کمبود قهرمان ملی، بحران روسیه بعد از کمونیست

رئیس جمهور روسیه ولادیمیر پوتین بنا دارد سنت جایزه "قهرمانان کار" را به شیوه شوروی سابق زنده کند. این بخشی از جست‌ و جوی کرملین برای احیای الگوهای ملی جدید است.

در روسیه روایتی وجود دارد که می گوید ۹۵ سال پیش ولادیمیر لنین وقتی داشت سوار بر ماشین از کرملین به خانه ییلاقی‌اش در خارج مسکو می‌رفت، گروهی از دهقان‌ها را دید که جدا جدا روی زمین‌های کوچک خود کار می‌کردند.

این "روس انقلابی" که از این نمایش فردگرایی آشفته شده بود، از راننده خواست خودرو را نگه دارد، پیاده شد و با عصبانیت به آن دهقانان گفت که اگر با همدیگر کار کنند، بیشتر به دست می‌آورند. این شد که این کشاورزان یک مزرعه اشتراکی درست کردند و بعد‌تر نام آن شد "مزرعه دولتی لنین".

وقتی من از این مزرعه دیدن کردم، زمان شیردوشی از ۳۹۰ گاو آن بود. در سال‌های کمونیسم، و اخیرا کاپیتالیسم در روسیه، این مزرعه علاوه بر شیر، میوه و سبزیجات هم داده است - و همچنین قهرمان.

لیدیا گادالوا، ۸۳ ساله، قهرمان این مزرعه است. لیدیا ۴۱ سال به عنوان یک زن شیردوش در این مزرعه کار کرده و از او به عنوان یک "قهرمان کار سوسیالیستی" تقدیر شده چون توانست بیش از هر زن شیردوش دیگری در این منطقه از پستان گاو‌ها شیر بگیرد.

لیدیا می‌گوید: "بقیه زنان شیردوش مزرعه از من عصبانی بودند. قدری حسادت می‌کردند. اما برادر بزرگ‌ترم خیلی به‌ من افتخار می‌کرد."

ولی جایزه "قهرمان کار سوسیالیستی" به کارهای قهرمانانه در جهان لبنیات محدود نبود؛ معدنچی‌ها، راننده‌های ماشین‌های کمباین، دانشمندان هسته‌ای و... هر کس می‌توانست این مدال معتبر را به ازای کار بیشتر برای اتحاد جماهیر شوروی به دست بیاورد. البته این جایزه هم مانند شوروی محو شد ولی حالا در حال بازگشت است.

بازگشت بدون پسوند سوسیالیستی

یک ماه پیش یک کارگر روس در یک برنامه زنده تلویزیونی از ولادیمیر پوتین پرسید که آیا فکری برای احیای جایزه "قهرمان کار" کرده است؟

رئیس جمهور روسیه در پاسخ گفت: "ایده خوبی است. تا پایان وقت امروز ردیفش می‌کنم." و همین کار را کرد. این رهبر کرملین یک حکم امضا کرد و جایزه "قهرمان کار" دوباره برگشت؛ البته این بار بدون پسوند سوسیالیستی.

این مدال جدید، از آن شهروندان روس تقدیر می‌کند که دستیافت‌های بزرگی در اقتصاد، زندگی اجتماعی، و یا در کار کردن برای دولت داشته باشند.

روز چهارشنبه رئیس جمهور ولادیمیر پوتین در سن‌پترزبورگ اولین دسته از این مدال‌های طلا را داد. در میان دریافت‌کنندگان یک معدنچی، یک مکانیک و یک مهندس بودند. یک جراح اعصاب و یک کارگردان تئا‌تر نیز این جایزه را گرفتند.

آقای پوتین در نطقی که در مراسم اعطای این مدال‌ها کرد، گفت که روسیه "متعهد به بازیابی یک رویکرد احترام‌آمیز درباره کار است و افزایش اعتبار تخصص‌هایی که روسیه به آن‌ها وابسته است: مهندسان، طراحان، کارگران، کشاورزان، معلمان، و پزشکان".

'یا مناقشه‌برانگیزند؛ یا اصلا وجود ندارند'

ولی این مدال فقط درباره تقدیر از کارگران نیست بلکه درباره جست‌و‌جوی کرملین به دنبال مجموعه‌ای کاملا تازه از قهرمانان روس است؛ از جمله شامل قهرمانانی از گذشته تزاری این کشور. یک تلاش پساکمونیستی برای این‌که به کشور خود یک هویت مشترک بدهند.

کنستانتین ایگرت، سردبیر رادیوی کامرسانت اف.‌ام که از مسکو پخش می‌شود. او معتقد است: "جست‌و‌جو برای قهرمانان جدید، سر از یک بن‌بست در می‌آورد."

این روزنامه‌نگار می‌گوید: "بر خلاف اتحاد جماهیر شوروی، روسیه امروز ایدئولوژی و گفتمان فراگیر ندارد. علاوه بر این، روسیه هویت ملی هم ندارد. این یک مشکل بزرگ است. قهرمانان قدیمی مناسب نیستند و قهرمانان جدید هم یا مناقشه‌برانگیز‌ند و یا اصلا وجود ندارند."

با فاصله کمی از خانه لیدیای شیردوش، از آدم‌های توی خیابان پرسیدم قهرمان آنان کیست.

جواب‌های آنها، تصویر در هم و گیج‌کننده‌ای درست کرد: "استالین، عیسی مسیح، جاستین بیبر، رزمندگان جنگ جهانی دوم، پدر و مادر". یک کارگر ساختمانی هم به‌ من گفت که روسیه اصلا قهرمان ندارد.

اما مدیر مزرعه دولتی لنین مخالف است. پاول گرودینین می‌پرسد: "یعنی این یک حرکت قهرمانانه نیست که هر روز صبح ساعت ۵ برای دوشیدن شیر گاو‌ها بیدار شوی و ساعت ۱۰ شب به خانه برگردی؟"

او ادامه می‌دهد: "یا مثلا پزشکان روستا‌ها که روزی ۲۴ ساعت کشیک هستند؛ آنها قهرمان نیستند؟ امروز انگار جوان‌ها فقط برای میلیاردر‌ها و ستاره‌های تلویزیونی ارزش قائل‌اند. وقتش است افرادی را ستایش کنیم که واقعا خدمتی به کشورمان می‌کنند."

اما روسیه امروز، اتحاد جماهیر شوروی نیست و تداعی مفهوم قهرمانی و الگوسازی برای روسیه امروز، دشوارتر است.