جنگ اوکراین؛ آیا می‌توان گفت چند نفر کشته شده‌اند؟

در حمله هوایی روسیه به ساختمانی در لیسیچانسک در لوهانسک، چهار نفر که آنجا پنهان شده بودند، کشته شدند. در نزدیکی سِوِرودونِتسک، دو نفر دیگر در پی یک روز گلوله‌باران مستمر روسیه کشته شدند. یک نفر دیگر در اثر بمباران حومه شهر دونِتسک توسط نیروهای اوکراینی کشته شد. چهار نفر دیگر هم بر اثر تیراندازی نیروهای روس در سادیوِسکا در شمال شرقی منطقه سومی کشته شدند.

همه اینها که در یک روز در ماه ژوئن جان باختند، غیرنظامی بودند.

براساس تحلیل بی‌بی‌سی نیوز از «داده‌های مکان و رویداد درگیری‌های مسلحانه» (آکلِد)، یک گروه غیرانتفاعی مستقر در ایالات متحده آمریکا که خشونت‌های سیاسی را ثبت می‌کند، از شروع جنگ در اوکراین (پنجم اسفند،۲۴ فوریه)، بیش از یک سوم مرگ‌های ثبت شده غیرنظامیانی بوده‌‍اند مانند مثال‌های بالا.

البته کارشناسان می‌گویند آمار کشته‌های ثبت‌شده احتمالا بسیار کمتر از میزان واقعی است.

هر دو طرف درگیر، اوکراین و روسیه، شمار کشته‌شدگان را ده‌ها هزار نفر اعلام می‌کنند اما ادعاهایشان با هم مطابقت ندارد و نمی‌توان هیچ یک را مستقلا تایید کرد. برای تعیین هزینه‌های انسانی جنگ، باید به منابع متعدد ازجمله سازمان ملل متحد، دولت‌ها و ناظران مستقل رجوع کرد.

کجا مردم کشته می‌شوند؟

نقشه پایین نشان می‌دهد که تا حدود ده روز پیش، در چه مناطقی مرگ گزارش شده‌ است، مناطق جنوبی و شرقی اوکراین در امتداد مرز روسیه، جایی که تهاجم زمینی اصلی روسیه آغاز شد، متحمل بیشترین خشونت‌ها بوده‌اند.

شمار کشته‌شدگان در مواردی که مکان آنها مشخص بوده است: از ۲۴ فوریه تا ۲۴ ژوئن، اندازه دایره‌ها نشانگر شمار کشته‌شدگان است، و عدد سمت چپ بالای نقشه کل کشته‌شدگان را نشان می‌دهد.‌

این نقشه براساس داده‌های «آکلِد» است که اقدام‌های خشونت‌آمیز‌ مثل درگیری‌ مسلحانه یا حمله هوایی و محل وقوع آنها را پس از تایید رسانه‌های محلی و سازمان‌های مرتبط شمارش و ثبت می‌کند از این رو آمارش محافظه‌کارانه‌تر از سایر منابع است.

روی‌هم‌رفته، آکلِد کشته شدن بیش از ۱۰ هزار غیرنظامی را در اوکراین گزارش کرده است. ماریوپول در جنوب شرقی، خارکیف در شمال شرقی و بیلوهوریوکا در شرق بیشترین تلفات را داشته‌اند.

چند غیرنظامی کشته شده‌اند؟

از مجموع آمار آکلِد، بی‌بی‌سی مرگ حدود ۳۶۰۰ غیرنظامی را تا اواسط ژوئن تایید کرده و سازمان ملل متحد حدود ۴۷۰۰ مورد را تا پایان ژوئن.

هر دو منبع می‌گویند آمارشان بسیار کمتر از شمار واقعی کشته‌شدگان است چرا که بررسی دقیق اطلاعات، در حالی که جنگ هنوز در جریان است، آسان نیست.

سازمان ملل متحد هر مرگی را که گزارش می‌شود برای تایید از طریق پلیس، بیمارستان یا سایر نهادها پیگیری می‌کند.

البته آکلِد فقط آمار کسانی را ثبت و گزارش می‌کند که در یک درگیری، حمله یا حادثه خاص کشته شده‌اند نه کسانی که در نتیجه مستقیم جنگ اما بر اثر عوارض آن مثل گرسنگی و نبود دارو و درمان می‌میرند.

این بخصوص در شهرهایی مانند ماریوپل اهمیت پیدا می‌کند که مدت زیادی در محاصره بود و غیرنظامیان زیادی در شهر گیر افتاده بودند.

به گفته ماتیلدا بوگنر رئیس هیئت نظارت بر حقوق بشر سازمان ملل متحد برای اوکراین، جز مرگ‌های تایید شده، «حداقل ۳۰۰۰ غیرنظامی» در محاصره یا در مناقشه جان خود را از دست داده‌اند، به علت نبود مراقبت پزشکی یا فشار جنگ و ویرانی بر سلامتی‌شان.

غیرنظامیان چگونه کشته می‌شوند؟

هم سازمان ملل متحد هم تجزیه و تحلیل بی‌بی‌سی از داده‌های آکلِد، علت اصلی مرگ غیرنظامیان در اوکراین را گلوله‌باران و حمله هوایی را شناسایی کرده است.

با این حال، داده‌های آکلِد نشان می‌دهد حدود ۱۰۰۰ غیرنظامی در شلیک از فاصله نزدیک کشته شده‌اند که بسیاری از آنها در زمان محاصره کی‌یف، پایتخت، بوده است.

کنوانسیون ژنو و سایر معاهدات بین‌المللی، حمله عمدی به غیرنظامیان یا زیرساخت‌های ضروری برای بقای آنها را جنایت جنگی می‌داند.

دادستان کل اوکراین روسیه را به هزاران مورد جنایت جنگی ازجمله هدف گرفتن مستقیم غیرنظامیان متهم کرده است. روسیه این اتهام‌ها را تکذیب می‌کند.

چند نظامی کشته شده‌اند؟

شمار سربازانی که کشته می‌شوند اطلاعات حساس است چرا که چگونگی پیشروی جنگ را ترسیم می‌کند. به گفته گاوین کرودِن از سازمان «همه قربانیان به حساب می‌آیند» که تلفات جنگ را ثبت می‌کند، «هر دو طرف کاملا به این موضوع آگاه هستند.»

اوکراین رسما شمار کشته‌هایش را اعلام نکرده اما در اوایل ماه ژوئن، یکی از دستیاران ارشد رئیس‌جمهوری اوکراین به بی‌بی‌سی گفت روزی ۱۰۰ تا ۲۰۰ سرباز اوکراینی در منطقه دونباس جان خود را از دست می‌دهند.

در ماه آوریل روسیه گفت حدود ۲۳ هزار سرباز اوکراینی را کشته است.

روسیه بندرت تلفات سربازان خود را فاش می‌کند، آخرین آمار حدود سه ماه پیش بود (۲۵ مارس) که کشته شدن ۱۳۵۱ سرباز روس را اعلام کرد. اما دولت بریتانیا در ماه آوریل گفت حدود ۱۵ هزار سرباز روس کشته شده‌اند.

اوکراین مرتب آمار تلفات نظامیان روسیه را منتشر می‌کند و می‌گوید حدود ۳۵ هزار روس تا اواخر ماه ژوئن کشته شده‌اند.

آمارهای روسیه و اوکراین هیچیک قابل تایید نیستند و سازمان ملل متحد هم گفته است آنها را قابل اعتماد نمی‌داند.

با این حال، بخش روسی بی‌بی‌سی با ثبت اسامی سربازان روس که در جنگ جان باخته‌اند، کشته شدن دستکم ۴۰۱۰ سرباز روس را تایید کرده است که در میانشان ۶۸۵ افسر ارشد و چهار ژنرال بوده اما بیشترشان افسران جزء، درجه‌دار و سرباز بوده‌اند.

آنها نظامیانی هستند که اجسادشان به روسیه بازگردانده شده و از طریق رسانه‌های دولتی، شبکه‌های اجتماعی، گزارش‌های رسمی مقامات محلی، و صحبت با افرادی که آنها را می‌شناختند، شناسایی شده‌اند. اما شمار سربازانی که اجساد آنها در اوکراین باقی مانده یا هنوز شناسایی نشده‌اند، مشخص نیست.

خانم بوگنر می‌گوید: «جنگ هر روز جان ده‌ها غیرنظامی را در کنار جان نظامیان می‌گیرد.»

«اگر به جان انسان‌ها اهمیت بدهیم، همه این ارقام گویا هستند.»

با همکاری ژانا تاوشینسکی، لیبی راجرز، کاترینا خینکولووا

بیشتر بخوانید: