سوريه- اسرائيل: مذاکره مستقيم در آينده نزديک؟

اهود اولمرت، نخست وزیر موقت اسرائیل در دیدار با رجب طیب اردوغان همتای ترک خود در آنکارا، خواستار ازسرگیری سریع مذاکرات مستقیم سوریه با کشورش شد.

تاکنون چهار دور مذاکره غیر مستقیم بین اسرائیل و سوریه با میانجیگری ترکیه برگزار شده، اما از نتیجه دقیق اين مذاکرات گزارشی در دست نیست.

آقای اولمرت که دوران نخست وزیری او در ماه فوریه آینده به پایان می‌رسد، علاقه مند است که تا آن زمان باب مذاکره مستقیم با سوریه را بگشاید.

دیوان عالی اسرائیل نیز با رد درخواست حزب لیکود، اجازه ادامه مذاکرات دولت اهود اولمرت با سوریه و دستیابی دو طرف به توافق احتمالی را داده است.

از همین رو، آقای اولمرت در دیدار با همتای ترک خود گفت: "آنچه را که ما امروز در خاورمیانه انجام نمی‌دهیم ممکن است فردا قادر به انجام آن نباشیم. بنابراین ما باید به سمت مذاکرات صلح مستقیم بین اسرائیل و سوریه در کوتاه ترین زمان ممکن گام برداریم."

نخست وزیر ترکیه به همتای اسرائیلی خود وعده داد که به تلاش خود برای کمک به مذاکره مستقیم بین سوریه و اسرائیل ادامه دهد.

این در حالی است که بنیامین نتانیاهو، رهبر حزب لیکود در دیدار از بلندی‌های جولان که در اشغال اسرائیل است، علیه تماس‌های بین دولت اهود اولمرت و سوریه موضع گرفت و گفت:" ما نمی‌دانیم اولمرت در پشت درهای بسته چه توافقی را دنبال می‌کند."

موضع لیکود

آقای نتانیاهو که احتمال دارد نخست وزیر آینده اسرائیل شود، تاکید کرد:"من به اینجا آمده ام تا به صراحت اعلام کنم دولتی که من در راس آن قرار گیرم بلندی‌های جولان را به عنوان یک سرمایه استراتژیک حفظ خواهد کرد."

موشه یعالون، رئیس سابق ستاد ارتش اسرائیل که اخیرا به حزب لیکود پیوسته است و نیز یوسی پلد ژنرال بازنشسته ارتش و عضو لیکود که آقای نتانیاهو را در دیدار از بلندی های جولان همراهی می‌کردند، موضع وی را در باره سرنوشت این بلندی‌ها تایید کردند.

آقای پلد در اشاره به دیدار آقای اولمرت از آنکارا گفت:" آنها می‌کوشند ما را در ترکیه بفروشند. جولان اکسیژن دولت یهود است و بحث در این باره، خودکشی بالقوه برای دولت اسرائیل است."

آقای یعالون نیز مرزهای قبل از جنگ شش روزه سال 1967 را برای اسرائیل غیر قابل دفاع دانست.

هر چند که اظهارات رهبران لیکود در باره جولان در آستانه انتخابات پارلمانی در این کشور، بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد، اما تردیدی نیست که حزب لیکود در صورت پیروزی در انتخابات، موضع شدیدتری نسبت به دولت کنونی اسرائیل در مقابل باز پس دادن بلندی‌های جولان به سوریه در پیش خواهد گرفت.

در واقع سرسختی رهبران لیکود در مقابل مساله جولان، این فرصت را در اختیار آقای اولمرت قرار داده است تا به سوری‌ها یادآور شود که برای آغاز مذاکره مستقیم با اسرائیل منتظر انتخابات پارلمانی این کشور نمانند، چرا که ممکن است با دولت سرسختی به رهبری بنیامین نتانیاهو روبه رو شوند.

طبق برخی گزارش‌های مطبوعاتی، سوریه طرح مکتوبی را برای بازپس گیری بلندی‌های جولان در مقابل امضای پیمان صلح با اسرائیل به دولت اهود اولمرت تحویل داده و پذیرش آن را شرط آغاز مذاکرات مستقیم با دولت عبری اعلام کرده است.

خواستهای سوریه

محافل رسمی اسرائیل این گزارش‌ها را تایید یا تکذیب نکرده‌اند، اما مشخص است که سوریه پیش از آغاز مذاکره مستقیم با اسرائیل، خواهان دریافت تضمین‌های محکم از آن کشور برای بازپس دادن بلندی های جولان است.

در همین رابطه، بشار اسد رئیس جمهوری سوریه روز دوشنبه در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با رئیس جمهوری کرواسی گفت که به اعتقاد وی، مذاکره مستقیم سوریه با اسرائیل ممکن است و احتمالا چنین مذاکراتی صورت خواهد گرفت.

آقای اسد گفت:" طبیعی است که ما در آخرین مرحله به سمت مذاکرات مستقیم حرکت کنیم. ما نمی توانیم فقط از طریق مذاکرات غیر مستقیم به صلح دست یابیم."

آقای اسد در عین حال، روند صلح را با ساختمان سازی مقایسه کرد و گفت:"اسرائیل و سوریه در حال حاضر در حال ایجاد اساس و پایه برای صلح از طریق مذاکرات غیر مستقیم هستند و اگر این پایه‌ها موفقیت آمیز باشند، آنگاه مذاکره مستقیم نیز موفقیت‌آمیز خواهد بود".

سخنان آقای اسد نشان می دهد که وی از موضع قبلی خود در باره مذاکره مستقیم با اسرائیل عقب نشینی نکرده و ظاهرا احتمال پیروزی حزب لیکود در انتخابات آینده اسرائیل، باعث نگرانی شدید او نشده است.

به نظر می‌رسد از نگاه آقای اسد، پیروزی احتمالی حزب لیکود در انتخابات پارلمانی آینده، پیش از آنکه مشکل سوریه باشد، مشکل احزاب چپ و میانه اسرائیل است که خواهان ادامه حکومت خود بر اسرائیل و خروج سوریه از محور ایران، حزب‌الله و حماس و پیوستن آن به محور ترکیه، دولت خودگردان فلسطینی و مصر در مقابل پس دادن بلندی‌های جولان هستند.

با این حال، گرچه آقای اولمرت ممکن است قادر به ترساندن بشار اسد از به قدرت رسیدن احتمالی آقای نتانیاهو در اسرائیل نباشد، اما او در عین حال، می داند که «زمان» در خاور میانه به سود سوریه در حال سپری شدن نیست.

در حقیقت سوریه در ماه مارس سال 2009 میلادی با دو چالش بین‌المللی روبه روست. در این ماه، از یک سو قرار است دادگاه بین‌المللی برای محاکمه متهمان به قتل رفیق حریری نخست وزیر فقید لبنان آغاز به کار کند و از سوی دیگر، جلسه شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای بررسی میزان همکاری سوریه با بازرسان آژانس تشکیل خواهد شد.

در مورد دادگاه بین‌المللی، هر چند که سوریه نسبت به عدم دخالت خود در قتل آقای حریری ابراز اطمینان می‌کند، اما برخی از رهبران ائتلاف 14 مارس در لبنان، انگشت اتهام خود را به سوی عوامل سوریه در لبنان نشانه رفته‌اند.

در مورد جلسه شورای حکام نیز، گریگوری شولته نماینده آمریکا به سوریه هشدار داده است که اگر اين کشور تا ماه مارس با بازرسان همکاری نکند، با پیامدهای جدی روبه رو خواهد شد.

محمد البرادعی دبیر کل آژانس نیز اخیرا به سوریه توصیه کرده است که برای جلوگیری از انزوای خود، بهتر است با بازرسان آژانس همکاری لازم را به عمل آورد.

به هر حال، تردیدی نیست که اگر دادگاه بین‌المللی برای محاکمه متهمان قتل آقای حریری آغاز به کار کند، خواه ناخواه بخشی از اقدامات سوریه در دوره حضور نظامی اش در لبنان افشا خواهد شد و این موضوع به نفع دمشق نخواهد بود.

در عین حال، صدور قطعنامه احتمالی شورای حکام در محکومیت سوریه، دولت اقای اسد را در شرایط بین‌المللی بغرنجی قرار خواهد داد.

در حقیقت، آغاز مذاکرات مستقیم بین اسرائیل و سوریه، اين دو مساله را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد و شاید این همان نکته‌ای است که آقای اولمرت می کوشد آن را به طور غير مستقيم به سوريه يادآوری کند.

در چنين شرايطی، آیا ترک‌ها قادر خواهند بود سوریه را به تصمیم گیری قاطع در این باره، ترغیب کنند؟ به نظر می رسد که به زمان زیادی برای روشن شدن این مساله نیاز نیست.