گاه‌شمار جنگ با داعش در عراق

گروه موسوم به دولت اسلامی یا داعش، از موصل، مقر اصلی این گروه در خاک عراق، رانده شد. تسلط دولت عراق بر موصل که دومین شهر بزرگ عراق است، به حضور داعش در مناطق شهری عراق پایان می‌دهد. به این معنی که هنوز نیروهای داعش ممکن است در شهرها و روستاهای کوچکتر، یا مناطق غیر شهری صاحب نفوذ و قدرت باشند.

نام داعش، اولین بار در ۱۹ فروردین ۱۳۹۲ به رسانه‌ها آمد، وقتی گروه موسوم به دولت اسلامی عراق جای پایش را در خاک سوریه محکم کرد و نام خود را به دولت اسلامی عراق و شام تغییر داد. داعش مخفف این عنوان است.

با قدرت گرفتن داعش در سوریه و تشدید جنگ داخلی در این کشور، شهر رقه، در شرق سوریه که دست مخالفان دولت افتاده بود، زمستان همان سال به دست داعش افتاد و این گروه رقه را پایتخت خود خواند. از آن زمان تحولات بسرعت پیش رفت و داعش که همان زمان هم در بخش‌هایی از فلوجه و رمادی حضور داشت، در خاک عراق "کشورگشایی" کرد.

در این گاه‌شمار، مهمترین تحولات حضور داعش در عراق مرور شده است:

۱۳۹۳؛ تسخیر موصل و اعلام خلافت اسلامی

اردیبهشت و خرداد: نیروهای داعش در سلسله عملیاتی گسترده، بخش‌هایی از خاک سوریه و عراق را تحت کنترل گرفتند. بزرگترین پیروزی در اواسط خرداد حاصل شد، تسخیر موصل، دومین شهر بزرگ عراق. با سقوط موصل و انتشار تصویرهایی از فرار نیروهای ارتش و پلیس از صحنه جنگ، عراق دچار بحران سیاسی شد. تصرف تکریت، زادگاه صدام حسین، پیروزی بزرگ دیگر داعش در این مدت بود.

تیر: کمتر از یک ماه بعد از سقوط موصل و تکریت، هشتم تیر ماه، داعش با انتشار ویدیویی رهبر خود ابوبکر بغدادی را "خلیفه یا رهبر همه مسلمانان جهان" خواند. این گروه همچنین نام خود را از "دولت اسلامی عراق و شام" به "دولت اسلامی" تغییر داد تا نشان دهد گستره‌اش از عراق و شام فراتر است و در رویای تسلط بر قاره‌ها است.

مرداد: سد موصل، بزرگترین سد عراق به دست داعش افتاد. این سد که به دلیل ضعف ساختاری وضعیت باثباتی ندارد، دائما نیاز به تزریق بتون برای استحکام دارد. با تسلط داعش بر این سد، نگرانی از شکستن آن و راه افتادن سیلابی مرگبار بالا گرفت. همزمان، داعش به سنجار حمله کرد، شهر ایزدی‌ها. بعد گزارش‌هایی از اعدام‌های دسته جمعی شهروندان و تجاوز جنسی به زنان منتشر شد. گروهی از آورگان به کوهی در شمال شهر پناه بردند. وضعیت آوارگان سنجار، واکنش‌های جهانی گسترده‌ای داشت و نقطه آغازی شد برای تشکیل ائتلافی به رهبری آمریکا برای جنگ با داعش.

روز هفدهم مرداد، باراک اوباما رئیس جمهوری وقت آمریکا، از آغاز حمله‌های هوایی علیه داعش خبر داد. این اقدام واکنشی به وقایع سنجار، و همچنین در خطر قرار گرفتن شهرهای اصلی اقلیم کردستان عراق بود.

همزمان بحران سیاسی عراق به اوج خود رسیده بود. نوری مالکی، نخست وزیر وقت عراق، که روابط نزدیکی با ایران داشت، به ایجاد تفرقه در کشور با "فساد گسترده" و "تبعیض علیه اقلیت‌ها" متهم بود. او در نهایت در ۲۳ مرداد، به نفع حیدر عبادی کنار رفت.

اسفند: داعش شهر باستانی نمرود را ویران کرد. شهر تاریخی نمرود که از آن به عنوان نگین تمدن آشوری یاد می‌شود در قرن ۱۳ پیش از میلاد و در حاشیه رود دجله، حدود ۳۰ کیلومتری جنوب‌شرقی موصل ساخته شده بود.

تا پایان سال، عراق صحنه خشونت‌های پیاپی و گسترش سیطره داعش بود. بحران سیاسی عراق، و ازهم پاشیده شدن ارتش، مقابله با داعش را کند و در بسیاری از مناطق ناممکن کرده بود. همزمان آوازه داعش با انتشار تصویرهایی از سربریدن زندانیان غربی، از مرزهای عراق فراتر رفت. این گروه هوادارنش را در غرب تشویق کرد که به شهروندان کشورهای غربی حاضر در ائتلاف آمریکا "با هر وسیله‌ای" حمله کنند.

۱۳۹۴؛ پیشروی ارتش عراق با کمک ائتلاف

فروردین: سال با پیشروی ارتش تازه سازماندهی شده عراق، به سمت تکریت آغاز شد. یازدهم فروردین نخست وزیر عراق اعلام کرد که داعش از زادگاه صدام حسین رانده شده است. این اولین پیروزی بزرگ ارتش عراق از آغاز درگیری‌ها بود. دراین نبرد، نیروهای بسیج مردمی یا حشد الشعبی هم حضور داشتند. این نیروها عمدتا شیعه و تحت حمایت ایران هستند. بعدها گزارش‌هایی از اقدامات خشن نیروهای بسیج مردمی علیه ساکنان سنی تکریت منتشر شد.

اردیبهشت: هنوز شادی پس گرفتن تکریت ادامه داشت که رمادی در غرب عراق به دست داعش افتاد. این شهر مرکز استان انبار در غرب عراق است و از زمان حمله آمریکا به این کشور، صحنه درگیری شورشیان با نیروهای آمریکایی و دولتی بود.

خرداد: در غرب، عملیات پس‍گرفتن استان انبار آغاز شد. حضور پر رنگ حشد الشعبی و شعارهای شیعی برای عملیات، در آغاز باعث اختلاف و ابراز نگرانی آمریکا شد. اما بعد رمز عملیات از "لبیک یا حسین" به "لبیک یا عراق" تغییر کرد.

آغاز فصل گرما و قطع مداوم برق، باعث اعتراض‌های گسترده‌ در بغداد و بصره شد. معترضان خواستار مقابله جدی دولت با فساد شدند که به نظر آنان ریشه مشکلات عراق است. با گسترش اعتراض‌ها پای آیت‌الله سیستانی هم پیش آمد و در نهایت مجلس عراق پیشنهاد دولت را برای اصلاحات تصویب کرد.

مهر: روسیه وارد جنگ با داعش شد. اگرچه محدوده عملیات نیروی هوایی روسیه، در سوریه باقی ماند اما ورود دومین قدرت نظامی بزرگ جهان به درگیری‌های منطقه بحث برانگیز بود. آمریکا هدف روسیه را نه جنگ با داعش، که حمایت از بشار اسد خواند.

دی: کمتر از یک سال بعد از سقوط رمادی به دست داعش، ارتش عراق کنترل شهر را در دست گرفت. این شهر در ۱۲۰ کیلومتری غرب بغداد واقع است. عملیات با پشتیبانی هوایی آمریکا انجام شد و حضور نیروهای شیعه، محدودتر شد.

۱۳۹۵؛ هدف موصل

فروردین: سال با تنش‌های سیاسی آغاز شد. مقتدی صدر، روحانی شیعه برای حید عبادی نخست وزیر عراق ضرب الاجلی ۲۴ ساعته تعیین کرد تا به گفته او یک دولت تکنوکرات، یا غیر سیاسی تشکیل دهد و با فساد مبارزه کند، در غیر این صورت او به هوادارانش فرمان قیام می‌دهد. حیدر عبادی با تغییرات موافقت کرد، تغییراتی که برخی گروه‌های سیاسی با آن مخالف بودند.

اردیبهشت: با ادامه تنش، هواداران مقتدی صدر وارد ساختمان مجلس این کشور شدند. آنها خواستار تایید تغییرات در کابینه بودند. احزاب قدرتمند مجلس، در برابر تغییرات کابینه مخالفت می‌کردند.

تیر: ارتش عراق داعش را از فلوجه در ۵۰ کیلومتری بغداد بیرون راند. درگیری‌های کوچه به کوچه بیش از یک هفته ادامه داشت. بار دیگر نیروهای شیعه، به آزار و اذیت ساکنان سنی فلوجه متهم شدند.

مهر: روز ۲۶ مهر عملیات پس گرفتن موصل آغاز شد. در این عملیات نیروهای ارتش، نیروهای کرد و شیعه شرکت داشتند. دولت ماه‌ها مشغول برنامه‌ریزی و تدارکات این عملیات بود. آمریکا نیروهای ویژه خود را در نزدیکی خط مقدم مستقر کرده بود و کار آموزش و شناساسی را به عهده داشت. ارتش عراق بر فراز موصل اعلامیه پخش کرد و از غیر نظامیان خواست پناه بگیرند.

آذر: نیروهای حشد الشعبی، یا بسیج مردمی عراق اعلام کردند که راه ورود و خروج داعش به غرب موصل را قطع کرده و عملا این گروه به محاصره درآمده است.

۱۳۹۶؛ نبرد آخر

فروردین: شش ماه بعد از آغاز عملیات موصل، ارتش عراق اعلام کرد که به داخل شهر قدیم موصل نفوذ کرده است. دولت دلیل کندی عملیات را حضور غیر نظامیان اعلام کرد.

خرداد: ارتش عراق عملیات جدیدی را برای تصرف غرب موصل آغاز کرد. سازمان ملل اعلام کرد که داعش حدود ۱۰۰ هزار نفر را به عنوان سپر انسانی نگه داشته است.

دراخرین روز خرداد، نیروهای امنیتی عراق خبردادند که داعش مسجد جامع تاریخی نوری را منفجر کرده است. این مسجد جایی بود که ابوبکر بغدادی اعلام خلافت کرد. حیدر عبادی این اقدام داعش را نشانه شکست این گروه خواند.

تیر: با ادامه عملیات موصل، حلقه محاصره داعش تنگ‌تر شد و در نهایت عصر روز ۱۸ تیر، حیدر عبادی اعلام کرد که داعش از موصل رانده شده است.