چرا نگاه آمریکا به کردهای سوریه تغییر کرده است؟

«این نخستین بار نیست که آمریکا متحدانش را که در نبردی سخت علیه بربرها و تروریست‌ها جنگیدند و هزاران قربانی دادند، رها می‌کند.»

رافع اسماعیل، زرگر ۴۳ ساله کرد که در شهر قامشلی در شمال شرق سوریه زندگی می‌کند، این جملات را در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه برای توصیف ناامیدی خود از رویکرد آمریکا در قبال درگیری‌های اخیر سوریه به زبان آورد.

روز شش ژانویه درگیری‌ها میان ارتش سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) که هسته اصلی آن را یگان‌های مدافع خلق کرد تشکیل می‌دهند، در حومه حلب آغاز شد.

نیروهای دموکراتیک سوریه با تحمل تلفات سنگین به شرق رود فرات عقب‌نشینی کردند و بسیاری از کردها آمریکا را متهم کردند که آن‌ها را «رها کرده است».

دولت سوریه در کمتر از ۴۸ ساعت، بخش عمده‌ای از مناطقی را که در کنترل قسد بود در اختیار خود گرفت.

با وجود آتش‌بسی که در روز ۱۸ ژانویه امضا شد، گزارش‌ها نشان می‌دهد درگیری‌ها در اطراف رقه، کوبانی و حسکه ادامه دارد.

آمریکا از سال ۲۰۱۴، نیروهای دموکراتیک سوریه را مهم‌ترین متحد خود در مبارزه با گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) در سوریه می‌دانست و از آن حمایت تسلیحاتی می‌کرد. اما در درگیری‌های اخیر، این نیروها حمایت مورد انتظار خود را، به ویژه از سوی آمریکا و دیگر کشورهای غربی، دریافت نکردند.

اما چرا آمریکا در جریان درگیری‌های اخیر مدام خواهان خویشتن‌داری شده و آن‌طور که نیروهای دموکراتیک سوریه انتظار داشتند، از آن‌ها حمایت نکرده است؟

جیمز جفری، سفیر سابق آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه پیشین آمریکا در امور سوریه، جاشوا لندیس، معاون مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه اوکلاهاما، و برایان کارتر، مدیر پژوهش پروژه تهدیدهای حیاتی در موسسه مطالعات جنگ در واشنگتن، به پرسش‌های بی‌بی‌سی ترکی در این زمینه پاسخ داده‌اند.

«موضع آمریکا در قبال نیروهای دموکراتیک سوریه تغییر نکرده، اما وضعیت کلی در سوریه تغییر کرده است»

جیمز جفری می‌گوید آمریکا از مدت‌ها پیش کردها را «شریکی موثر در مبارزه با داعش» می‌دانست.

او تاکید می‌کند که واشنگتن هم‌زمان معتقد است که یگان‌های مدافع خلق، «شاخه سوری حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک)» هستند.

ترکیه نیز همین نظر را دارد و یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) را «سازمان تروریستی» می‌داند.

اما ی‌پ‌گ که شاخه نظامی حزب اتحاد دموکراتیک کردستان است، در فهرست سازمان‌های تروریستی آمریکا قرار ندارد.

در ماه مه ۲۰۱۷، جاناتان کوهن، معاون وقت وزارت خارجه آمریکا، روابط کشورش با ی‌پ‌گ را «موقتی، مبتنی بر منافع مشترک و تاکتیکی» توصیف کرده بود.

او گفته بود: «ما هیچ وعده‌ای به ی‌پ‌گ نداده‌ایم. آن‌ها چون می‌خواهند در این نبرد حضور داشته باشند، می‌جنگند.»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در اظهاراتی در ۲۰ ژانویه، پس از گفتن این جمله که «کردها را دوست دارم»، افزود: «به آن‌ها پول‌های هنگفتی پرداخت شده است. نفت و چیزهای دیگر داده‌ایم. آن‌ها بیش از آن‌که برای ما کاری انجام دهند، برای خودشان انجام می‌دادند.»

آقای ترامپ اضافه کرد: «اما ما با کردها رابطه خوبی داریم و تلاش می‌کنیم از آن‌ها محافظت کنیم.»

به گفته جیمز جفری، آمریکا با این سیاست می‌کوشد «از رویارویی با ترکیه، متحد ناتو، و از مداخله در ساختار داخلی آینده سوریه پرهیز کند».

آقای جفری می‌گوید خود او و دیگر مقام‌های آمریکایی بارها به همه طرف‌ها، از جمله نیروهای دموکراتیک سوریه، یادآوری کرده‌اند که موضع آمریکا درباره آینده سوریه بر پایه قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل است.

این قطعنامه که در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۵ تصویب شد، پس از آتش‌بس، خواهان راه‌حل سیاسی در سوریه شده بود.

در هشتم دسامبر ۲۰۲۴، حکومت ۶۱ ساله حزب بعث در سوریه سقوط کرد. بشار اسد به روسیه گریخت و احمد شرع به عنوان رهبر موقت کشور معرفی شد.

آقای جفری می‌گوید در دوره جدید سوریه، بخش عمده‌ای از مفاد قطعنامه ۲۲۵۴ اجرا شده و همچنان در حال اجراست.

او می‌افزاید: «بنابراین آمریکا موضع خود در قبال قسد را تغییر نداده است. برعکس، شرایط کلی سوریه به سمت بهبود رفته است. آمریکا اکنون دو شریک دارد: دمشق و قسد. آمریکا این فرصت را دارد که همراه با مردم سوریه و جامعه بین‌المللی، اصول قطعنامه ۲۲۵۴ را اجرا کند.»

به گفته جیمز جفری، اولویت آمریکا در سوریه همچنان حفظ تمامیت ارضی این کشور است و واشنگتن این را به معنای «تضعیف روابط با قسد» نمی‌بیند: «پس از فروپاشی رژیم اسد، تلاش برای حفظ یک منطقه نیمه‌مستقل در شمال شرق سوریه، برخلاف خواسته اکثریت عرب‌های این کشور، آنکارا، دمشق و تقریبا همه دولت‌های منطقه، برای آمریکا، نیروهای دموکراتیک سوریه و منطقه زیان‌بار خواهد بود.»

«همه‌چیز با پذیرش احمد شرع به عنوان رئیس‌جمهور سوریه از سوی ترامپ آغاز شد»

کردهای سوریه تا چند ماه پیش بر ایجاد یک نظام فدرال در کشور اصرار داشتند.

صالح مسلم، رئیس مشترک پیشین حزب اتحاد دموکراتیک و عضو شورای ریاستی آن، در اظهاراتی در ماه سپتامبر گفته بود: «اگر دولت جدید سوریه عدم تمرکز را نپذیرد، مجبور خواهیم شد خواهان استقلال شویم.»

برخی معتقدند موضع آمریکا در قبال کردهای سوریه مدتی است دستخوش تغییری جدی شده است.

جاشوا لندیس می‌گوید با در نظر گرفتن تحولات اخیر سوریه «رویاهای استقلال‌طلبانه کردها تقریبا به پایان راه رسیده است».

او با اشاره به تحولات عراق، وضعیت کردها را «حلقه‌ای تازه در زنجیره‌ای طولانی از شکست‌ها» توصیف می‌کند: «عراق بزرگ‌ترین امید آن‌ها برای استقلال بود، اما آمریکا از حمایت از آن‌ها خودداری کرد.»

تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه ایالات متحده در امور سوریه، اعلام کرده بود با مدل حکومتی فدرال برای سوریه مخالف است و گفته بود «مناسب‌ترین ساختار یک دولت متمرکز و فراگیر است».

او روز ۲۰ ژانویه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت بزرگ‌ترین فرصت برای کردهای سوریه در دوره گذار پس از بشار اسد پدید آمده و مسیری برای ادغام کامل آن‌ها در یک کشور متحد سوریه فراهم شده است.

باراک با این عبارات توضیح داد که یک دولت مرکزی به رسمیت شناخته شده در سوریه، دلیل وجودی شراکت آمریکا و نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) را تغییر داده است: «نقش قسد به عنوان نیروی اصلی ضد داعش در میدان، تا حد زیادی پایان یافته، زیرا دمشق اکنون هم اراده و هم توانایی برعهده گرفتن همه مسئولیت‌های امنیتی، از جمله مدیریت زندان‌ها و اردوگاه‌های محل نگهداری زندانیان داعش را دارد.»

آقای لندیس معتقد است تغییر رویکرد آمریکا «با پذیرش احمد شرع به عنوان رئیس‌جمهور سوریه از سوی ترامپ» آغاز شد: «وقتی این اتفاق افتاد، روشن بود که در نهایت آمریکا از کردها و قسد به سوی دمشق به عنوان شریک اصلی خود در سوریه تغییر مسیر خواهد داد.»

او می‌گوید عربستان و ترکیه نیز چنین انتظاری دارند و می‌افزاید: «به نظر من همه آن‌ها توسعه اقتصادی می‌خواهند و خواهان بازسازی سوریه هستند.»

به گفته جاشوا لندیس، حمایت دونالد ترامپ از احمد شرع با راهبرد گسترده‌تر او در خاورمیانه، که بر «پذیرش رهبران مقتدر» استوار است، هم‌خوانی دارد: «این دیدگاه مشترک ترامپ با ولادیمیر پوتین است.»

او اضافه می‌کند: «پوتین مدت‌هاست می‌گوید خاورمیانه برای دموکراسی آماده نیست؛ اگر حاکمان مقتدر را کنار بزنید، فقط هرج‌ومرج ایجاد می‌کنید و راه را برای اسلام‌گراها، داعش و القاعده باز می‌کنید. به نظر من ترامپ هم این نگاه را پذیرفته است.»

«توان آمریکا برای تاثیرگذاری بر تحولات میدانی کاهش یافته است»

برایان کارتر می‌گوید موضع آمریکا در سوریه تغییر نکرده، اما «توان این کشور برای تاثیرگذاری بر تحولات میدانی کاهش یافته است».

به گفته او حضور محدود ایالات متحده در سوریه، گزینه‌های واشنگتن را برای تاثیرگذاری بر رویدادهای این کشور محدود کرده و برای آمریکا ممکن نبوده است که حملات دولت سوریه را از طریق دیپلماسی متوقف کند.

آقای کارتر معتقد است دولت سوریه «فروپاشی قسد در نزدیکی رود فرات» را فرصتی برای در دست گرفتن بخش بزرگی از شمال شرق کشور دید.

او در عین حال هشدار می‌دهد: «حمله دولت سوریه به نیروهای دموکراتیک سوریه، فرار زندانیان داعش از زندان‌ها و آمادگی قسد برای آغاز عملیات دفاعی و ضد حمله علیه دولت، کشور را به سوی وضعیتی بسیار آشفته و خشونت‌بار سوق می‌دهد که احتمالا به بی‌ثباتی بیشتر خواهد انجامید.»