خیریه آکسفام به نقل از کمیسیون مستقل حقوق بشر مدتی پیش در یک گزارش نوشت که پلیس، خود در بسیاری از موارد خشونت‌های جنسی علیه زنان و قتل‌های ناموسی دست دارد.

زیدا کاتالان که زمانی رهبر شاخه جوانان حزب سبز سوئد بود، چند سالی است که در مناطق بحرانی جهان به آموزش حقوق بشر و برابری جنسیتی مشغول بوده است، از جمهوری دموکراتیک کنگو گرفته تا اراضی فلسطینی و گواتمالا. او حالا در افغانستان، روزهایش را با تدریس به افسران پلیس و دادستان‌های افغان سپری می‌کند.

'گفتن‌اش آسان نیست'

" کلاس‌ها آسان شروع نمی‌شوند. مردان جوان فکر می‌کنند که کلاس‌ها ممکن است اتلاف وقت باشد. مردان مسن‌تر فکر می‌کنند که همه‌چیز را می‌دانند."

"من یک زن سفیدپوست غربی هستم و مردان افغان فکر می‌کنند که نسبت به سرزمین و فرهنگشان تعصب‌ زیادی در ذهن دارم. در شروع کلاس‌ها می‌گویم که خشونت و بی‌عدالتی به زنان، مختص افغانستان نیست. پدیده‌ای است جهانی، از آمریکا و اروپا گرفته تا آفریقا و خاورمیانه. برایشان مثال‌هایی می‌آورم از آنچه به زنان گذشته است و من به چشم دیده‌ام، نه در افغانستان بلکه در دیگر نقاط جهان."

برای افسران پلیس افغان سخت است که در مورد خشونت علیه زنان حرف بزنند، مخصوصا در مورد آنچه نیروی پلیس مرتکب می‌شود. از موارد سوءاستفاده جنسی و خشونت با همکاران زن گرفته تا روابط جنسی با کودکان و پسران جوان.

بنا به آمار وزارت داخله افغانستان، با آنکه بیش از چهار هزار فرصت شغلی در نیروی پلیس برای زنان افغان در نظر گرفته شده است، فقط دو هزار زن به نیروی ۱۵۷ هزار نفری پلیس افغانستان پیوسته‌اند.

هفتاد تا هشتاد درصد نیروی پلیس افغانستان سواد خواندن و نوشتن ندارد و این درصد بین زنان پلیس بالاتر هم هست. خود این موضوع باعث تضعیف موقعیت زنان پلیس می‌شود. در خیلی از موارد، گزارش شده است که زنان پلیس وادار می‌شوند وظایفی مثل نظافت یا تهیه چای را به عهده بگیرند. زنان پلیس اغلب دستشویی و رختکن جدا ندارند. و همین، باعث موارد متعددی از سوءاستفاده جنسی شده است.

گزارش شده است که خیلی از افسران پلیس از استخدام زنان سرباز می‌زنند و خیلی از اوقات، بعد از استخدام زن‌ها مدت‌ها طول می‌کشد تا آنها آموزش ببینند و لباس فرم دریافت کنند.

مراجعه کم قربانیان خشونت به پلیس مرد

دوره‌های آموزشی حقوق بشر و برابری جنسیتی در کابل بر مبنای قانون منع خشونت علیه زنان در افغانستان طراحی شده است.

پلیس ملی افغان مهم‌ترین مرجع مسئول برای اجرای این قانون است. اما در جامعه سنتی افغانستان، زنان در موارد خیلی کمی برای گزارش موارد خشونت به پلیس و مراجع قضایی مراجعه می‌کنند. مخصوصا چون بیشتر کسانی که در این مشاغل خدمت می‌کنند، مرد هستند.

محمدرضا، وکیل افغان در کابل می‌گوید که اگر زنی بخواهد برای موضوعی وکیل بگیرد، مثل این است که به خانواده‌اش خیانت کرده و مردان خانواده ممکن است که مستقیم وارد دعوا با وکیل شوند یا او را تهدید کنند که به تصور آنها، می‌خواهد در مسائل خانوادگی‌شان دخالت کند.

خجسته علیزاده، وکیل افغان، وقتی در دادستانی عمومی کابل کار می‌کرد، بارها شاهد بود که زنان حتی بعد از گزارش موارد خشونت، به دلیل نبود پلیس زن، از پیگیری پرونده خود منصرف می‌شدند: "مردی پشت میله‌های زندان در حال گریه و زاری بود و به زنش التماس می‌کرد که او را ببخشد. ساعاتی بعد، زن کتک‌خورده شوهرش را بخشیده بود و مرد در حالی که ورقه آزادی‌اش را امضا می‌کرد، به زنش سرکوفت می‌زد که آبروی خانواده را با این کارش به باد داده است."

در کشوری که براساس آمار رسمی هشتاد و هفت درصد زنان دست‌کم گونه‌ای از خشونت فیزیکی، جنسی یا روانی را تجربه کرده‌اند، اهمیت گفتگو در مورد تبعیض و نابرابری جنسیتی برکسی پوشیده نیست.

خانم کاتالان می‌گوید: "برای آدم‌ها در افغانستان، غیرت مهم‌ترین عنصر دفاع از باورهایشان است و در چنین کشوری، سخت است درمورد چنین موضوعات دشواری حرف زد. اما در پایان هر کلاس می‌بینم که مردان خوشحال هستند از این که بالاخره جایی پیدا کرده‌اند که بتوانند راحت و بدون آنکه قضاوت شوند، در این باره حرف بزنند. همان مردانی که در ابتدای کلاس‌ها می‌گویند مشکلی نیست که بخواهیم از آن بگوییم، در آخر می‌گویند که بله! ما این مشکلات را داریم و باید به آنها فکر کنیم. باید شروع کنیم."