پایان سیاست نرم؛ اروپا در برابر ترامپ می‌ایستد

چیزی در اروپا تغییر کرده است. دونالد ترامپ روز دوشنبه بار دیگر بر موضع خود پافشاری کرد و گفت آمریکا به دلایل امنیت ملی به گرینلند نیاز دارد.

خبرنگاران از او پرسیدند آیا آماده است برای تصرف آن از زور استفاده کند؟ رئیس‌جمهور آمریکا گفت: «نظری ندارم»، و بار دیگر لرزه بر اندام ساکنان نگران گرینلند انداخت. او امروز در داووس گفت خواهان «مذاکرات فوری» برای تصاحب گرینلند است، اما اصرار دارد که «از زور استفاده نخواهد کرد.»

گرینلند قلمرویی نیمه‌خودمختار متعلق به دانمارک است؛ کشوری که عضو اتحادیه اروپا و ناتو است. دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا اکنون فشار سنگینی بر متحدان دانمارک در هر دو سازمان وارد می‌کند تا کپنهاگ را رها کنند و اجازه دهند آمریکا کنترل گرینلند را در دست بگیرد، یا در غیر این صورت با مالیات‌های تنبیهی بر همه صادرات‌شان به ایالات متحده روبه‌رو شوند.

این سناریویی هولناک برای اقتصادهای اروپایی است که همین حالا هم در رکود به سر می‌برند. به ‌ویژه اقتصادهایی که به صادرات به آمریکا وابسته‌اند، مانند صنعت خودروسازی آلمان و بازار کالاهای لوکس ایتالیا.

وزیر دارایی آلمان روز دوشنبه پس از نشست اضطراری با همتای فرانسوی خود گفت: «اجازه نخواهیم داد از ما باج‌گیری شود.»

تهدیدهای آقای ترامپ مانند سیلی به صورت دولت‌های اروپایی فرود آمد؛ دولت‌هایی که (به‌طور جداگانه، در مورد اتحادیه اروپا و بریتانیا) تازه سال گذشته بر سر توافق‌های تعرفه‌‌های بازرگانی با رئیس‌جمهور آمریکا به تفاهم رسیده بودند.

رولان لسکور، وزیر دارایی فرانسه گفت: «در حال عبور از قلمرویی ناشناخته هستیم. هرگز چنین چیزی ندیده‌ایم. یک متحد، دوستی با ۲۵۰ سال سابقه، در حال بررسی استفاده از تعرفه‌ها… به‌عنوان یک سلاح ژئوپولیتیک است.»

لارس کلینگ‌بایل، همتای آلمانی او نیز افزود: «خطی رد شده است … درک می‌کنید که امروز دقیقا نمی‌گویم چه اتفاقی خواهد افتاد. اما یک چیز باید روشن باشد: اروپا باید آماده باشد.»

ناگهان به نظر می‌رسد تاریخ مصرف رویکرد نرم و محتاطانه در قبال آقای ترامپ، که رهبران اروپا آشکارا از زمان بازگشت او برای دور دوم به کاخ سفید در پیش گرفته بودند، گذشته است.

اروپا و رویکرد پلیس خوب، پلیس بد

هنوز خیلی زود است که خطبه پایانی روابط دو سوی آتلانتیک را بخوانیم اما دست‌کم اتحادیه اروپا امیدوار است که در مجمع جهانی اقتصاد در سوئیس، با رئیس‌جمهور آمریکا به قول یکی از روسای جمهور سابق آمریکا «با صدایی آرام و چماقی بزرگ در دست» وارد گفت‌وگو شود.

تئودور (تدی) روزولت معتقد بود که برای رسیدن به اهداف، به دیپلماسی با پشتوانه قدرت معتبر نیاز دارید و به نظر می‌رسد اروپا اکنون رویکرد پلیس خوب، پلیس بد را در پیش گرفته است.

رهبران اروپایی به آقای ترامپ می‌گویند از اولویت دادن او به امنیت قطب شمال حمایت خواهند کرد، بنابراین نیازی نیست او به ‌تنهایی بر سر گرینلند اقدام کند.

هم‌زمان، دیپلمات‌های اتحادیه اروپا آشکار کرده‌اند که در صورت پیش بردن آنچه به «تعرفه‌های گرینلند»، معروف شده‌، در حال بررسی وضع تعرفه‌هایی به ارزش ۹۳ میلیارد یورو بر کالاهای آمریکایی یا حتی محدود کردن دسترسی کسب‌وکارهای آمریکایی، که احتمالا شامل بانک‌ها و شرکت‌های فناوری پیشرفته هم می‌شود، به بازار مشترک عظیم این بلوک هستند.

این اقدامات تلافی‌جویانه به احتمال زیاد اثرات زنجیره‌ای بر مصرف‌کنندگان آمریکایی نیز خواهد داشت.

سرمایه‌گذاران اتحادیه اروپا حضوری گسترده در تقریبا همه ۵۰ ایالت آمریکا دارند و گفته می‌شود منبع ایجاد اشتغال برای سه میلیون و ۴۰۰ هزار آمریکایی هستند.

اتحادیه اروپا در صحنه دیپلماسی بین‌المللی صدایی ضعیف دارد. این بلوک از ۲۷ کشور تشکیل شده که اغلب با هم اختلاف دارند اما این سازمان در اقتصاد و تجارت جهانی نفوذی عظیم دارد؛ جایی که تصمیم‌ها عمدتا از سوی کمیسیون اروپا به نمایندگی از اعضای بازار مشترک اتحادیه گرفته می‌شود. اتحادیه اروپا بزرگ‌ترین تاجر کالا و خدمات در جهان است و در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۱۶٪ از تجارت جهانی را به خود اختصاص داده است.

بنابراین بروکسل امیدوار است اگر آقای ترامپ دریابد که ممکن است جزیره‌ای (گرینلند) به دست بیاورد اما احتمالا متحدان نزدیکش (اروپا) را از دست بدهد و مسئول افزایش هزینه‌های مصرف‌کنندگان آمریکایی (به دلیل تعرفه‌های تلافی‌جویانه اتحادیه اروپا) شناخته شود، از موضع حداکثری خود عقب‌نشینی کند و برای یافتن راه‌حلی مسالمت‌آمیز وارد مذاکره شود.

اولوف گیل، معاون سخنگوی کمیسیون اتحادیه اروپا، روز دوشنبه گفت: «اولویت ما تعامل است، نه تشدید تنش.»

نیکلاس پوآتیه، اقتصاددان و کارشناس تجارت بین‌الملل در اندیشکده بروژل مستقر در بروکسل، می‌گوید: «ترامپ اروپایی‌ها را وادار می‌کند بالاخره روی پای خود بایستند.»

او افزود: «[در حالی که] آسیب تعرفه‌های [ترامپ] برای اروپا کاملا قابل مدیریت است … پرسش بسیار بزرگ‌تر اینجا اقتصادی نیست، بلکه امنیت و سیاست خارجی است. اتحادیه اروپا نمی‌تواند واکنش نشان ندهد.»

اعتماد به تضمین‌های امنیتی آمریکا

اما روز دوشنبه، اسکات بسنت،وزیر دارایی آمریکا، چندان تحت تاثیر قرار نگرفت.

او که در داووس سخن می‌گفت، تصویری از یک رئیس‌جمهور با تصمیمی قطعی ترسیم کرد: «رئیس‌جمهور به گرینلند به‌عنوان یک دارایی راهبردی برای ایالات متحده نگاه می‌کند. ما امنیت خود را به هیچ‌کس دیگری برون‌سپاری نخواهیم کرد.»

او هشدار داد که اقدام تلافی‌جویانه تعرفه‌ای اروپا «غیرعاقلانه» خواهد بود و اینجاست که اروپا احساس بن‌بست می‌کند: اگر اقدام کند محکوم است؛ اگر نکند هم محکوم.

برخی در اروپا نگران‌اند که اگر حالا با دونالد ترامپ وارد رویارویی شوند، ممکن است آمریکا را بیش از پیش از خود برانند.

و حقیقت تلخ این است: اروپا برای تضمین یک توافق صلح پایدار برای اوکراین و برای امنیت قاره خود به واشنگتن نیاز دارد. با وجود تعهد به افزایش هزینه‌های دفاعی، اروپا همچنان به ‌شدت به آمریکا وابسته است.

کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، روز دوشنبه در حالی که بار دیگر حمایت خود را از حاکمیت دانمارک و گرینلند تکرار می‌کرد، تاکید کرد که از نظر او این موضوع در راستای «منافع ملی» بریتانیاست که «در حوزه دفاع، امنیت و اطلاعات همچنان با آمریکایی‌ها همکاری» کند.

نخست‌وزیر بریتانیا گفت: «بازدارندگی هسته‌ای ما مهم‌ترین سلاح ماست. یک بازدارنده برای تضمین امنیت همه مردم بریتانیا که انجام آن وظیفه اصلی من است و این کار مستلزم داشتن رابطه‌ای خوب با ایالات متحده است.»

اما اگر اروپا همچنان بخواهد به‌جای ایستادگی، به تلاش برای «مدیریت» آقای ترامپ ادامه دهد، آن‌هم در شرایطی که او حاکمیت یکی از متحدان ناتویی‌اش (دانمارک) را تهدید می‌کند و برای دیگر متحدانی که از کپنهاگ حمایت می‌کنند، شمشیر تحریم اقتصادی را از رو بسته است، در آن صورت، این قاره با خطر نمایش ضعف جدی در برابر افکار عمومی و صحنه بین‌المللی روبه‌رو خواهد شد.

کایا کالاس، دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا، روز دوشنبه در شبکه ایکس نوشت: «ما علاقه‌ای به دعوا نداریم، اما بر موضع خود خواهیم ایستاد.»

او که نخست ‌وزیر پیشین استونی است، کشوری که از سایه سنگین روسیه توسعه‌طلب بیم دارد، مشتاق است به مسکو نشان دهد اروپا اگر تحت فشار قرار گیرد، می‌تواند و خواهد خواست که به آمریکا دندان نشان دهد.

تارا وارما گفت: «اروپایی‌ها دیگر نمی‌توانند کنار بکشند.» او کارشناس امنیت و ژئوپولیتیک در اندیشکده صندوق مارشال آلمان است.

او گفت: «آن‌ها طی سال گذشته تنها به دیپلماسی شخصی [با دونالد ترامپ] متوسل شدند تا تلاش کنند او را به دفاع جمعی اروپا و تضمین امنیت اوکراین پس از آتش‌بس با روسیه متعهد کنند.»

اما اگر او بتواند ناگهان تغییر مسیر دهد (همان‌طور که همین حالا کرده)، مسائل اقتصادی و امنیتی را به هم گره بزند و اگر به خواسته‌اش نرسد ناتو را تهدید کند، آنگاه، به گفته او، اروپا در نهایت تا چه اندازه می‌تواند به تضمین‌های امنیتی آمریکا تحت این دولت اعتماد کند؟

پوتین و هیئت صلح

تماشاگر این تحولات از حاشیه نه‌ فقط روسیه، بلکه چین نیز هست. از نگاه آن‌ها، غرب که به‌ طور سنتی با آمریکا و اروپا در هسته‌ای به ‌هم ‌پیوسته و برای دهه‌ها مسلط بر سیاست جهانی بوده، اکنون در حال از هم گسیختن است.

جهان به‌ طور فزاینده‌ای تحت سلطه شماری از قدرت‌های بزرگ قرار گرفته است؛ از جمله روسیه و چین، اما همچنین هند، عربستان سعودی و تا حدی برزیل.

چین امیدوار است بی‌ثباتی ظاهری دونالد ترامپ در قبال متحدانش، پکن را شریکی باثبات‌تر و قابل‌اعتمادتر جلوه دهد و تجارت بین‌المللی بیشتری را به سوی خود بکشاند.

کانادا، کشوری که آقای ترامپ تهدید کرده بود آن را به پنجاه‌ویکمین ایالت آمریکا تبدیل کند، به‌ تازگی با پکن بر سر یک توافق تجاری محدود به توافق رسیده است. این کشور در تلاش است وابستگی خود به واشنگتن را کاهش دهد.

رئیس‌جمهور آمریکا همچنین احترام چندانی برای نهادهای چندجانبه‌ای مانند ناتو و سازمان ملل که پس از جنگ جهانی دوم توسط قدرت‌های غربی برای مدیریت نظم جهانی ایجاد شدند، قائل نبوده است.

برخی به «هیئت صلح» اشاره می‌کنند که آقای ترامپ اکنون در حال راه‌اندازی آن است و گزارش شده می‌خواهد این پنجشنبه در داووس مراسمی برای آن برگزار کند. بسیاری از رهبران جهان و چهره‌های برجسته کسب ‌و کار در این کنفرانس حضور دارند.

این هیئت ظاهرا برای نظارت بر بازسازی غزه پس از تهاجم ویرانگر دو ساله اسرائیل که با هدف نابودی حماس پس از حمله این گروه به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ انجام شد، طراحی شده است.

اما منشور هیئت، خواستار «نهادی چابک‌تر و موثرتر برای صلح‌سازی بین‌المللی» است؛ عبارتی که نشان می‌دهد دامنه اختیارات آن می‌تواند بسیار گسترده‌تر باشد و حتی با سازمان ملل رقابت کند.

رئیس‌جمهور فرانسه چنین برداشتی دارد. منبعی نزدیک به امانوئل مکرون روز دوشنبه بیانیه‌ای صادر کرد و گفت فرانسه قصد ندارد دعوت‌نامه‌ای را که «همراه با بسیاری از کشورها» برای پیوستن به هیئت صلح دریافت کرده، بپذیرد.

در این بیانیه آمده است: «منشور [هیئت]… پرسش‌هایی اساسی‌ را مطرح می‌کند، به‌ویژه در مورد احترام به اصول و ساختار سازمان ملل متحد که تحت هیچ شرایطی نباید مورد تردید قرار گیرد.»

کرملین روز دوشنبه اعلام کرد که از ولادیمیر پوتین نیز برای پیوستن به هیئت دعوت شده است. موضوعی که نشان می‌دهد ترامپ، با وجود تهاجم چهار ساله مسکو به اوکراین و امتناع آن تاکنون از پذیرش یک طرح صلح مورد حمایت آمریکا، همچنان مشتاق حفظ ارتباط با رئیس‌جمهور روسیه است.

همچنین پرسش‌هایی درباره نقش کلی آقای ترامپ در این هیئت و درخواست او از رهبران جهان برای پرداخت یک میلیارد دلار برای عضویت دائمی مطرح شده است.

اما تارا وارما اصرار دارد که هیئت صلح درباره صلح نیست. او می‌گوید: «چطور می‌تواند باشد، وقتی رهبرانی مثل پوتین را دعوت می‌کنید که بخشی از آن باشند؟»

او می‌افزاید: «ترامپ می‌خواهد به‌عنوان صلح‌طلب دیده شود. او تیترها را می‌خواهد، اما بدون انجام کار سخت و زمان‌بری که برای پایدار کردن صلح لازم است. راهبرد او بیشتر ضربه بزن و برو است. او نمی‌تواند جایگزین نهادهای چندجانبه‌ای مانند سازمان ملل شود که ۸۰ سال قدمت دارند.»

روابط پرتنش، اما نه گسسته

با این حال شاید آقای ترامپ، با نادیده گرفتن هنجارهای بین‌المللی چند دهه‌ گذشته، در حال تکان دادن برخی از این نهادهای چندجانبه و واداشتن یا حتی مجبور کردن آن‌ها به نوسازی و مرتبط‌تر شدن باشد.

عضویت در شورای امنیت سازمان ملل شاید باید کمتر غرب‌محور باشد و تغییرات در ساختارهای قدرت جهانی را نمایندگی کند.

اعضای اروپایی ناتو اذعان کرده‌اند که باید برای دفاع از خود هزینه بیشتری بپردازند. آقای ترامپ نخستین رئیس‌جمهور آمریکا نیست که چنین می‌گوید، هرچند او بسیار صریح‌تر است.

پس از آن‌که او تهدید کرد آمریکا دیگر از کشورهایی که سهم خود را نمی‌پردازند دفاع نخواهد کرد، همه اعضای ناتو به‌ جز اسپانیا با افزایش چشمگیر هزینه‌های امنیتی موافقت کردند.

بازگردیم به گرینلند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد ۵۵٪ از آمریکایی‌ها نمی‌خواهند این جزیره را بخرند و ۸۶٪ با تصرف نظامی آن توسط آمریکا مخالف‌ هستند. دانمارک و دیگر قدرت‌های اروپایی در حال لابی با قانون‌گذاران در کنگره هستند تا آن‌ها را متقاعد کنند که حاکمیت گرینلند و دانمارک باید محافظت شود.

روابط دو سوی آتلانتیک، هرچند آسیب دیده، اما هنوز از هم نپاشیده است. دونالد ترامپ همچنان با دوستانش تماس می‌گیرد: با جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، با کی‌یراستارمر؛ و با مارک روته، دبیرکل ناتو. خطوط ارتباطی هنوز باز است.

اما در نهایت، اگر اروپایی‌ها می‌خواهند تلاش کنند پیام‌شان به دونالد ترامپ برسد، باید در کنار هم بایستند.

نه فقط کشورهای پراکنده عضو اتحادیه اروپا، نه فقط ناتو، همهٔ کشورها با هم و بریتانیا، با رابطه نزدیک‌ترش با آمریکا، در این میان نقشی کلیدی خواهد داشت.

با این حال رهبران اروپا میان انجام آنچه در عرصه بین‌المللی درست می‌دانند و نگرانی‌های داخلی خود گرفتار شده‌اند. اگر یک جنگ تجاری تمام‌عیار دو سوی آتلانتیک دربگیرد، به رای‌دهندگان آن‌ها آسیب خواهد زد.

هم‌صدایی بر سر گرینلند برای هر مدت زمانی، کار دشواری خواهد بود.