انتخابات ترکیه؛ هدا-پار؛ متحد جنجالی کرد اسلامگرای اردوغان که زنان و سکولارها را در ترکیه نگران میکنند
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, چائول قصاباوغلو
- شغل, بیبیسی
ضد سکولار و طرفدار حکومتی هستند که به خواست خدا بر اراده مردم اولویت میدهد و معتقدند نقش زنان در جامعه با تعریف سنتی نقشهای جنسیتی، باید منحصر به مادر و همسر بودن باشد.
اینها هواداران حزب مطالبه آزاد (هدا-پار)، متحد اسلامگرای کرد سنی حزب حاکم عدالت و توسعه هستند.
این حزب چهار نامزد دارد که برای تصدی کرسی پارلمان در فهرستهای عدالت و توسعه در استانبول، مرسین و شهرهای اکثراً کرد باتمان و غازیانتپه رقابت میکنند.
برای اولین بار در تاریخ احتمال دارد که حزب با حداقل یک کرسی وارد پارلمان شود.
هر چند هدا-پار حزبی نسبتاً کوچک است که عمدتاً برای اسلامگرایان کرد جذاب است، نفوذ بالقوه آنها در سیاست ترکیه و اهداف بنیادگرای آنها هماکنون یکی از موضوعات متعددی است که اپوزیسیون برای حمله به حزب حاکم عدالت و توسعه از آنها استفاده میکند.
ریشههای این حزب در سازمانهایی مرتبط با حزبالله ترکیه، یک گروه مبارزه اسلامگرای کرد تندرو است (که نباید با حزبالله لبنان اشتباه گرفته شود) و مسئول هزاران قتل سنگدلانه، شکنجه و آدمربایی در اواخر دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ است. حزبی که علیه پ ک ک و سازمانهای اسلامگرای لیبرال جنگیده است.
منبع تصویر، Getty Images
رها رهاویاوغلو، رئیس مرکز مطالعات کردی در شهر دیار بکر در جنوب شرق ترکیه میگوید: «حزبالله ترکیه در اواخر دهه ۱۹۷۰ با الهام از انقلاب اسلامی ایران شکل گرفت.»
این گروه ستیزهجوی اسلامگرا تا اوایل دهه ۲۰۰۰ به مبارزه مسلحانه ادامه داد. ترور غفار اوکان، مامور مهم پلیس در دیاربکر در سال ۲۰۰۱ باعث موجی از دستگیریهای اعضای این حزب شد و این گروه در نهایت از آن زمان زیرزمینی شد.
«این گروه اسلامگرا و هوادارانش دنبال راههایی برای ابراز نظرشان در چارچوبی قانونی میگشتند. ابتدا، سازمانهایی غیردولتی تأسیس کردند که برایشان کافی نبود چون نظارت دولت بر این سازمانها قوی بود. در نتیجه سراغ ایجاد یک حزب سیاسی رفتند.»
چنین بود که حزب هدا-پار در سال ۲۰۱۲ متولد شد.
در آستانه انتخابات مهم آتی، مقامات هدا-پار هر گونه ارتباط با این گروه را انکار میکنند.
سرکان رمانلی که سخنگوی این حزب و همچنین نامزد پارلمان برای شهر باتمان است میگوید: «ما از این اتهامات دیگر خسته شدهایم.»
او با خودداری از آوردن اسم گروه اضافه کرد: «ما هیچ ارتباطی با هیچ سازمان تروریستی نداریم.»
منتقدان باور دارند که این حزب هنوز ارتباطهایی با گروه ستیزهجوی بدنام حزبالله دارد.
برین سونمز یک نویسنده اسلامگرای فمینیست میگوید: «اینکه این حزب ارتباطهایش را با حزبالله قطع کرده باشد جای شبهه دارد. آنها هیچ وقت حزبالله را سازمانی تروريستی نخواندهاند.»
احزاب مخالف نیز متقاعد نشدهاند.
اخیراً، اکرم اماماغلو، شهردار استانبول که در صورت برنده شدن ائتلاف احزاب مخالف معاون رئیسجمهور خواهد شد، در جریان یکی از راهپیماییهایاش در روز ۷ ماه مه، ویدیویی از ارتباطهای ادعایی حزب مطالبه آزاد با حزبالله به همراه تصاویری از فجايع و قتلهای آنها نشان داد. اماماوغلو در سخنرانی برای جمعیت فهرستی از قتلهایی را که این گروه مرتکب شده ذکر کرد و از رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه به خاطر تشکیل ائتلافی با آنها انتقاد کرد.
به گفته رهاویاوغلو، صاحبنظر مطالعات کردی، «حزب عدالت و توسعه با ایجاد میثاقی با محافظهکاران به سوی این انتخابات میرود. و هدا-پار یکی از اعضای وفادار این میثاق محافظهکاری است. محبوبیت حزب عدالت و توسعه در مناطق جنوب شرقی اکثرا کردنشین بسیار پایین است و نمیتوانند آنگونه که میل دارند فعالانه عمل کنند. هدا-پار خون تازهای در رگهای حزب عدالت و توسعه است تا آراء کردهای محافظهکار را جلب کند.»
احزاب دیگر درون ائتلاف مردم به رهبری اردوغان شامل حزب حرکت ملیگرا راست افراطی، حزب اتحاد بزرگ راست افراطی محافظهگرا و حزب رفاه نو است.
یکی از ارکان مهم این پیمان محافظهکارانه، تعریف نقش زنان در جامعه بر اساس ارزشهای سنتی خانواده است.
شنای جوشکون، رئیس کمیته امور زنان هدا-پار در باتمان میگوید: «خدا دو جنس مرد و زن را آفریده است که وجود بیولوژیک و فیزيولوژیکشان با هم فرق دارد [...] ما به مساوات میان مرد و زن اعتقاد نداریم.»
شنای جوشکون میافزاید که: بنا به اهداف این حزب، «نقش زن این است که همسر و مادری آرمانی باشد و نباید از ما انتظار داشت که به دگرباشان در ترکیه احترام بگذاریم. این خلاف عقاید ماست.»
منتقدان اهداف این حزب سیاسی را برای ترکیهای مترقی نگرانکننده میدانند.
برین سونمز نویسنده فمینیست میگوید: «آنها نه فقط به برابری زن و مرد اعتقاد ندارند که زن را مایه فتنه هم میبینند.»
یکی از قربانیان حزب اسلامگرای ستیزهجوی حزبالله، کونسا کورش بود. این زن فمینیست برجسته مسلمان در سال ۱۹۹۹ به دست این گروه به خاطر عقاید لیبرالاش درباره اسلام ربوده شد و به طرز سنگدلانهای شکنجه و سپس کشته شد.
سونمز با مقایسه رویکرد حزبالله و هدا-پار به زنان میگوید: «دلیل اینکه فمینیسم اسلامگرا در ترکیه از اواخر دهه ۱۹۹۰ پیشرفت کندی تا امروز داشته است، ترور کونسا کورش بوده است. آنها زنان را تهدید میکنند.»
اهداف ضدسکولار هم یک از پایههای دیگر این پیمان محافظهکارانه است که دولت عدالت و توسعه با هدا-پار شکل داده است.
قانون اساسی فعلی ترکیه یک قانون اساسی سکولار است و کشور هیچ دین رسمی ندارد. جدایی دولت از دین یکی از مؤلفههای مهم این کشور و قانون اساسی آن است.
اعضای پارلمان هنگام انتخاب، سوگندی رسمی یاد میکنند که حاکمیت مطلق مردم و جمهوری دموکراتیک سکولار را حفظ کنند.
این چیزی نیست که هدا-پار به آن اعتقاد داشته باشد.
وقتی میپرسند که در ترکیه حاکمیت با چه کسی است «با خدا یا با ملت»، سرکان رمانلی سخنگوی هدا-پار پاسخ میدهد: «حاکمیت همیشه از آن خداست. ولی البته ما ملت حکمرانی خواهیم کرد. هر چند اطمینان حاصل خواهیم کرد که تصمیمهایی که ما میگیریم خلاف اراده خدا نباشد.»
احزاب اپوزوسیون رابطه این حزب با ایران را نیز زیر سؤال میبرند. انور آیدین یکی از نامزدهای فهرست مخالفان در استانبول در رشته توییتی ادعا کرد که این حزب با سازمانهایی در ایران ارتباط دارد، بدون اینکه شواهدی مشخص ارایه دهد.
در پاسخ به پرسشی درباره حفظ ارتباط با ایران در صورت انتخاب شدن، سرکان رمانلی سخنگوی این حزب گفت: «همه کشورهای اسلامگرا برادر ما هستند از جمله ایران، افغانستان، مصر، شیعه سنی مهم نیست. نظر دادن درباره امور داخلی یک کشور واحد درست نیست. ما معتقدیم همه مسلمانها باید از حیث اقتصادی، سیاسی و نظامی متحد شوند.»
و موقعی که سؤال شد آیا با هیچ سازمانی در ایران ارتباط دارند، سخنگوی هدا-پار به سادگی گفت: «نه.»
برای منتقدان سکولار حزب عدالت و توسعه و هدا-پار، بیانیههای ضدسکولار این حزب و ادعاهایی درباره ارتباطشان با حزبالله نگرانکننده است.
برین سونمز میگوید: «فکر نمیکنم حزبی که آشکارا قانون اساسی و حقوق بشر را نقض میکند باید جایی در پارلمان داشته باشد.»
