چگونه قاره آفریقا جام جهانی ۱۹۶۶ را تحریم کرد

جام جهانی ۱۹۹۶ تنها مورد از این رقابت‌های جهانی است که کل یک قاره آن را تحریم کرده است. البته این جام به خاطر قهرمانی تیم انگلستان و پیروزی بر تیم آلمان در فینال با یک گل بحث برانگیز و همینطور به خاطر درخشش تیم ملی کره شمالی و اوزه بیو شهرت دارد. اما ماجرای کمتر شناخته شده تحریم این جام جهانی بزرگترین رقابت فوتبال جهان را دگرگون کرد.

گوردن بنکس٬ دروازه بان تیم انگلستان و قهرمان جام جهانی ۱۹۶۶ زمانی اوسی کوفی، یکی از بازیکنان تیم ملی غنا را فوتبالیستی در حد جورج بست افسانه‌ای توصیف کرده بود. با توجه به اینکه گوردن بنکس یکی از بهترین فوتبالیست های دوران خود بود این توصیف را نباید دست کم گرفت.

اما تقریبا شکی ندارم که کسی اوسی کوفی را نمی شناسد. او در دو مسابقه باشگاهی دوستانه چهار بار دروازه گوردن بنکس را گشود.

دلیلش این است که اوسی کوفی که به او "ارکستر سمفونی یک نفره" و یا "دریبل زن جادویی" لقب داده بودند، هیچگاه شانس آن را پیدا نکرد تا در جام جهانی بازی کند. او به خاطر تحریم جام جهانی ۱۹۶۶ از سوی قاره آفریقا این شانس را از دست داد. در آن سالها تیم ملی غنا مشهور به "ستاره های سیاه" دو دوره متوالی سالهای ۱۹۶۳ و ۱۹۶۵ قهرمان آفریقا بود.

اوسی کوفی که اکنون کشیش است در اکرا، پایتخت غنا به بی‌بی‌سی گفت:"ما در آن زمان تیم واقعی ستاره های سیاه را داشتیم، با بازیکنانی بسیار نیرومند و هوشمند. و به همین خاطر شک ندارم که در هر موقعیتی می توانستیم به رقابت های نهایی جام جهانی برسیم."

اما ستاره های سیاه در اوج قدرت خود ناکام ماندند.

در ژانویه ۱۹۶۴ فیفا تصمیم گرفت که از ۱۶ سهمیه فینال جام جهانی ۱۰ تیم از اروپا از جمله انگلستان که میزان مسابقات بود، ۴ تیم از آمریکای لاتین و یک تیم از آمریکای مرکزی و ناحیه کارائیب به مسابقات راه یابند و در نتیجه آفریقا و آسیا و اقیانوسیه روی هم رفته فقط یک سهمیه داشتند.

اوهنه جان، مدیر ورزش غنا که عضو کمیته اجرایی فیفا نیز بود، بشدت به این تصمیم اعتراض کرد. او در تلگراف اعتراضی خود به فیفا نوشت: "به این وسیله اعتراض شدید خود به تصمیم ناعادلانه فیفا در مورد کشورهای قاره آفریقا، آسیا و اقیانوسیه را اعلام می کنم. رقابت دشوار و پر هزینه تمام تیم های آفریقایی و آسیایی بر سر یک سهمیه رقت انگیز و ناسالم است. در بدترین حالت قاره آفریقا باید حداقل یک سهمیه داشته باشد. در تصمیم خود تجدید نظر کنید."

لحن تند اوهنه جان تحت تاثیر مواضع قوام نکرومه، رئیس جمهور غنا بود. او رهبر اولین کشور آفریقای سیاه بود که در سال ۱۹۵۷ به استقلال رسیده بود و می خواست با استفاده از فوتبال، قاره آفریقا را متحد کند. قوام نکرومه به اوهنه جان دستور داده بود به هر وسیله ای فوتبال آفریقا را به صحنه رقابت های جهانی ببرد.

اوهنه جان که در عین حال از اعضای کنفدراسیون فوتبال آفریقا بود همراه با تسمایید نکاتچئو از اتیوپی سردمداران مبارزه با تصمیم فیفا بودند و می گفتند این تصمیم از نظر "اقتصادی، سیاسی و جغرافیایی مسخره است."

آنها استدلال می کردند که سطح فوتبال آفریقا در سالهای قبل از جام جهانی به نحو چشمگیری ارتقا یافته، هزینه مسابقات بین تیم های برگزیده آفریقا وآسیا بسیار سنگین خواهد بود و بالاخره یک جنبه سیاسی هم داشت که اختلاف شدید با فیفا بر سر رژیم نژادپرست حاکم بر آفریقای جنوبی بود.

سیاست و زمین فوتبال

کنفدارسیون فوتبال آفریقا که در سال ۱۹۵۷ تاسیس شد و مرکز آن در قاهره بود، در آن دوران تنها نهاد سراسری قاره آفریقا و اولین سازمان ورزش جهان بود که رژیم آفریقای جنوبی را به خاطر سیاست های نژادپرستانه در سال ۱۹۶۰ اخراج کرد.

آلن تاملینسون، مورخ فوتبال می گوید: "از همان آغاز این یک ماجرای سیاسی در سالهای پسا استعمار بود."

فیفا نیزکه یک سال پس از کنفدارسیون فوتبال آفریقا عضویت کشور آفریقای جنوبی را تعلیق کرده بود، این کشور را در سال ۱۹۶۳ دوباره به عضویت پذیرفت چون آفریقای جنوبی وعده داده بود به جام جهانی ۱۹۶۶ یک تیم کاملا سفیدپوست و به جام بعدی در سال ۱۹۷۰ یک تیم کلا سیاهپوست اعزام خواهد کرد.

تاملینسون که اکنون مشغول نوشتن زندگی نامه استنلی راس، رییس وقت فیفاست، می‌گوید: "اولین بار که این راه حل را دیدم فقط خندیدم. اما از نگاه استنلی راس که به توسعه و بهبود تدریجی اعتقاد داشت این یک راه حل عملی بود. او واقعا معتقد بود که فوتبال می تواند مردم و ملل گوناگون را دور هم جمع کند."

فیفا در مسابقات مقدماتی جام جهانی ۱۹۶۶ برای پرهیز از کشمکش های سیاسی تیم آفریقای جنوبی را در رقابت های گروهی آسیا و اقیانوسیه قرار دارد. ولی با توجه به اینکه هر دو قاره فقط یک سهمیه داشتند هنوز هم امکان داشت تیم آفریقای جنوبی در نهایت در برابر یک تیم آفریقایی دیگر قرار بگیرد.

بالاخره در ژوییه ۱۹۶۴ کنفدراسیون فوتبال آفریقا تصمیم گرفت اگر فیفا به این قاره یک سهمیه ندهد جام جهانی ۱۹۶۶ را تحریم خواهد کرد. اما فیفا حاضر به عقب نشینی نبود.

هلموت کاسر، دبیرکل فیفا در سال ۱۹۶۴ خطاب به استنلی راس نوشت: "هر چند استدلال های تسما معقول به نظر می رسند ولی به خاطر اعتبار فیفا درست نیست تصمیم را تغییر دهیم." استنلی راس نیز با این نظر مخالفتی نکرد.

بنابراین در اکتبر ۱۹۶۴ همزمان با اقدامات موفقیت آمیز کنفدارسیون فوتبال آفریقا برای تعلیق مجدد عضویت آفریقای جنوبی، هر پانزده تیم فوتبال قاره آفریقا که واجد شرایط شرکت در رقابت های جهام جهانی بودند این مسابقات را تحریم کردند.

فیکرو کیدانه، از همکاران قدیمی تسما و از مشاوران فعلی رئیس کنفدراسیون فوتبال آفریقا می گوید: "تصمیم دشواری نبود. موضوع حیثیتی بود. در آن سالها بخش اعظم آفریقا برای استقلال مبارزه می کرد و کنفدارسیون فوتبال نیز می بایست از منافع و حیثیت آفریقا دفاع می کرد."

ما برنده می‌شدیم

با وجودیکه اوسی کوفی از شرکت در جام جهانی و رسیدن به شهرت محروم شد می گوید از این موضوع دلخور نیست.

"از دست دادن شانس شرکت در جام جهانی جای تاسف داشت ولی برخورد فیفا حقه بازی بود، عادلانه نبود و تصمیم آفریقا به فیفا ضربه زد."

ولی همه با این نظر موافق نیستند.

کوفی پاره، یکی دیگر از بازیکنان تیم ملی غنا در آن سالها به بی‌بی‌سی گفت: "هیچکدام از ما نیست که از آن ماجرا متاسف نباشد. پس از تماشای مسابقات جام جهانی آن سال ما متوجه شدیم که می توانستیم یکی از بهترین تیم های آن رقابت ها باشیم. صادقانه می گویم اگر ما در جام جهانی شرکت می کردیم به فینال می رسیدیم و حتی ممکن بود قهرمان شویم."

یکی دیگر از حوادث جالب جام جهانی ۱۹۶۶ درخشش تیم ملی کره شمالی بود که با پیروزی ۹ بر ۲ بر تیم استرالیا راهی مرحله نهایی شد و با پیروزی خیره کننده ۳ بر صفر بر تیم ایتالیا به یک چهارم نهایی رسید. این تیم در مرحله بعدی در یک مسابقه فراموش نشدنی در برابر پرتغال با چهار گل اوزه بیو با نتیجه ۵ بر ۳ شکست خورد.

درخشش اوزه بیو، بازیکن سیاهپوست تیم ملی پرتغال گویای واقعیت نهفته ای بود. او و سه بازیکن دیگر تیم پرتغال که در جام جهانی ۱۹۶۶ به مقام سوم رسید، از جمله ماریو کولونا، کاپیتان تیم، متولد موزابیک بودند که در آن زمان هنوز مستعمره پرتغال بود.

در نتیجه تحریم مسابقات توسط کشورهای کوچک آفریقایی و آقای گل شدن اوزه بیو یک فوتبالیست آفریقایی تبار باد تغییر در فیفا وزیدن گرفت.

دو سال بعد از این ماجرا فیفا به اتفاق آرا تصمیم گرفت به آفریقا یک سهمیه بدهد و آسیا نیز صاحب سهمیه خود شد. تحریم نتیجه داد.