مشکل سرمایه‌گذاران ایرانی در تاجیکستان چیست؟

ایرانیها و تاجیکها مشترَکات زیادی دارند که مهمترین آنها زبانشان است. اما این همزبانی هم کمک نکرده، تا ایران از نظر سرمایه‌گذاری در تاجیکستان از کشورهای دیگر پیشی بگیرد.

موانع و مشکلاتی که برای ایرانیها در تاجیکستان وجود دارد، باعث دلسردی خیلی از تجار و صاحبان شرکتهای ایرانی شده و آنها بساطشان را از تاجیکستان جمع کرده‌اند.

فصل خزان “بهار”

“بهار” یکی از چند رستوران ایرانی در شهر دوشنبه است. این رستوران زمانی بین ایرانیان این شهر شناخته شده بود. اما اکنون یک ماه می‌شود صاحبش این جا را تعطیل کرده.

هادی باغبانی در باره دلایل این تصمیمش گفت: "هر روز از یک مرکز، هر روز از یک خدمات می‌آمدند، زنگ می‌زدند، این آمده، این را می‌خواهد، از فلان خدمات آمدند، این ایراد را می‌گیرند و خیلی مواقع ایرادهای نابجایی می‌گرفتند.”

آقای باغبانی افزود: "درواقع جوانب کار، چون من به کار دیگری مشغول بودم، این قدر برای ما درد سرها و مزاحمتهایی داشت که ترجیح دادم این جا را ببندم.”

شهرام نامدار، حقوقدان ایرانیست که در تاجیکستان کار و زندگی می‌کند. او پس از پیگیری چند قضیه دادگاهی تاجران ایرانی به این نتیجه رسید که مشکل اصلی آنها در تاجیکستان نبود امنیت سرمایه‌گذاری است.

آقای نامدار می‌گوید: "تاجر ایرانی که احساس کند سرمایش این جا امن نیست، سرمایه باید از طرف دولت ضمانت شود، کارخانه که این جا می‌سازد، سرمایه‌گذاری که در حجم کلان می‌کند، این منوط (وابسته) به امتیازهای ویژه‌ای هست."

وی افزود: "در زمینه پنبه معمولا تاجران ایرانی می‌آیند، در حجم کلان پیش‌پرداخت می‌کنند، بعد می‌بینی که دچار مشکل می‌شوند."

پس از استقلال تاجیکستان بیش از 150 شرکت ایرانی در این کشور ثبت نام شدند. اما امروز حتی یک سوم این شرکتها هم فعال نیستند.

مشکل روادید عبدالوهاب صبغی یکی از تاجران موفق ایرانی در تاجیکستان است. حدود بیست سال است که با خانواده‌اش در شهر دوشنبه کار و زندگی می‌کند.

آقای صبغی صاحب سه شرکت، از جمله در بخش تولید لبنیات است. او مشکل دریافت ویزا را از موانع اصلی در راه فععالیّت سرمایه‌گذاران ایرانی در تاجیکستان می‌داند.

آقای صبغی در این باره گفت: “اصل قضیه که این جا یک کمی برای سرمایه‌گذاران مشکل است، این روادید است. یعنی یک ویزا را به آقایی که نیازمند است، می‌دهند، ولی این خیلی می‌رود و می‌آید و خیلی اذیت می‌شود."

این تاجر ایرانی افزود: "ایرانیها، سرمایه‌گذاران، تجار آمدند، این جا دعوت شدند و برخوردهایی با آنها شده و یا پیچیدگی قوانین را دیدند، به مذاقشان درست نیامد و رها کردند کار را، گذشتند از آن و برگشتند."

ایران مجری طرحهای بزرگی هم هست، مثل سدّ "سنگتوده-2" در جنوب تاجیکستان. دو سال از آغاز کار این نیروگاه می‌گذرد. "سنگاب"، شرکت مجری این طرح، می‌گوید که شرکت "برق تاجیک" برای استفاده از نیروی برق این نیروگاه حدود 20 میلیون دلار قرضدار شده.

ولی معلوم نیست که تاجیکستان چه وقت مبلغ استفاده از نیروی برق "سنگتوده-2"را به ایران پرداخت خواهد کرد.

فساد-مانع سرمایه‌گذاری

به اعتقاد بسیاری، ریشه مشکلات در تاجیکستان فساد گسترده مالیست.

حاجی‌محمد عمراف، کارشناس مسائل اقتصادی می‌گوید که فساد در راه سرمایه‌گذاری یکی از جدیترین موانع می‌باشد.

وی افزود: “وقتی از سرمایه‌گذار طلب می‌کنند که این قدر پول به من بده، من برای شما زمین یا شرایط دیگر را فراهم می‌‌آورم، سرمایه‌گذاران خارجی انگشت حیرت می‌گزند که چرا من پول بدهم، وقتی که می‌خواهم در این جا سرمایه‌گذاری کنم؟" دلسردی یک سرمایه‌گذار خارجی از موانع و پیچیدگیهای کار در تاجیکستان باعث می‌شود که دهها تن دیگر از آوردن سرمایشان به این جا خودداری کنند.

این در حالیست که یک سرمایه‌گذار خارجی می‌تواند برای صدها شهروند تاجیکستان مشاغل ایجاد کند.

اما مقامات تاجیکستان فضا را برای سرمایه‌گذاران خارجی در این کشور مناسب می‌دانند و می‌گویند حالا 55 طرح سرمایه‌گذاری به مبلغ دو میلیارد دلار در این کشور اجرا می‌شود.

با روی کار آمدن دولت حسن روحانی، امید بخش خصوصی ایران به بهبود روابط تجاری و اقتصادی با تاجیکستان بیشتر شده. انتظار می‌رود در جریان دیدار رسمی آقای روحانی از تاجیکستان که گفته می‌شود در اواخر ماه آینده میلادی صورت خواهد گرفت، مسائل مربوط به حضور اقتصادی ایران در تاجیکستان بررسی شود.