آیا غول‌های فن‌آوری شواهد جرایم جنگی را حذف می‌کنند؟

تیک‌تاک اپلیکیشن پرطرفدار اشتراک ویدیو فقط طی سه ماه در سال گذشته ۸۰ میلیون ویدیو را که به اشکال مختلف قانون را نقض کرده بودند، پاک کرد.

گفته شده که هوش مصنوعی قدرتمند با همراهی ناظران انسانی با سرعت نور این ویدیوها را پاک کرده‌اند، ۹۲.۴ درصد آنها حتی یک بار هم دیده نشدند.

سیستم‌هایی که "محتوای مضر" را جست‌وجو می‌کنند، ۱۷ میلیون ویدیوی حذف شده را به شکل خودکار پاک کرده‌اند.

سایر شرکت‌های مالک شبکه‌های اجتماعی همین حکایت را دارند؛ هزاران ساعت محتوای تصویری هر روز از بین می‌روند.

حالا عده‌ای این سوال را مطرح می‌کنند که ممکن است غول‌های فن‌آوری همزمان با حذف این میزان محتوا در حال از بین بردن فیلم‌های جنایات جنگی در اوکراین باشند.

محتوای آزار دهنده

تیک‌تاک حتی پیش از تصمیم ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه برای حمله به اوکراین در سراسر جهان محبوب بود، اما جنگ برای این پلتفرم مثل لحظه ورود به دوران بلوغ بود.

ویدیوهایی که با هشتگ‌های متنوع اوکراینی منتشر می‌شدند، میلیاردها بار دیده شدند.

اما اوکراینی‌هایی که از میدان جنگ ویدیو منتشر کردند شاید چیزی فراتر از "لایک" فراهم کرده باشند.

آنها شاید قطعاتی از پازل مدارک را منتشر کرده باشند که یک روز برای تعقیب قضایی جرایم جنگی به کار بیاید.

ولی در عین حال آنها شاید قوانین واضح تیک‌تاک و سایر شبکه‌های اجتماعی درباره محتوای آزار دهنده را شکسته باشند.

قوانین تیک‌تاک می‌گوید: "تیک‌تاک پلتفرمی در ستایش از خلاقیت است، نه مزیت ایجاد شوک یا خشونت. ما به محتوایی که بی‌دلیل شوک‌آور، آزار دهنده، سادیستیک یا مخوف باشد اجازه انتشار نمی‌دهیم."

اما برخی از این محتواها -و نه همه آنها- که جنایات جنگی احتمالی را تصویر می‌کنند، می‌توانند در همین رده یاد شده قرار بگیرند.

"ایراد بزرگ"

محققان به وضوح نمی‌گویند چه مقدار از محتوای تولید شده توسط کاربران تیک‌تاک و سایر شرکت‌های مالک شبکه‌های اجتماعی مانند متا، توییتر و یوتیوب از بین می‌روند.

سم گرگوری مدیر برنامه "شاهد" می‌گوید: "تیک‌تاک به اندازه سایر شرکت‌ها شفافیت ندارد، البته هیچیک از آنها خیلی شفاف نیستند. کسی نمی‌داند کدام محتوا به دلیل آزارنده بودن از دید خارج و حذف شده، اما این ظرفیت را داشته که به عنوان مدرک در نظر گرفته شود."

به گفته او "اینجا ایراد بزرگی در کار است."

این اولین بار نیست که شرکت‌های بزرگ مالک شبکه‌های اجتماعی مجبور شده‌اند با مدارک جرایم جنگی احتمالی دست و پنجه نرم كنند.

جنگ سوریه هم مشکلات مشابهی را در معرض توجه قرار داد.

دیده‌بان حقوق بشر سال‌ها درخواست کرده نظام متمرکز بارگذاری محتوای تولید شده در مناطق درگیر ناآرامی ایجاد شود، اما موفق نبوده است.

بلقیس ویل محقق جنگ می‌گوید: "در حال حاضر چنین چیزی وجود خارجی ندارد."

او روند آشفته و درهم پیچیده‌ای را توصیف می‌کند که دادستان‌ها باید برای به دست آوردن مدرک از شبکه‌های اجتماعی دنبال کنند.

خانم ویل می‌گوید: "این مقام‌ها می‌توانند به شرکت‌های صاحب شبکه‌های اجتماعی نامه بزنند یا برای احضاریه و دستور دادگاه درخواست بدهند... اما با شیوه‌ای که در حال حاضر این روند ادامه دارد، هیچکس خوشبین نیست همه این محتواها کجا هستند."

این برای محققان یک مشکل جدی است.

حتی پیش از اوکراین هم کسانی که می‌کوشیدند جنایات جنگی را مستند کنند، تاکید می‌کردند نظارت بر شبکه‌های اجتماعی تا چه حد بر جمع‌آوری مدارک تاثیر مخرب گذاشته است.

در گزارشی که مرکز حقوق بشر در دانشکده حقوق برکلی درباره مدارک دیجیتال جنایات جنگی منتشر کرد، آمده بود: "این مرحله ردیابی به این معناست که فعالان حقوق بشر در مسیر تشخیص و حفظ اطلاعات با شکست روبه‌رو می‌شوند."

این گزارش درخواست ایجاد "کمدهای دیجیتال" را مطرح کرد؛ مکان‌هایی که محتوا می‌تواند نه تنها توسط شبکه‌های اجتماعی، بلکه از سوی سازمان‌های مردم‌نهاد غیردولتی و کارشناسان حقوقی ذخیره و بازبینی شود.

اما بسیاری از شرکت‌های مالک شبکه‌های اجتماعی نمی‌خواهند کسی را از خارج از سازمان‌شان به روند نظارت بر محتوا دعوت کنند. و به این ترتیب محققان را با یک چیستان رها می‌کنند؛ وقتی این محققان اغلب نمی‌دانند چه چیزهایی حذف شده، چطور باید بدانند برای چه چیزهایی حکم دادگاه بگیرند؟

این‌ها ناشناخته‌ترین ناشناخته‌ها هستند.

سیاست آسان‌گیرانه

اما همه شبکه‌های اجتماعی وقتی پای محتوای آزار دهنده به میان می‌آید، سیاست‌های یکسانی ندارند.

تلگرام در زمینه اشتراک گذاری ویدیوها از میدان نبرد در اوکراین نقش مهمی داشته است.

از قضا این پلتفرم سیاست نظارت بر محتوای بسیار آسان‌گیرانه‌ای دارد.

ویدیوهایی که در توییتر یا فیس‌بوک حذف می‌شوند، در تلگرام باقی می‌مانند.

و این تنها دلیلی نیست که تلگرام در حال یاری رساندن به محققان است.

خانم ویل می‌گوید: "لازم است بگویم بخشی از باارزش‌ترین محتواها شامل عکس‌ها و ویدیوها که سازمان ما دریافت کرده است، از تلگرام است."

یک فایده بزرگ دیگر هم در کار است.

شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک و توییتر به شکل خودکار "متادیتا" را از عکس یا ویدیو حذف می‌کنند. متادیتا نوعی شناسه دیجیتال است که نشان می‌دهد محتوا کجا و چه زمانی ثبت شده و این برای محققان بسیار حیاتی است.

خانم ویل می‌گوید: "یک فایده دیگر که به آن پی برده‌ایم، این است که متادیتا از تلگرام حذف نمی‌شود."

حفاظت از متادیتا از لحظه‌ای که یک اتفاق ثبت می‌شود تا لحظه‌ای که در دادگاه نشان داده می‌شود، گاهی با عنوان "زنجیره تعقیب قضایی" توصیف می‌شود.

وندی بتس مدیر "شاهد عینی" پروژه‌ای متعلق به کانون وکلای بین‌المللی که بر جمع‌آوری جنایات قابل رسیدگی علیه حقوق بشر تمرکز دارد، مردم را تشویق می‌کند که فیلم‌های جرایم جنگی احتمالی را برای اپلیکیشن این پروژه با نام شاهد عینی جنایات جنگی بفرستند تا به این وسیله اطلاعات برای استفاده از دادگاه به بهترین شکل ذخیره شود.

او می‌گوید: "وقتی فیلم‌ها از فیلمبردار به محقق و از محقق به وکیل می‌رسد... اگر در این زنجیره حلقه‌ای گم شود، این فیلم بیشتر مشکوک به نظر می‌رسد، چون در این فواصل می‌تواند دستکاری شود."

اما همه این راه حل‌ها تدریجی و ناکافی به نظر می‌رسند.

بدون وجود کمد دیجیتالی که همه شبکه‌های اجتماعی از آن استفاده کنند، بدون جایی که همه‌چیز ذخیره و نگهداری شود، ممکن است مدارک مهم و حیاتی در گوشه‌ای رها شوند.

پاسخ‌های متفاوت

در برخی موارد مشخص نیست که شبکه‌های اجتماعی اصلا این تصاویر را ذخیره یا مستندسازی کنند.

بی‌بی‌سی از تیک‌تاک، گوگل، متا و توییتر درباره سیاست‌شان در این زمینه سوال کرد.

تیک‌تاک مقررات حفاظت از کاربرانش در جریان جنگ اوکراین را ارسال کرد اما حاضر نشد به سوال‌ها پاسخ دهد.

یکی از سخنگویان تیک‌تاک گفت: "در حال حاضر چیزی فراتر از این اطلاعات نداریم که اعلام کنیم."

توییتر و گوگل هیچکدام پاسخ ندادند.

فقط متا پاسخی کوتاه داد.

یکی از سخنگویانش گفت: "ما فقط آن نوع محتوا را حذف می‌کنیم که در ستایش از خشونت یا تحسین آسیب زدن باشد یا وقتی محتوا به شدت آزار دهنده یا خشن باشد؛ مانند فیلم‌های ویدیویی از قطع عضو."

به گفته او "به شکل مشخص درباره جنگ اوکراین، ما در جست‌وجوی راه‌هایی برای حفظ این نوع یا انواع دیگر محتوای حذف شده هستیم."

پاسخ‌های کاملا متفاوت این چهار شرکت فن‌آوری خودش گویای ماجرا هست.

هیچ نظام یا سیاست یکسانی در کار نیست.

تا زمانی که رویه واحدی نباشد، مدارک مهم ممکن است مفقود یا فراموش شوند.