پوتین و تلاش برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهان

تصمیم ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، برای تأسیس یک آژانس خبری بین‌المللی عمده بنام روسیا سگودنیا (به‌معنای روسیه امروز) حرکتی معنادار در چارچوب استراتژی مسکو برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهانی محسوب می‌شود. اما این تصمیم نگرانی‌هایی را در مورد محدود شدن بیشتر آزادی رسانه‌ای در خود روسیه ایجاد کرده است.

قرار است ریاست این آژانس خبری را دمیتری کیزلف برعهده داشته باشد. او یکی از مشهورترین چهره‌های تلویزیونی روسیه است و به داشتن مواضع شدید ضد غربی و ضدیت با همجنس‌گرایان معروف است.

غول‌های رسانه‌ای

فرمان آقای پوتین برای انحلال خبرگزاری دولتی ریا نووستی و رادیوی بین‌المللی کرملین، موسوم به صدای روسیه، و جایگزینی آنها با خبرگزاری "روسیه امروز" بطور ناگهانی و مثل رعد و برق اعلام شد. ریا نووستی و صدای روسیه از چند دهه پیش از غول‌های رسانه‌ای بوده اند.

آنها به‌ترتیب در سال‌های ۱۹۴۱ و ۱۹۲۹ تأسیس شدند و در واقع میراث دوره اتحاد شوروی هستند. ریا نووستی با اینکه تحت مالکیت دولت بود، اما به‌عنوان یک رسانه از اعتبار زیادی برخوردار بود و در برخی تولیداتش نظرات مختلفی را منعکس می‌کرد. سرویس گزارش اخبار دادگاه‌های این خبرگزاری اخیرا به‌خاطر پوشش زنده محاکمه الکسی ناوالنی، رهبر مخالفان دولت، جایزه گرفت. سرگئی مارکوف، مفسر طرفدار کرملین، در فیس‌بوک نوشت که انحلال این خبرگزاری ممکن است با پوشش آن از تظاهرات مخالفان پوتین در سال ۲۰۱۲ و همدلی بعضی از خبرنگاران آن با اپوزیسیون مرتبط باشد.

تبلیغات حکومتی

در فرمان آقای پوتین آمده که وظیفه خبرگزاری روسیه امروز پخش اطلاعات مربوط به "سیاست‌های حکومت فدراسیون روسیه و زندگی عمومی در روسیه" برای مخاطبان خارجی hست. در نتیجه، به احتمال زیاد این خبرگزاری نقش مکمل شبکه تلویزیونی RT را ایفا خواهد کرد. این شبکه که به‌زبان‌های خارجی برنامه پخش می‌کند و حکومت روسیه تأمین هزینه‌های آن را برعهده دارد، در سال ۲۰۰۵ تأسیس شد و تا چندی پیش نام آن راشا تودی (یا همان روسیه امروز) بود.

رومن فدوسیف، سردبیر یک وب‌سایت لیبرال، در توئیتر نوشت که خبرگزاری جدید یک "ماشین عظیم تبلیغات حکومتی در غرب" خواهد بود. بi نظر نمی‌رسد روسیه امروز جدید مستقیما با شبکه همنامش پیوند داشته باشد. مارگاریتا سیمونیان، سردبیر RT، در توئیتر گفت که خبر تأسیس خبرگزاری جدید را از یک شبکه رادیویی مسکو شنیده است. اما خیلی بعید است که انتخاب این نام برای خبرگزاری جدید صرفا تصادفی بوده باشد.

آقای پوتین تمجید خود از کار خانم سیمونیان و همکارانش در شبکه RT را پنهان نکرده است. بعد از جنگ روسیه و گرجستان در سال ۲۰۰۸ برخی اصلاحات ساختاری در این شبکه انجام شد، و پس از آن این شبکه به یکی از جنجالی‌ترین شبکه‌های خبری بین‌المللی تبدیل شد و در محافل مختلف بسیار درباره آن صحبت می‌شود.

مهم‌ترین دلیل قرار گرفتن این شبکه در کانون توجهات، گزارش‌های ضد غربی بی‌وقفه آن در مسائلی نظیر منازعه سوریه است. آقای پوتین در ژوئن گذشته (خرداد ۱۳۹۲) در جریان بازدید از شبکه RT به کارکنان آن به‌خاطر تلاش‌های موفقیت‌آمیزشان در "شکستن انحصار رسانه‌های آنگلوساکسون در عرصه جهانی خبر" تبریک گفت. او در اکتبر ۲۰۱۲ (مهر ۱۳۹۱) هم طرح وزارت دارایی برای کاهش بودجه سالانه شبکه RT را وتو کرد. بودجه سالانه این شبکه بیش از ۳۴۰ میلیون دلار است.

'نفرت‌انگیز'

جنجالی‌ترین نکته آغاز به کار خبرگزاری روسیه امروز انتصاب آقای کیزلف به مدیرکلی آن بود. او که در دهه ۱۹۹۰ به‌عنوان یکی از نمادهای "خبرنگاری مستقل" شناخته می‌شد، اخیرا به‌خاطر سخنان تند و بعضا عجیبش در مقام یکی از مدیران تلویزیون دولتی روسیه بر سر زبان‌ها افتاده است. او مخالفان کرملین در داخل و خارج را به نازی‌ها تشبیه کرده، یک برنامه مخصوص کودکان تلویزیون سوئد درباره آموزش دستشویی رفتن را نمونه‌ای از "ارزش‌های غربی" معرفی کرده، و بارها و بارها از همجنس‌گرایان بدگویی کرده است. شاید جنجالی‌ترین اظهار نظر او زمانی بود که گفت قانون جنجالی منع ترویج همجنس‌گرایی در میان کودکان به اندازه کافی سخت‌گیرانه نیست.

او به بینندگان گفت: "آنها نباید حق اهدای خون و اسپرم داشته باشند، و اگر در تصادف رانندگی بمیرند، قلبشان باید زیر خاک دفن شده، یا سوزانده شود، چرا که برای کمک به ادامه زندگی و انتقال به فرد دیگری مناسب نیست."

الکسی ناوالنی، رهبر مخالفان دولت، به کنایه در وبلاگش نوشت که آقای کیزلف فردی "ایده‌آل" برای نمایندگی "ماشین تبلیغاتی حکومت" است. اما آنا کاچکایوا، مدیر رسانه‌ها و ارتباطات در دانش‌سرای عالی اقتصاد مسکو، انتصاب آقای کیزلف را نفرت‌انگیز خواند. او همچنین به شبکه رادیوی مستقل اخو مسکوی (Ekho Moskvy) گفت که بنظر می‌رسد تأسیس خبرگزاری روسیه امروز نقطه آغاز بازگشت به "دوران شوروی و تبلیغات حکومتی" باشد.

بیم سانسور بیشتر

آقای کیزلف به شبکه خبری دولتی Rossiya ۲۴ گفت که "مأموریت" او در شغل جدیدش احیای "برخوردی عادلانه با روسیه به‌عنوان کشوری مهم و دارای حسن نیت در جهان است".

کرملین مدت‌هاست که شبکه‌های تلویزیونی عمده را تحت کنترل دارد و این شبکه‌ها هنوز برای بیشتر روس‌ها منبع اصلی اخبار هستند. دولت روسیه از زمان آغاز سومین دوره ریاست جمهوری آقای پوتین در ماه مه ۲۰۱۲ (اردیبهشت ۱۳۹۱) با تصویب یک سلسله قوانین، کنترل خود را بر عرصه رسانه‌ای کشور مستحکم‌تر کرده است.

مفسران مخالف دولت معتقدند که انحلال ریا نووستی و جایگزینی آن با خبرگزاری روسیه امروز می‌تواند نشانه شوم دیگری برای آزادی رسانه‌ای در روسیه باشد. ولادیمیر وارفولومیف، مجری شبکه اخو مسکوی، در توئیتر نوشت: "ما به سانسور کامل نزدیک‌تر و نزدیک‌تر می‌شویم. برخورد آنها با رسانه‌های کوچک‌تر بی‌شرمانه‌تر خواهد شد."