چین و تاجیکستان یکدیگر را 'شریکان استراتژیک' اعلام کردند

چین و تاجیکستان با صدور بیانیه ای مشترَک یکدیگر را "شریکان استراتژیک" اعلام کرده و برنامه‌ای پنج‌ساله در راستای اجرای اهداف این شراکت به تصویب رساندند.

این برنامه از جمله 16 سند است که روز شنبه 13 سپتامبر در جریان دیدار دولتی شی جینپینگ، رهبر چین، از تاجیکستان امضا شد. سفر دولتی آقای جینپینگ یک روز پس از انجام اجلاس رهبران سازمان همکاری شانگهای، از سازمانهای منطقه‌ای تحت نفوذ چین و روسیه، با شکوه ویژه برگزار شد.

در بیانیه مشترَک رهبران دو کشور در باره "تقویت منبعده مناسبات شریکی استراتژیک" آمده است که "...برقراری مناسبتهای شریکی استراتژیک بین تاجیکستان و چین به منفعتهای اصلی و درازمدت دو کشور و خلق جوابگو بوده، به رشد و گسترش مشترَک مساعدت و به تحکیم صلح منطقه‌ای و استقرار ثبات خدمت می‌نماید."

امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، پس از ملاقات با رهبر چین گفت: "هنوز چند سال قبل از این ما حتی نمی توانستیم تصور کنیم که از حد دومیلیاردی در تجارت متقابله می‌گذریم. امروز ما پیش خود وظیفه گذاشته‌ایم که در طول پنج سال آینده نشان‌دهنده (شاخص) گردش دوجانبه (تبادل) تجارتمان را تا به سه میلیارد دلار برسانیم."

پیامی به مسکو؟

چین تا کنون از شریکان اصلی اقتصادی تاجیکستان بوده و برای بنیاد جاده ها و تونلها و نیروگاهها در این کشور سرمایه هنگفتی هزینه کرده است. با این حال، تاجیکستان همواره از روسیه به عنوان شریک استراتژیک خود نام می‌برد. کشوری که میزبان بیش از یک میلیون مهاجر کاری تاجیک است و در تاجیکستان پایگاه نظامی دارد.

حکمت‌الله سیف‌الله زاده، تحلیلگر محلی در تاجیکستان، می‌گوید که اعلام چین به عنوان شریک راهبوردی پیامی به مسکو است: "مقامات تاجیک می‌خواهند به روسیه پیام دهند که جناب آقای پوتین، اگر انتظاراتی که ما داریم، پیاده نمی‌شوند، پس چین آماده است این گونه کارها را برای ما انجام بدهد."

وی افزود: "مثلا ببینید، یک مسئله مهاجرت در تمام سطوح با مسکو مطرح است. ولی ما در همین مسئله هیچ گونه پیشروی با شریک اصلی استراتژیک خویش که از قبل اعلام کرده بودیم، نداریم."

اعلام “شراکت استراتژیک” بین چین و تاجیکستان، هرچند ممکن است خشم روسیه را برانگیزد، ولی هر آیینه، فصل تازه‌ای از روابط این دو کشور را رقم می‌زند. رهبران این دو کشور همچنین برنامه‌ای پنج‌ساله برای رسیدن به اهداف این شراکت از سال 2015 تا سال 2020 تصویب کردند.

آنها امروز با شرکت در مراسمی یک نیروگاه حرارتی در دوشنبه را افتتاح و ساختمان لوله گازی از ترکمنستان به چین را که از قلمرو تاجیکستان می‌گذرد، آغاز کردند. به نظر بسیاری از تحلیلگران این مراسم می‌تواند آغاز همین شراکت راهبردی باشد.

رئیس جمهوری تاجیکستان ضمن سخنرانی در رسم آغاز طرح کشیدن لوله گاز گفت: "این لوله گاز در مجموع لوله‌های گاز "آسیای مرکزی - چین" خط چهارم و کوتاه ترین می‌باشد و در مقایسه‌ با سه خط دیگر به مسافت یک هزار کیلومتر کوتاهتر است."

این لوله گاز از ترکمنستان به چین از طریق ازبکستان و تاجیکستان و قرقیزستان می‌گذرد که طول آن در قلمرو تاجیکستان 400 کیلومتر است و ساختمان آن سه سال طول خواهد کشید. در امتداد آن بنیاد 47 تونل به مسافت 76 کیلومتر، از جمله 24 تونل در زیر آب، پیش‌بینی شده است.

آقای رحمان افزود: "از روی ارزیابیهای اولیه، ارزش این طرح در قلمرو کشور ما در مجموع سه میلیارد و 200 میلیون دلار آمریکایی را تشکیل خواهد داد. در دوره ساختمان آن بیش از سه هزار شغل تازه فراهم شده، به بودجه دولت درآمد زیادی وارد خواهد شد."

وابستگی اقتصادی؟

طرحهای اقتصادی چین برای تاجیکستان که فقیرترین کشور در آسیای میانه‌ محسوب می‌شود، بغایت مهم ارزیابی می‌شوند. اما برخی از تحلیلگران در این طرحها به چشم تردید می‌نگرند.

نورعلی دولت، تحلیلگر تاجیک، می‌گوید: "مقامات تاجیکستان باید در رابطه با چین احتیاط به خرج دهند، زیرا این کشور با دادن قرضه‌ها به کشورهای ضعیف منطقه آنها را وابسته خود می‌کند. به نظر من، تاجیکستان نباید پایبند اقتصاد چین شود. برعکس، باید به دنبال فضاهای بهتر همکاری با همسایگان دیگرش باشد، بویژه ازبکستان که رابطه‌اش با ما حالا بهتر شده است."

آقای دولت همچنین می‌گوید که تاجیکستان باید به سیاست "بسیار قطبی" یا "درهای باز" که قبلاً اعلام کرده بود، پایبند بماند و در روابط خود با قدرتهای بزرگی، چون روسیه و چین و آمریکا، توازن را نگاه دارد.

در همین حال، یکی از نکات عمده اعلامیه مشترَک تاجیکستان و چین که از هفت ماده عبارت است، احترام به حاکمیت ملی، استقلال، یکپارچگی و تمامیت ارضی هر دو طرف است. این دو کشور همسایه همچنین تعهد کرده‌اند که با دشمنان یکدیگر هرگز همپیمان نخواهند شد.

در بیانیه آمده: "طرفها بار دیگر اظهار می‌دارند که از اشتراک در اتحادیه‌ها و یا اتفاقهای دشمنانهِ ضد استقلال، امنیت و تمامیت ارضی یکی از طرفها روانه شده خودداری خواهند کرد، به عملیاتهای مشابه، از جمله با طرف سوم بستن این گونه سازشنامه‌ها اقدام نخواهند کرد؛ در قلمرو یکی از طرفها به تأسیس سازمانها و گروههایی که به استقلال، امنیت و تمامیت ارضی طرف دیگر ضرر خواهد رساند، راه و به فعالیت آنها رخصت (اجازه) نخواهند داد."

در برابر این، تاجیکستان به صراحت اعلام کرده که استقلال تایوان را هرگز به رسمیت نمی‌شناسد، مخالف استقلال این جزیره است و به سیاست "چین یگانه" وفادار باقی خواهد ماند.

رهبران چین و تاجیکستان همچنین به گسترش همکاریهای مالی و تجاری، علمی و فرهنگی، اجتماعی، کشاورزی، انرژی، صنایع، حمل و نقل و ارتباطات، امنیتی و دفاعی و مبارزه با تروریسم و افراط گرايی و جدایی‌ طلبی، که از آنها به عنوان "سه قوه شر" یاد شده، تأکید کرده‌اند.

در بیانیه مشترَک آنها آمده است: "طرفها آماده‌اند مناسبتهای نزدیک را گسترش دهند و برای بنیاد "نوار اقتصادی راه ابریشم" مشترَکا کوشش به خرج دهند و به این وسیله دورنمای تازه ای را برای همکاریهای تاجیکستان و چین افتتاح نمایند."

در نهایت، به نظر می‌رسد، شی جینپینگ در سفر دولتی خود به تاجیکستان "دست خالی نیامده است." مقامات دو کشور قراردادی در باره تخصیص مبلغ 300 میلیون یوئن چینی یا حدود 49 میلیون دلار آمریکایی کمک بلاعوض فنی و اقتصادی به تاجیکستان امضا کرده‌اند.