چه موقع از سال سهام بخریم

"در ماه مه بفروش و برو" یک ضرب‎المثل معروف در دنیای سرمایه‌گذاری است و به این باور قدیمی اشاره دارد که بازار سهام در تابستان، یعنی از ماه مه تا اکتبر ضعیف عمل می‌کند و در زمستان که ماه‎های نوامبر تا آوریل را شامل می‌شود، دوباره جان می‎گیرد.

طبق این ضرب‎المثل، بهتر است در بهار و قبل از شروع دوره رکورد تابستان سهام خود را بفروشید و در پائیز، پیش از آن‌که نرخ‎ها دوباره بالا بروند، برای خرید اقدام کنید. به این استراتژی "اثر هالووین" هم گفته می‎شود.

این باور تا حد نسبتا زیادی هم واقعیت دارد. یافته‎های یک مطالعه که در سال ۲۰۰۲ انجام شد، نشان داد این الگو در ۳۶ مورد از ۳۷ بازار پیشرفته و نوظهور تحت مطالعه در سراسر جهان صدق می‎کرد و تأثیرش در اروپا قوی‌تر از هر جای دیگری در دنیا بود. این مطالعه به شواهدی از این الگو در بریتانیا دست یافت که به سال ۱۶۹۴ بازمی‎گشت.

دلیل چنین اتفاقی می‎تواند تغییر در میزان خوش‎بینی سرمایه‌گذاران در فصل‎های مختلف سال باشد.

اما استراتژی‎هایی به غیر از "شاخص هالووین" وجود دارند که زمان‎های دیگری از سال را برای سرمایه‎گذاری توصیه می‎کنند. مثلا استراتژی "اثر ژانویه" که با افزایش قیمت سهام در طول اولین ماه سال میلادی مرتبط است یا "رونق بابا نوئل" که ظاهرا با خوش‎بینی‎های فصل تعطیلات ( و پاداش‏های کریسمس) ارتباط مستقیم دارد.

حالا تکلیف چیست؟ آیا موقع خاصی از سال برای سرمایه‎گذاری بهتر است؟

تغییرات فصلی

این طور که پیداست مردم عملا از استراتژی "فروش در ماه مه" تبعیت نمی‎کنند. پژوهشگران آمریکایی و کانادایی در یک مطالعه به این نتیجه رسیده‎اند که سرمایه‎‎گذاران در بهار خوش‎بین‎ترند و در پائیز محتاطانه‎تر عمل می‏کنند. این مطالعه با بررسی نقدینگی در رده‎های مختلف صندوق‎های مشترک سرمایه‌گذاری، به این نتیجه رسید که در ماه‎های گرم سال احتمال این‎که مردم برای خرید سهام‎ با ریسک بالا اقدام کنند، بیشتر است. اما بعد از آن از آنجایی که کمتر مایل به خطر کردن هستند، احتمال فروش سهام پرخطر و جایگزین کردن آن‎ با سهام مطمئن‎تر در بین سرمایه‎گذاران بالا می‏رود.

خوش‎بینی در بهار حتی رسانه‎های اقتصادی را هم تحت تأثیر قرار می‎دهد. در مقاله‎ای که سال ۲۰۱۴ منتشر شد، دو پژوهشگر ژاپنی با استفاده از تکنیک متن کاوی حس و حال روزنامه‎ها در سال‎های میان ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۰ را تجزیه و تحلیل کردند. آن‎ها متوجه شدند در نیمه اول سال سطح خوش‎بینی بالاتر و در نیمه دوم این خوش‌بینی جای خود را به بدبینی داده است.

به نظر می‏رسد این تغییر حالت‎های دوره‎ای در ویژگی‎های خود فصل‎ها ریشه دارد. برخی اقتصاددانان معتقدند بی ثباتی دمای هوا، طول روز و میزان برخورداری از نور خورشید در طی یک سال، می‏تواند روی رفتار سرمایه‎گذران و در نتیجه معماملات بازارهای بورس اثر بگذارد.

لیزا کریمر، استاد علوم مالی در دانشگاه تورنتو روی رابطه رفتار انسان‎ها با سرمایه‎گذاری مطالعه می‎کند. او شواهدی پیدا کرده که نشان می‎دهد تغییر فصل به طور قطع بر روی عادات سرمایه‎گذاری افراد اثر می‎گذارد. او از پیامدهای اختلال عاطفی فصلی و تأثیر زمستان‎های طولانی، سرد و تاریک در پائین آوردن میزان خوش‎بینی در سرمایه‎گذاری حرف می‎زند: "مردم اغلب نمی‎دانند حس و حال‎شان چه تأثیری می‎تواند روی این مسئله داشته باشد اما هر روز شواهد بیشتری در این رابطه پیدا می‏شود."

پژوهشگران آمریکایی و کانادایی که روی الگوهای رفتاری سرمایه‎گذاران در فصول سال مطالعه کردند، طی تحقیقات خود در سال ۲۰۰۳ به این نتیجه رسیدند که میان تمایل به انواع مختلف سرمایه‎گذاری در فصل‎های گوناگون سال و اختلال عاطفی فصلی رابطه وجود دارد.

آن‎ها شاخص بازار بورس در کشورهای واقع در عرض‌های جغرافیایی گوناگون را با نوسانات روشنایی روز در فصول مختلف سال مقایسه کردند و به این نتیجه رسیدند که اختلال عاطفی فصلی روی بازده سهام در چرخه فصول "تأثیری مهم و بنیادین" دارد. این مطالعه نشان داد سود سهام در سپتامبر در پائین‎ترین سطح خود قرار می‌گیرد و با آمدن پائیز روندی صعودی پیدا می‌کند تا درست بعد از انقلاب زمستانی ( در اواخر دسامبر) به اوج خود برسد، پیش از آنکه دوباره سیری نزولی بگیرد و در بهار و تابستان رکودی شدید را تجربه کند.

از آنجایی که در نیم‎کره جنوبی زمین (کشورهایی مثل استرالیا، نیوزیلند و آفریقای جنوبی) فصل‎ها برعکس هستند، نتیجه این مطالعه در این نقاط تفاوتی ۶ ماه با نیم‎کره شمالی دارد. به همین ترتیب هر چه به دو قطب نزدیک شویم و روزهای زمستان کوتاه‎تر می‌شوند، تأثیر اختلال فصلی عاطفی بیشتر می‏شود.

کریمر می‎گوید: " این به ما کمک می‎کند بفهمیم چرا بازارهای بورس تا این حد بی‎ثبات هستند علاوه بر این باعث می‏شود از تصمیم‎گیری تحت تأثیر احساسات دوری کنیم."

با این حال محتاط بودن در سرمایه‎گذاری همیشه هم چیز خوبی نیست. سرمایه‎گذاری‌های باثبات نظیر اوراق قرضه دولتی در دراز مدت معمولا کمتر سود می‌دهند و این در حالیست که سهام با ریسک بالاتر، پتانسیل سوددهی بالاتری دارند. از سوی دیگر احتیاط بیش از حد می‎تواند باعث شود سرمایه‎گذاران برای جلوگیری از ضرر دست به خطرهای بزرگ‎تر بزنند.

آنچه ممکن است ندانید

تأثیر تغییرات فصلی بر بازار سهام را نمی‎توان انکار کرد اما این تنها یک قطعه از این پازل است.

اول اینکه استراتژی" در ماه مه بفروش" تنها یکی از عوامل فصلی است که قیمت بورس را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. اثر ژانویه، اثر تعطیلات و اثر آخر ماه از جمله عوامل دیگر هستند و به ویژه بر کمپانی‎های کوچک که مجموع ارزش سهام آن‌ها زیر ۲ میلیارد دلار است، تأثیری قوی‎تر دارند.

نکته دوم که مهم‎تر هم هست این است که تأثیر تغییرات فصلی تنها یکی از چندین عاملی است که بر بازار سهام تاثیر دارد. میزان بازده بازار بورس در یک سال معین ممکن است به هیچ وجه از الگوهای فصلی تبعیت نکند. بنابراین کسانی که به دنبال مشاوره برای سرمایه‎گذاری هستند، بهتر است دماسنج‎هایشان را کنار بگذارند و به جای آن با یک مشاور مالی مجرب تماس بگیرند.

دکتر مارک ما، استاد حسابداری در دانشگاه آمریکن واشنگتن تأثیر اختلال عاطفی فصلی را تا حدی قبول دارد اما از کشوری مثل سنگاپور مثال می‌آورد که دمای هوا در آن تقریبا در تمام سال یکسان - حدود ۳۲ درجه سانتیگراد- است و با این حال باز هم در آن تأثیر تغییرات فصلی به چشم می‏خورد: " من فکر می‌کنم روشنایی روز و دمای هوا نقش مهمی بازی می‎کنند اما تنها دلیل تأثیرگذاری تغییرات فصلی نیستند."

مارک ما معتقد است چارچوب مشخصی برای این که سرمایه‌گذاری‌مان به سود بیانجامد، وجود ندارد، علاوه بر این همیشه هم نمی‌شود بر روی الگوهای فصلی که هر سال اتفاق می‌افتد، تکیه کرد.

کارشناسان چه می‌گویند ...

هاران سگرام، استاد علوم مالی در دانشگاه نیویورک می‌گوید بد نیست حواس‌مان به تأثیرات تغییر فصول باشد اما بیشتر از آن باید به شواهد عینی از جمله پتانسیل رشد یک کمپانی و میزان سوددهی آن در طول سال گذشته توجه کنیم: " من به شدت معتقدم عوامل بنیادین بازار بورس مثل نقدینگی، ریسک و رشد بیش از سرمایه‌گذاری در یک ماه معین در سوددهی تأثیر دارند."

کارشناسان در این نظر توافق دارند که نباید از تغییرات فصلی غافل بود اما بهترین کار این است که کم‌تر خطر کنیم. سگرام معتقد است حتی در ماه‌های غمگین زمستان هم نباید اجازه بدهیم احساسات‌ روی سرمایه‌گذاری‌مان تأثیر بگذارد.

کریمر در این باره می‌گوید: "انسان‌ها رابطه‌ای عاطفی با پول دارند. معقدند با پول می‌توانند به آرامش و موفقیت برسند. اما وقتی پای پول در میان است، خبری از تصمیمات منطقی نیست. همیشه به شاگردانم می‌گویم این کار مثل بازی فال ورق است. باید همه جوانب را در نظر گرفت. بهتر است به طور مداوم برای بازنشستگی خود پس‌انداز کنیم. این بهترین رویکرد برای رسیدن به موفقیت است. وقتی سعی می‌کنیم به بازار کلک بزنیم، اغلب خودمان ضربه می‌خوریم."