شرح چند عملیات اول بمب‌افکن‌های استراتژیک روسیه از پایگاه نوژه

برای نخستین بار در تاریخ معاصر ایران پس از جنگ جهانی دوم، یک نیروی هوایی خارجی از خاک کشور ایران برای هدف قرار دادن اهدافی در خارج از این کشور استفاده کرد.

روسیه بعد از ظهر روز ۲۵ مرداد ماه اقدام به اعزام و استقرار ۴ فروند بمب‌افکن‌ توپولف ۲۲ ام۳ و ۸ فروند بمب‌افکن‌ سوخو ۳۴ در پایگاه سوم شکاری تاکتیکی نوژه (شاهرخی سابق) نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در مجاورت روستای کبودرآهنگ همدان کرد.

پایگاه سوم شکاری تاکتیکی همدان خانه اسکادران‌های ۳۱ شکاری تاکتیکی و ۳۱ شناسایی تاکتیکی نهاجا به ترتیب کاربر ۲۰ فروند جنگنده بمب‌افکن‌ F-۴E ملقب به فانتوم ۲ و پنج فروند هواپیمای شناسایی RF-۴E است که در جنگ ایران و عراق خط مقدم و نوک حمله نیروی هوایی ارتش ایران در عملیات هوایی بر ضد عراق بود.

ارتش سوریه و متحدانش برای به دست گرفتن کنترل کامل شهر حلب، ۲۷ تیرماه موفق شدند جاده استراتژیک کاستلو را محاصره کرده و سپس آن را در کنترل خود بگیرند.

۹ روز بعد در تاریخ ۵ مرداد ماه ارتش سوریه یک ایستگاه اتوبوس در منطقه لایرمون، آخرین محل استقرار نیروهای مخالف خود را محاصره و سپس به تصرف خود در آورد.

چند روز بعد، در تاریخ ۱۰ مردادماه، نیروهای مخالف دولت سوریه و اسلام‌گرایان افراطی، ضد حمله یا پاتکی را برای قطع خطوط ارتباطی و مواسلاتی ارتش سوریه در اطراف حلب آغاز کردند و تا ۱۵ مرداد ماه موفق شدند محاصره حلب را بشکنند و بین نیروهای خود و نیروهای خارج از حلب راه ارتباطی ایجاد کنند.

دو روز بعد در حالی که مخالفان دولت سوریه در حال پیشروی به سمت منطقه راهبردی راموسه در حلب بودند، نیروی هوایی روسیه اقدام به بمباران گسترده مواضع آنها کرد. این مهم بر عهده جنگنده های سوخو ۲۴ و سوخو ۳۴ مستقر در پایگاه حمیمیم نیروی هوایی روسیه در لاذقیه بود.

در حالی که این بمب‌افکن‌ها در حال حمله به مواضع شورشیان در شهر حلب و اطراف آن بودند، نیروی هوایی روسیه با استفاده از بمب‌افکن‌‌های استراتژیک توپولف ۲۲ ام۳ اقدام به بمباران گسترده عقبه این نیروها بخصوص داعش و جبهه نصرت کرد تا به دو هدف نایل شود، کاهش پشتیبانی نیروهای خط مقدم در جبهه حلب و ضربه روانی به نیروهای مخالف.

در نخستین عملیات بمب‌افکن‌‌های توپولف ۲۲ که در ۱۸ مرداد صورت گرفت، ۶ فروند توپولف ۲۲ ام ۳، جمعی پایگاه ۶۹۵۰ نیروی هوایی روسیه که در شاکووکا (Shaykovka) مستقر بودند به پایگاه هوای مزدوک (Mozdok) در جنوب روسیه پرواز کرده و پس از سوختگیری و مسلح شدن به بمب‌های شدید الانفجار و سقوط آزاد OFAB-۲۵۰-۲۷۰ و FAB-۵۰۰M-۶۲ و بمبهای خوشه‌ای RBK-۲۵۰ ZAB ۲.۵M، این پایگاه را در ساعات اولیه ۱۸ مرداد ترک کرده و پس از پرواز از فراز دریای خزر، ایران و عراق به حریم هوایی سوریه وارد شده و با مشایعت جنگنده رهگیرهای سوخو ۳۰ و سوخو ۳۵ نیروی هوایی روسیه اقدام به بمباران محل تجمع نیروهای داعش در شمال غرب پالمیرا، از جمله السخنه و آراک کردند.

بمباران‌ها با استفاده از ۶ فروند توپولف ۲۲ ام۳ در تاریخ ۲۱ مردادماه تکرار شد و این بار اهدافی در شمال غرب شهر رقه، یکی از مراکز قدرت گروه داعش، هدف قرار گرفت؛ تاسیسات نفتی، یک انبار تسلیحات و یک کارخانه ساخت بمب‌های شیمیایی.

سه روز بعد در تاریخ ۲۴ مرداد ماه، شش بمب‌افکن‌ توپولف ۲۲ ام ۳ که در دو دسته سه فروندی پرواز می‌کردند ۶ ساختمان را که انبار مهمات داعش بودند، دو ساختمان فرماندهی و تجهیزات زرهی مثل نفربر و تانک را در دیر الزور هدف قرار دادند.

پیش از این پایگاه نوژه در مهرماه سال ۱۳۹۴ برای سوخت‌گیری جنگنده‌های سوخو ۲۵ نیروی هوایی روسیه در مسیر اعزام به لاذقیه استفاده شده بود.

همچنین در آبان ماه همان سال یک فروند از ۱۲ فروند سوخو ۳۴ اعزامی به سوریه در مسیر پرواز به علت نقص فنی در این پایگاه فرود آمد و دو هفته برای رفع این نقص در آنجا حضور داشت.

با توجه به اهمیت استراتژیک عملیات حلب و ضرورت استفاده از بمب‌افکن‌‌های توپولف ۲۲ در این کارزار و محدودیت فضای پایگاه حمیمیم سوریه، با توافق وزارت دفاع ایران با وزارت دفاع روسیه، نیروی هوایی روسیه نخستین عملیات خود را از خاک ایران (پایگاه نوژه) علیه داعش و با استفاده از بمب‌افکن‌های توپولف ۲۲ام-۳ به انجام رساند.

پیش از این مسافت طولانی بین پایگاه‌های شایکووکا و مُزدوک روسیه تا اهداف بمب‌افکن‌های توپولف ۲۲ ام۳ در سوریه، که بالغ بر ۲۱۰۰ کیلومتر بود، سبب کاهش سورت‌های پروازی و افزایش مصرف سوخت بمب‌افکن‌‌ها می‌شد.

علاوه بر این فاصله زمانی بین درخواست بمباران تا اعزام هواپیماها به سوریه مشکلاتی ایجاد می‌کرد، اما استفاده از پایگاه نوژه نه تنها مسیر پرواز را به حدود ۸۰۰ کیلومتر کاهش داد بلکه زمان حضور بمب‌افکن‌‌ها بر فراز سوریه را پس از اعلام درخواست هم بسیار کمتر کرد.

در صورتی که این بمب‌افکن‌ها از پایگاه مزدوک پرواز می‌کردند، ۴ تا ۶ تن بمب می‌توانستند حمل کنند اما از پایگاه نوژه، ظرفیت حمل مهمات به ۲۹ تن بمب افزایش پیدا می‌کند.

در ساعات اولیه سه شنبه ۲۶ مرداد بمب‌افکن‌‌های توپولف ۲۲ام ۳ در کنار ۸ فروند سوخو ۳۴ مستقر در همدان، اقدام به پرواز در دسته‌های دو فروندی کرده و چندین موضع داعش و جبهه نصرت در شهر حلب، شهر سراقب و البابا در استان ادلب، تلمبه خانه تی-۳ آراک، و اهدافی را در شهر دارة العزه بمباران کردند.

در مسیر پرواز هواپیماهای روسی، جنگنده‌های فانتوم نیروی هوایی ارتش ایران و اف-۱۶ نیروی هوایی عراق در حریم هوایی ایران و عراق آنها را اسکورت کردند و در ادامه مشایعت را جنگنده‌های روس در حریم هوایی سوریه انجام دادند.