کودکان رها شده و یتیم؛ ساکنان پرورشگاه‌های روسیه

برنامه نیوزنایت این امکان را پیدا کرده که به دنیای اداری بسته پرورشگاه‌های روسیه سری بزند. فعالان حقوق کودکان هشدار داده اند که طرح‌های بلند پروازانه برای کاهش شمار بچه‌های یتیم در روسیه با مقاومت شدید نهادها روبرو می‌شود. کرملین برنامه‌ای را آغاز کرده که ده‌ها هزار کودک را از پرورشگاه‌ها خارج کند و به خانواده‌ها بسپارد.

بیشتر این بچه‌ها توسط والدینشان رها شده اند و اگر هم آموزشی دیده باشند، بسیار کم است. اما فعالان حقوق کودکان می‌گویند موسساتی که به‌خاطر پذیرش کودکان یتیم از دولت بودجه دریافت می‌کنند، با انجام اصلاحات در سیستم مخالفند.

ماریا استروفسکایا رئیس موسسه خیریه پرسپکتیوز در سن‌پترزبورگ است. این موسسه سعی دارد درب پرورشگاه‌ها را به‌روی جهان خارج باز کند. خانم استروفسکایا می‌گوید: "سیستم فعلی می‌خواهد پول، مکان‌ها و موقعیت‌های شغلی را حفظ کند، و به‌همین خاطر هم مقاومت شدیدی نشان می‌دهد." کارشناسان با تکیه بر آمارهای رسمی تخمین می‌زنند که در روسیه حدود ۳۰۰ هزار کودک در سرپناه‌های دولتی زندگی می‌کنند. البته برآوردها تفاوت زیادی با هم دارند.

دولت روسیه می‌گوید ۱۱۸ هزار "یتیم" در پرورشگاه‌ها زندگی می‌کنند، که والدین بیشترشان در قید حیات هستند، اما آنها را رها کرده اند. سونیا که ۱۴ سال دارد، در پرورشگاه شماره ۴ سن‌پترزبورگ زندگی می‌کند. سرگذشت او یک مورد کاملا عادی و رایج است. او می‌گوید: "وقتی به‌دنیا آمدم مشکلاتی داشتم، و در بیمارستان گفتند که مرده ام، یا زیاد عمر نمی‌کنم. برای همین هم والدینم حاضر نشدند مرا با خود ببرند."

مادر ایوان شاریپوف وقتی او در ۸ سالگی دچار فلج مغزی شد، رهایش کرد. او می‌گوید: "مادرم خودش را در حمام حبس کرد تا نتواند مرا ببیند. من گریه‌کنان به در شیشه‌ای می‌کوبیدم، ولی نتیجه‌ای نداشت. متوجه شدم که بی‌فایده است، چون وقتی کسی شما را رها می‌کند، معنایش این است که لازمتان ندارد." برخی پزشکان به والدین توصیه می‌کنند که بچه‌های بیمار یا معلولشان را رها کنند، چون دولت بهتر می‌تواند از آنها نگهداری کند.

اما استاندارد مراقبت‌ها و خدماتی که در پرورشگاه‌ها ارائه می‌شود، پایین است، و تلاش چندانی برای سر شوق آوردن یا آموزش دادن به کودکانی با نیازهای خاص انجام نمی‌شود. آندری دومبروفسکی، معاون مدیر پرورشگاه سن‌پترزبوگ می‌گوید: "جایی نوشته نشده بود و هیچوقت کسی درباره آن حرف نمی‌زد، اما اینجا جای نگهداری بچه‌ها تا موقع مرگشان بود." خود او غریبه به‌حساب می‌آید و از یک موسسه خیریه کودکان به پرورشگاه آمده تا اصلاحاتی در آن انجام دهد.

برخی کودکان یتیم حالا به مدارس عادی خارج از پرورشگاه می‌روند، و عده‌ای داوطلب هم از بیرون پرورشگاه برای کار با بچه‌ها به داخل رفت و آمد دارند. همین کارها زمانی غیرقابل تصور بود.

سیستم سود آور

اما گشودن پرورشگاه‌ها به‌روی جهان خارج تنها آغاز کار است. خانم استروفسکایا می‌گوید: "رویای ما این است که این موسسات را به مکانی برای حمایت از خانواده‌ها تبدیل کنیم." پاول آستاخوف کمیسر ویژه کودکان کرملین است. او اداره برنامه "روسیه بدون یتیم" را برعهده دارد، و خواهان آن است که تعداد هرچه بیشتری از کودکان یتیم به فرزند خواندگی پذیرفته شوند، یا برخی خانواده‌ها سرپرستی آنها را قبول کنند.

کمک‌های دولتی به کسانی که از بچه‌های بی‌سرپرست نگهداری می‌کنند افزایش یافته است. در سن‌پترزبورگ میزان این کمک‌ها برای سرپرستی اولین بچه معادل حدود نصف میانگین دستمزدهاست. اما روسیه هنوز در زمینه خدمات حمایتی برای کودکانی که نیاز به نگهداری در خانواده دارند، با کمبود مواجه است.

بوریس آلتشولر، فعال سابق حمایت از کودکان، می‌گوید که به ازای هر بچه حدود یک و نیم میلیون روبل (حدود ۴۷ هزار دلار) به مراکز نگهداری کودکان پرداخت می‌شود، و مدیران این مراکز برای حفظ بچه‌ها در موسسه خود می‌جنگند. او می‌گوید: "این سیستم برای بوروکراسی فاسد سود بسیار زیادی دارد. به‌همین علت، در روسیه بهترین راه ممکن – که همان سپردن سرپرستی بچه‌ها به خانواده‌های داوطلب است – به‌وسیله اعضای پارلمان فلج و متوقف شده است."

بی‌بی‌سی چندین بار سعی کرد با آقای آستاخوف مصاحبه کند، اما او حاضر به این کار نشد. چند سال پیش، عده‌ای از افراد متخصص در نگهداری از کودکان طرحی برای تشویق پرورشگاه‌ها به سپردن کودکان به خانواده‌ها ارائه کردند، اما جلوی این طرح رسما گرفته شد. در شهر آستراخان در جنوب رسیه، ورا دروبینسکایا، فعال حقوق کودکان، می‌گوید که سیستم پرورشگاه‌های کشور "در حال بسته‌تر و ظالمانه‌تر شدن" است. خانم دروبینسکایا که قبلا طبابت می‌کرده، حالا در یک خانه چوبی زهوار در رفته زندگی می‌کند، و به‌خاطر جنگیدن با مقامات بر سر حق سرپرستی از کودکان مشهور شده است.

او حالا یک خانواده هفت نفری متشکل از سه دختر و چهار پسر دارد. هر یک از این بچه‌ها نیازهای خاصی دارند و یا دچار معلولیت جسمی هستند. او آنها را از دست موسسات نگهداری کودکان نجات داده و زندگی‌شان را عوض کرده است. آنها پیش از این تقریبا هیچگونه آموزشی نمی‌دیدند، اما حالا اکثرشان به مدارس عادی می‌روند.

اما در برخی موارد سال‌ها طول کشید تا مقامات با سپردن بچه‌ها به او موافقت کنند. بعد از اینکه او علنا از وضعیت یکی از پرورشگاه‌ها انتقاد کرد، روابط میان او و مقامات محلی بدتر هم شد. او دریافته بود که در این پرورشگاه ظرف ۱۰ سال دست‌کم ۴۱ کودک مرده بودند، و ظاهرا علت مرگ آنها هم کوتاهی و سهل‌انگاری مسوولان بوده است. او می‌گوید: "اگر درب این پرورشگاه‌ها باز بود و میان کودکان یتیم و مردم عادی تماس بیشتری وجود داشت، دیگر کودک بی‌سرپرستی باقی نمی‌ماند، و همه آنها به خانواده‌های دیگر سپرده می‌شدند. اما سیستم دولتی ما بشدت مانع این کار می‌شود."

با شروع اصلاحات در برخی جاها نظیر پرورشگاه شماره ۴ سن‌پترزبورگ، ممکن است عده کمی از بچه‌ها بتوانند از دست سیستم فعلی نجات پیدا کنند. در این سیستم کودکان یتیمی که در یادگیری مشکل دارند، بعد از ۱۸ سالگی به تیمارستان فرستاده می‌شوند و باقی عمرشان را در این مراکز می‌گذرانند.

سونیا که والدینش بلافاصله بعد از تولد او را رها کردند، حالا بعد از سال‌ها نشستن بر روی صندلی چرخدار، شروع به راه رفتن کرده است. او می‌گوید: "فکر می‌کنم بتوانم به تنهایی زندگی‌ام را اداره کنم. به‌همین خاطر هم به مدرسه می‌روم و فکر می‌کنم موفق خواهم شد." اما تا موقعی که بقیه کودکان بی‌سرپرست روسیه مثل او از دست این سیستم راحت شوند، زمان زیادی باقی مانده است.