تدبیر جدید مسکو: لوله گاز از زیر دریای سیاه

بلغارستان که دیروز بعد از انتقاد اتحادیه اروپا و آمریکا ادامه احداث یک لوله گاز (جریان جنوب) که باید گاز روسیه را بدون عبور از اوکراین به اروپا برساند، متوقف کرده بود، اعلام کرد ساخت این لوله را منتفی نخواهد کرد.

وزیر انرژی بلغارستان، دراگومیر استوی‌نف (Dragomir Stoynev) گفت کشورش قرارداد با شرکت روسی گازپروم را برگشت‌ناپذیر می داند.

اتحادیه اروپا هفته پیش از صوفیه خواسته بود ساخت این لوله را تا نتیجه بررسی‌های بازرسان آن اتحادیه متوقف کند. نگرانی کمیسیون اروپا ظاهرا در مورد همخوانی قرارداد این پروژه با مقاطعه‌کار در چهارچوب قوانین حقوقی این اتحادیه است.

در کنار این نگرانی مارسی ریس (Marcie Ries)، سفیر آمریکا در صوفیه گفته است آمریکا عمیقا نگران قرارداد بلغارستان با شرکت "ستروی‌ترانس‌گاز" روسی است که به ثروتمند معروف روس گِنادی تیمچنکو که در لیست تحریمهای آمریکاست، تعلق دارد.

این لوله جدید گاز در صورت احداث می تواند سالانه ۶۳ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی روسیه را از زیر دریای سیاه به بلغارستان، و بعد از راه صربستان، مجارستان و اسلونی به ایتالیا برساند.

انتظار می رود توقف ساخت این لوله گاز که روسیه را برای فروش گازش به کشورهای اروپایی از اوکراین بی نیاز می کند موجب چالشی جدید بین روسیه و اتحادیه اروپا شود.

صوفیه هفته گذشته زمانی که اتحادیه اروپا خواستار بازرسی حقوقی قراردادهای این پروژه شده بود گفت بروکسل می‌خواهد این بازرسی را مانند ابزاری علیه روسیه بخاطر وضعیت اوکراین بکار گیرد.

در این میان بلغارستان، این کشور کوچک اروپای جنوبی که از ۷ سال پیش به اتحادیه اروپا پیوسته، این پروژه را شانسی برای توسعه و بهبود وضعیت اقتصادی خود می‌بیند، شاید برای همین است که وزیر انرژی این کشور که در حال حاضر در چین بسر می‌برد کوشیده دل اتحادیه اروپا را برای ادامه این پروژه به دست آورد:

"اگر ما از نظر استراتژیک و بدون احساسات به شرایط نگاه کنیم "پروژه جریان جنوب" غیر قابل بازگشت و برای هر دو طرف اروپا و بلغارستان سودمند بنظر می‌رسد. من باور دارم که برای هر مشکلی یک راه حل وجود دارد".

اما آنچه آقای استوی‌نف حداقل در این گفته‌هایش به آن اشاره‌ای نمی‌کند منافع طرف سوم و شاید اصلی این قرارداد یعنی روسیه است که دچار سردردی شدید از احتمال بروز مشکلات فروش مواد خام خود به اروپاست.

مسکو مقصر اصلی این دردسر را ظاهرا دوری اوکراین از کرملین و علایق آن به بروکسل می داند. برای همین می‌خواهد برای انتقال گاز خود راههای دیگری غیر از اوکراین هم پیش‌بینی کند و راه تجارت با اروپا را تا حد ممکن امن نگاه دارد.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین بعد از تصمیم صوفیه برای توقف ساخت لوله گاز جریان جنوب خود را از دعوای بروکسل-صوفیه دور نگاه داشته و به خبرگزاری نوستی گفته "هنوز برای برای اظهار نظر زود است، ما باید اوضاع را بررسی کنیم".

اما بعضی از روزنامه های روسیه امروز پا را فراتر گذاشته، حرف دل خود را زده و آمریکا را مقصر توقف این پروژه خوانده‌اند.

روزنامه "راسیسکایا گزیتا" در مقاله خود می‌نویسد که صوفیه بعد از ملاقات پِلامِن اورِشارسکی، نخست‌وزیر بلغارستان با سه سناتور آمریکایی که از صوفیه بازدید کردند، دستور توقف پروژه جریان جنوب را داد.

این روزنامه ادامه می‌دهد: "پیش از آن تا آخرین لحظه بلغارستان در برابر کوشش‌های اتحادیه اروپا برای توقف این پروژه مقاومت می‌کرد ولی حضور سه سناتور آمریکایی در صوفیه نشان می دهد که دلار به سیاست‌های اروپایی فرمان می‌دهد".

این لحن تند روزنامه‌های مسکو علیه واشنگتن نشان دهنده اهمیت این خط لوله از یک طرف و احساس خطری است که مسکو از جانب کشورهای پیشین بلوک شرق احساس می‌کند، کشورهایی که می‌خواهند با ورود به اقتصاد آزاد راه‌های جدید توسعه را تجربه کنند.

برای مسکو که بیشتر از بیست سال است نفوذ سیاسی خود را هر چه بیشتر در کشورهای بلوک شرق از دست می‌دهد، یافتن راههای جدید برای نگاهداشتن این متحدان پیشین که از نظر جغرافیای سیاسی همچنان به هم نزدیکی دارند، پر اهمیت است.

بلغارستان، اگر چه حدود ۱۴ قرن سابقه دولت‌داری دارد ولی فقیرترین کشور اتحادیه اروپا است و به گاز روسیه به شدت نیازمند است.

پنج سال پیش در دعوای گاز بین روسیه و اوکراین، صدور گاز به بلغارستان در زمستان قطع شد که در اثر آن صدها هزار نفر از مردم این کشور سرمای استخوان سوز را زیر پوست خود بخوبی احساس کردند.

احداث خط لوله گاز توسط گازپروم، یک شرکت تحت کنترل دولت روسیه با هزینه ۴۰ میلیارد دلار، آنهم از زیر دریای سیاه برای کشوری مثل بلغارستان که تنها با مقدار کمی مواد غذایی، شراب و موسیقی‌های مردمی در اروپا و بازارهای آن حضور دارد، می‌تواند اهمیت اقتصادی حیاتی برای توسعه آن کشور داشته باشد.

از طرف دیگر قرار گرفتن بلغارستان سرراه بازار مورد علاقه مسکو یعنی اروپای غربی، شاید برای بلغاری‌ها بعنوان شانسی دیده می‌شود که روزی بین این دو بلوک اقتصادی-سیاسی قد علم کنند و اهمیت خود را همانطوری نشان دهند که اوکراین در ماههای گذشته نشان داد.

اما این خط لوله برای مسکو که زمانی نظریه‌ها و پروژه‌هایش را براحتی از مغولستان تا برلین و از قطب شمال تا دریای خزر پیاده می‌کرد، راه جدیدی با استفاده از قوانین بازار آزاد برای زورآزمایی است تا توان خود را به رخ قدرت‌های جهانی بکشد و نشان دهد که حتی بعد از فروپاشی اتحاد شوروی همچنان قدرتمند مانده و متحدان قدیمی خود را حفظ کرده است.