مار و تفنگ و راه حل حزب الله؛ لبنانیها در انتظار بنزین
- نویسنده, نفیسه کوهنورد
- شغل, خبرنگار ارشد بىبىسى فارسى در بيروت
مردی با چند مار زنده در دست وارد پمپ بنزین می شود. فریاد می زند که می خواهد باک خالی ماشین درب و داغان و قدیمی اش را پر کنند. کارکنان پمپ بنزین را تهدید می کند و باز داد می زند که این ماشین تنها راه گذران زندگی اش است و اگر چرخ هایش نچرخد نانی برای بردن سر سفره نخواهد داشت.
این صحنه ای است که چند روز پیش خیلی ها در یکی از پمپ بنزین های بیروت شاهدش بودند و بخشی از ویدیوی آن بارها در شبکه های اجتماعی دست به دست شده. و این تنها یکی از دهها صحنه عجیب در پمپ بنزینهای لبنان است که دیدنش این روزها دیگر ساکنان این کشور را حتی بهت زده هم نمی کند. سراسر بیروت و شهرهای دیگر لبنان پر شده از پمپ بنزین هایی که دورشان نوار قرمز و سفید کشیده شده. یعنی از اینجا قطع امید کنید. بنزین یا گازوئیلی در کار نیست. اگر هم شانس بیاوری و بعد از ساعتها گشتن یک پمپ بنزین باز پیدا کنی باید دست کم چهار تا پنج ساعت در صف چند ردیفه ای که کیلومترها طولش است صبر کنی تا نوبتت برسد و بلکه ۲۰ تا ۳۰ لیتر در باک بریزی.
ته کشیدن سوخت تازه ترین بحران از زنجیره مصیبت هایی است که لبنانیها از زمان شروع بحران اقتصادی در تابستان ۹۸ در این کشور با آن دست به گریبان شده اند. شرایطی که بانک جهانی می گوید شدیدترین بحرانی است که از میانه قرن ۱۹ میلادی کشوری در دنیا با آن مواجه شده. خزانه بانک مرکزی کشور خالی از ارز است٬ لبنان تا خرخره در قرض های بین المللی اش فرو رفته٬ لیره لبنانی بیش از ۸۰ درصد از ارزشش را در برابر دلار از دست داده و چیزی در بساط دولت نمانده تا دولت بتواند سوخت وارد کند.
این در کشوری که حمل و نقل عمومی ندارد یعنی خوابیدن همه کارها. در لبنان نه اتوبوسی هست و نه مترویی. تک و توک مینی بوسهای سفید کوچکی را می بینید که مسافران را با قیمت کمتر از تاکسی جابجا می کنند. بقیه رفت و آمدها و حمل و نقلها همه وابسته به اتومبیل های شخصی٬ موتورسیکلت ها و تاکسی است. تاکسی هایی که تا همین چندی پیش با دیدن شما در پیاده رو برایتان بوق می زدند تا شاید سوارتان کنند. چه حالا برایشان دست تکان می دادید یا نه.
حالا اما اگر تاکسی گیرتان آمد که بنزین کافی برای رساندن شما به محل داشت باید تقریبا التماس کنید و حتما اعصاب شنیدن غرولند ها و شکایتهای راننده را از وضعیت نابسامان و نبود بنزین و راه دور یا نزدیکتان داشته باشید. برای تاکسی تلفنیها و اوبر هم که زمانی به چشم بهم زدنی از راه می رسیدند حالا باید دست کم چهل دقیقه تا یک ساعت و نیم صبر کنید.
بیشتر بخوانید:
جورج خوری ۷۶ ساله سالیان سال راننده تاکسی بوده و زندگی اش هم از همین راه می گذرد اما حالا دیگر برایش صرف نمی کند در خیابانها دنبال مسافر باشد. «قبول کرده ام که این آخر خط است. حتی در زمان جنگ داخلی هم این قدر اوضاع بد نبود. من یا باید هر روز شش، هفت ساعت از کله سحر در صف پمپ بنزین بمانم تا چندرغاز دربیاورم یا اینکه از گرسنگی بمیرم. من دومی را ترجیح می دهم.» او بازنشسته شهرداری است و حقوق بازنشستگی است حالا ماهی کمتر از ۱۰۰ دلار شده اما می گوید خودش و همسرش به همان فعلا بسنده خواهند کرد.
و این تنها شروع کابوس است. خیلی از مدارس در بیروت که تازه بعد از کرونا باز شده بودند دوباره اعلام کرده اند که تعطیل می شوند چون نه بچه ها می توانند خودشان را به مدرسه برسانند و نه معلمانی که اغلب در جاهای ارزان تر و دورتر از شهر زندگی می کنند. کادر درمانی بیمارستانها از رسیدن به سر کارشان به موقع درمانده اند و همین چند روز پیش شریف ابوشرف رییس سندیکای پزشکان لبنان هشدار داد که این وضعیت جان هزاران بیمار را بطور جدی بخطر خواهد انداخت.
رولا معوض سخنگوی بیمارستان جرجیس از بیمارستانهای شناخته شده در بیروت می گوید یکی از جراحان اصلی بیمارستان هفته گذشته سه ساعت دیرتر به سر عمل رسیده چرا که در صف بنزین در پمپ بنزینی بیرون شهر گیر کرده بوده و نه راه پس داشته و نه راه پیش. به گفته او خوشبختانه مریض زنده مانده اما آن را فقط خوش اقبالی و «لطف خدا» می داند که شاید همیشه تکرار نشود. یکی از مسئولان این بیمارستان که نخواست نامش ذکر شود به بی بی سی فارسی گفت که بیشتر بیمارستانها از جمله همین بیمارستان به زودی حتی امکان فرستادن آمبولانس نخواهند داشت حتی اگر بیمار در حال مرگ باشد.
«راه حل» حزب الله: می رویم از ایران بیاوریم
در این میان حسن نصرالله دبیر کل حزب الله در سخنرانی تلویزیونی اخیرش به نوعی مدعی شد که حزبش می تواند این درد بی سوختی لبنان را چاره کند. چاره ای که راهش از ایران می گذرد. او گفت که «پیشنهاد ایران برای فروش سوخت به لیره لبنانی» همچنان مطرح است و حزب الله می تواند به سرعت آن را عملی کند. «ما به عنوان حزب الله می رویم ایران٬ مذاکره می کنیم٬ سوخت می خریم و آن را به بندر بیروت می آوریم. آنوقت بگذار مانع ما برای توزیع بنزین برای مردم لبنان شوند.»
صحبتهای او واکنشهای بسیاری در لبنان بدنبال داشت. هوادارانش در شبکه های اجتماعی بلافاصله هشتگهایی در حمایت از این وعده راه انداختند و پوسترهایی منتشر کردند با تصویر کشتی با پرچم ایرانی که با پاره کردن پرچم آمریکا وارد بندر بیروت شده. طعنه ای به تحریمهای آمریکا. در مقابل مخالفان حزب الله با انتقاد از این گروه٬ آن را بخشی از خود مشکل خوانند. درحالیکه بعضی دیگر این سوال را مطرح کردند که آیا اصلا چنین کاری ممکن است؟
این سوال را با لوری هایتیان کارشناس امور بین الملل در حوزه نفت و گاز مطرح کردم. «چنین چیزی شدنی نیست و اگر هم بشود خطرش برای دولت لبنان بسیار بالاست. نفت ایران تحریم شده است. حتی اگر حزب الله بتواند برود و این محصولات نفتی را بیاورد آنوقت خود دولت لبنان که به شدت زیر ذره بین غرب و به ویژه أمریکاست تحریم خواهد شد. درست است که برخی افراد در دولت که وابسته به حزب الله اند بخاطر ارتباطشان با این گروه و سپاه ایران تحریم شده اند اما خود لبنان تحریم نشده».
او به مسیر دریایی چنین محموله ای هم اشاره می کند و می گوید: « یک کشتی بخواهد از بندرعباس راهی بندر بیروت شود. آنوقت باید از دریای سرخ بگذرد بیاید٬ وارد آبهای مدیترانه شود و از مقابل اسرايیل عبور کند تا به بیروت برسد. چنین کشتی به طور اوتوماتیک می تواند در خطر حمله اسراییل باشد. این خطر جدی امنیتی است که بعید است مقامات دولتی لبنان بخواهند با آن مواجه شوند.»
به گفته خانم هایتیان حتی اگر به طور معجزه آسا همه این مراحل به سلامت بگذرد شرکتهای حمل سوخت و بیشتر پمپ بنزینها که غالبا زنجیره ای هستند و در قرارداد با شرکتهای غربی حاضر نخواهند شد این سوخت را توزیع و استفاده کنند چون باز هم بحث تحریمها پیش می آید. «بنابراین حتی اگر سوخت ایرانی هم در کار باشد فقط خود حزب الله می تواند استفاده کند و درنهایت فقط در اختیار افراد و خانواده های تحت پوشش این گروه قرار خواهد گرفت.»
برخی دیگر مانند محمد وهبي کارشناس بازار نفت اما آوردن سوخت از ایران را در این مقطع تنها راه باقیمانده برای حل دست کم کوتاه مدت مشکل می دانند. آقای وهبی بر این باوراست که دولت لبنان در موقعیتی نیست که حق انتخاب زیادی داشته باشد و فارغ از اینکه کدام گروه یا حزب سوخت را می توانند به بیروت برسانند٬ یا از کدام کشور٬ باید آن را بپذیرد. او درباره مساله تحریمها مثال عراق را به میان می آورد و اینکه چطور این کشور توانسته از اجرای تحریمهای آمریکا علیه ایران خود را معاف کند.
«لبنان هم می تواند چنین درخواستی کند و اگر غرب و بویژه أمریکا حسن نیت داشته باشند باید این خواسته با بپذیرند و در این شرایط بحرانی یا راه حل سریع دیگری ارايه دهند یا به لبنان معافیت بدهند و بگذارند سوخت ایرانی به این کشور برسد.» او حرف خانم هایتیان را درباره محدود شدن این کمکها به «طرفداران حزب الله» رد می کند. «اگر یک مسیحی برود به ضاحیه که منطقه حزب الله است آنجا بخواهد بنزین بزند آیا از او می پرسند شیعه هستی یا طرفدار کدام حزبی؟»
دور باطل: یارانه و قاچاق و بن بست سیاسی
سوخت در لبنان کالایی یارانه ای است و بازارش در کنترل دولت. تنها سیزده شرکت مجوز رسمی واردات بنزین و گازوئیل دارند که قیمت توزیعشان را هم دولت تعیین می کند. قیمتی که حالا با سقوط بی وقفه لیره لبنانی بسیار ناچیزتر از بسیاری از کشورهای منطقه از جمله سوریه شده. بر اساس قیمت یک دلار که در این لحظه ۱۵۲۰۰ لیره لبنانی است٬ شما می توانید بیست لیتر بنزین (اگر گیرتان بیاید) را به دو و نیم دلار بخرید.
مارک ضو کارشناس سوخت است و خود صاحب پمپ بنزینهای زنجیره ای خانوادگی. او توضیح می دهد که چطور این وضعیت باعث رونق گرفتن انتقال بنزین به سوریه شده. « تا همین دو سال و نیم پیش سوخت از سوریه به لبنان قاچاق می شد چون ارزش لیره لبنانی از پول سوریه بیشتر و قیمت سوخت هم اینجا بالاتر بود. اما به یکباره همه چیز برعکس شد.»
به گفته او تا پیش از بسته شدن بسیاری از پمپ بنزینها خیلی از راننده ها چند گالن بنزین را می توانستند به قیمت ناچیز بخرند و ببرند در سوریه به چند برابر بفروشند. اما او تاکید می کند که این تنها یکی از دلایل ته کشیدن زخیره سوخت در لبنان است.
«شرکتهای وارد کننده دیگر قادر نیستند با این قیمت یارانه ای سوخت را توزیع کنند و برای همین ذخیره خود را نگه داشته اند و منتظرند دولت یک تصمیم اساسی بگیرد. پمپ بنزینها کارکنان ارزان قیمت خارجی خود را بعد از بحران اقتصادی و کرونا از دست داده اند و برای آنها هم صرف نمی کند با این قیمت پمپ بنزین را باز نگه دارند.»
و برای «تصمیم اساسی» اصولا باید دولتی باشد که توانایی اجرای تصمیم را هم داشته باشد. لبنان اما نزدیک یک سال است دولت ندارد.
حسان دیاب که بعد از انفجار مهیب بندر بیروت از سمتش به عنوان نخست وزیر استعفا کرد ماههاست که صورت موقتی مسئولیت این پست را به عهده دارد بی آنکه قدرت چندانی داشته باشد. سعد حریری هم که چند ماه پیش مسول تشکیل حکومت شده هنوز بدلیل اختلافات سیاسی همیشگی میان جناحهای مختلف لبنان هنوز نتوانسته کابینه اش را شکل دهد.
در این میان از نگاه بسیاری از کارشناسان تنها راه این است که دولت یارانه سوخت را قطع کند. آقای ضو می گوید تنها با قطع یارانه است که شرکتهای وارد کننده خواهند توانست سوخت را را وارد کشور کنند. «دولت دیگر به اندازه کافی دلار ندارد تا هزینه واردات را به این شرکتها پرداخت کند و از پس یارانه ای که پرداخت می کرد بربیاید. قطع یارانه راه حلی دردناک است اما تنها راه چاره است. اینطور لااقل سوخت وارد کشور می شود و شرکتها و بخشهای بزرگتر که از پس هزینه خریدش برمی آیند می توانند سرپا بمانند.»
جورج فياض رییس سندیکای وارد کنندگان سوخت هم معتقد است همین دولت موقت باید هرطور شده نفسش را حبس کند و در آب یخ قطع یارانه شیرجه بزند.
«هر یک روز که می گذرد این گره کورتر می شود. همین حالا باید کاری کرد.» هرچند او هشدار می دهد که به محض قطع یارانه قیمت بیست لیتر بنزین به ۲۰۰ هزار لیره لبنانی یعنی پنج برابر قیمت فعلی خواهد شد. ۲۰۰ هزار این روزها یعنی ۲۰ تا ۳۰ درصد درآمد ماهانه بسیاری در لبنان مثل معلمان یا حتی سربازان ارتش و نیروهای پلیس.
به همین دلیل به نظر خانم هایتیان، حسان دیاب از اجرای چنین تصمیمی اجتناب خواهد کرد. «همین الان هم مردم خشمگینند. آقای دیاب حس می کند مسئول این وضعیت او نیست چرا باید مسولیت خشمگینتر شدن ملت را به عهده بگیرد؟ تازه دولت دیگر هم سر کار بیاید باز تضمینی نیست که جسارت چنین جراحی بزرگی را در کوتاه مدت داشته باشد.»
لبنان در حال حاضر امکان گرفتن وام از صندوق بین المللی پول را هم ندارد چرا که هر وام بین المللی به این گره خورده که این کشور بتوانند اصلاحات سیاسی و اقتصادی وسیعی که غالبا کشورهای غربی خواهان آنند انجام دهد. از جمله «محدود کردن سلاح در دست دولت» که ترجمه اش می شود خلع سلاح حزب الله٬ در نهايت تشکیل دولتی که حزب الله در آن نقشی نداشته باشد و مبارزه جدی با فساد دولتی. پیش شرطهایی که به گفته خانم هایتیان در آینده نزدیک امکان پذیر نیست.
«برای همین فکر می کنم متاسفانه هیچ کور سویی از امید برای حل معضل جدی سوخت لبنان هم وجود ندارد و باید در انتظار بدتر از این باشیم.»
و هنوز نوشتن این سطرها تمام نشده رویی دیگر از «بدتر شدن اوضاع» خود را نشان می دهد. ویدیویی به دستم می رسد که شلیک در یکی از پمپ بنزینهای بیروت را نشان می دهد. راننده ای که نتوانسته بنزین بگیرد خشمگین شده و شروع کرده به تیراندازی. پیامی هم از آقای ضو بهم می رسد: «ویدیو را دیدی؟ نه فقط بخاطر نداشتن سوخت که بخاطر امنیت جان کارکنان پمپ بنزینهایی مثل ما ترجیح می دهند تعطیل کنند. ما و کارکنانمان دیگر امنیت نداریم.»
